Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						19

færir vigsöMna miður til laga eða til minni sáttar ennskildi.1) Það

er og beint tekið fram, að vígsakar aðili á ekki að fá neitt af nið-

gjöldum við aðra frændur, ef hann sættist á víg firir alþingis lof

fram. Sjest á þessu, að niðgjöld fjellu ekki niður, þó að sætst væri

á vígsökina, — þau fjellu jafnvel ekki niður, þó að vegandinn væri

drepinn (Grág. Kb. I 194—195) — enda eru þau lögákveðin gjöld,

sem hver frændi hins vegna átti heimting á, og því hærri, sem

frændinn var náskildari, svo að þar komst varla sætt að. í niðgjalda-

sökinni var að sjálfsögðu hver einstakur, sem kröfu átti til niðgjalda,

rjettur aðili firir sig og þá, sem vóru jafnskildir hinum vegna manni

og hann, enda sjest það ljóslega á því, að sækjandi niðgjalda skildi

»telja frændsemi með þeim er sóttur og veganda og með sjer og hin-

um vegna« (Grág. Kb. I 202.—203. bls.). Þetta sínir að hver ein-

stakur frændi hins vegna var hjer sakaraðili i sinni niðgjaldasök.

Vilhjálmur Finsen heldur því fram, að aðili vígsakar haíi líka

verið aðili niðgjaldasakarinnar2), enn firir því finn eg enga

heimild í Grágás. Samt er það sjálfsagt, að aðilar niðgjalda-

sakanna gátu, ef þeir vildu, falið aðila vígsakarinnar að sækja

um niðgjöldin. A vígsakir var oft sætst, ef báðir hlutaðeigendur sáu

sjer hag í því, eins og dæmin sanna í sögunum. Við þá sætt komu

first til greina vigsbœturnar eða rjetturinn, sem var 6 merkur eða 48

aurar (= 288 álnir = 2 hundruð og 48 álnir) vaðmála. Þessari

upphæð átti sakaraðili löglega heimting á. Enn þar næst kom til

álita, hve mikið fje vegandi skildi greiða til síknu sjers), og var þar

í fólgið endurgjald til sakaraðila firir kröfu hans til hálfra eigna veg-

andans. Þessi upphæð var komin undir því, hve vegandinn var

auðugur og átti mikið undir sjer, og hlaut því að verða mjög mishá,

því hærri, sem maðurinn var auðugri og tignari. Ef vjer tökum til

greina, að hjer er um sætt að ræða, sem vegandinn varla gekk

blásnauður frá, að frá eigum veganda varð að telja allar skuldir,

þar á meðal rjettinn, sex merkur vaðmála, og loks að vígsakaraðili

átti ekki tilkall til meira enn helmings af skuldlausum eigum veg-

anda, lætur það mjög nærri eftir efnahag íslendinga, að þetta síknu-

gjald hafi að jafnaði verið 4 merkur firir óbreittan frjálsan mann.

Enn þessi tvö gjöld samlögð, rjetturinn og síknugjaldið, eru einmitt

manngjöldin, áætluð firir óbreittan mann 10 merkur vaðmála = 4

hundruð vaðmála = hundrað silfurmetinna álna   eftir   dírleikshlut-

»)    Grág. Kb. I 194. bls.

!)   Annaler f. nord. oldkyndighed og hist. 1850,   270.  bls.    Orðasaín  við   Grág.

undir niðgjöld.

»)   Sbr. Grág. Kb. I 194. bls.   Bjarnar s. Hitd. (Boer) 34. k. 75. bls. o. fl. st.