22 upphæðin er talin í álnum (80X120X3=240X120), enn sje hún talin í þriggja álna aurum, verður hún þrefalt hærri enn firri upp- hæðin, og ná slíkar áverkabætur engri átt. Frá alda öðli hafa menn talið 120 á 1 n i r í hverju jarðar- hundraði.1) Dr. V. G. segir, að þetta geti með engu móti samþíðst hinu sanna verði jarðanna, heldur sje hvert jarðarhundrað jafnt einu hundraði þriggja (hví eigi sex ?) álna a u r a. Nú veit jeg ekki, við hvað á fremur að miða verðmæti jarða enn við landskuldina af þeim. Páll Vídalín hefur í Skíringum sínum 551.—552. bls. leitt ljós rök að því, að leigumáli hafi að fornu fari vanalega verið 12 álnir firir hvert jarðarhundrað (sbr. Halldór Einarsson, Værdibereg- ning pá landsvis 14. bls.). Enn þetta er einmitt lögleiga hin forna, 10°/o (sbr. Grág. Kb. II 140. og 248. bls. Sthb. 213. bls.). í Sturl. Oxf. I 94. bls. (sbr. Bisk. 1 418. bls.) segir, að Ingimundur prestur, fóstri Guðmundar biskups, hafi flutt sig búferlum að Möðruvöllum í Eijafirði og leigt landið »tíu hundruðum«.. I Johnsens jarðatali er þessi jörð talin 80 hundruð (f. m.), og segir í neðanmálsgrein, að Árna Magnússonar jarðabók telji hana 100 hundruð með hjáleigum. Nú er Möðruvellir að vísu stór og góð jörð, enn 10 hundruð þriggja álna a u r a (= 30 hundraða álna) landskuld hefur hún þó aldrei getað borið. Hjer hlítur því að vera átt við 10 hundruð (=10X120) á 1 n a landskuld, og er þó fulldírt leigt. I máldaga ölfusvatns frá 1180 (ísl. Fornbrs. I 2T0. bls.) segir, að kirkjan eigi »12 hundruð álna í Vatz (o: ölfusvatns) landi ok í Hagavíkr landi« (Hagavík er hjáleiga frá ölfusvatni). Þar er dírleikinn talínn í hundruðum álna. í Hjörseijar máld. (ísl. Fornbrs. I 303. bls.) er jörðin Sel(jar) í Hraun- hrepp talin »10 hundruð álna« (um 1200). Dr. V. G. telur íms dæmi úr Sturlungu, sem sína, að dírleiki jarða hefur staðið nokkurnveginn i stað síðan á 12. og 13. öld, ef miðað er við hið forna mat, sem nú er kallað og stóð fram ifir miðja 19. öid.2) Nú segir í Sturl. Oxf. ') I „Bergþórs statiitu", sem svo er kölluð, stendur, að l hundrað í jörðu sje jafnt 20 aurum (=20X6 álnir=120 álnir). Að vísu er hún falsskjal, búið til af Daða presti Halldórssini, sem nm tima var skrifari Brynjólfs hiskups og átti harn með Ragnheiði dóttur hans (K. Maurer í Ersch & Grruber Eneyclopadie undir Grágás, sjerprent. 20. hls. Jón Sigurðsson i Safni t. s. Isl. II 22.—23. bls.). Enn hún sínir þó, að menn hafa svo langt, sem Daði mundi fram, talið 120 álnir í hverju jarðar- hundraði. enn Daði var ffrddur 1638 og var skír maður. 2) German. abhdl. 546. bls. Hjer má geta þess, að jörðin Seljar i Hraunhrepp, sem nú var nefnd, er talin að fornu mati 12 hundruð að dírleika; munar það eigi meira enn 2 liundruðum frá því mati, sem var um 1200. I skrá um landamerki Ingj- aldshóls frá c. 1280 stendur: „En þat er fornt lag, at lngjaldshváll er fyrir 20 hundruð, Kjalvegr 10 hundruð, Þrándarslaðir 12 hundruð" (ísl. Fornhrs. II 165 bls.).
Beinir tenglar