23 I 384. bls., að Kolbeinn ungi hafi gert 18 hundruð þriggju álna aura firir víg Þórólfs, og galt vegandinn, Brandr Kolbeinsson, Þorleifsstaði í Blönduhlíð, sem er talin 60 hundruð bæði í jarðatali Johnsens og jarðabók Arna. Nú eru 18 hundruð 3 álna aura = 54 hundruð, og kemur þá þessi staður í Sturlungu nokkurn veginn heim við hin síðari jarðamöt, munar að eins 6 hundruðum, enn þó því að eins að »hið forna mat« jarða í jarðabókunum sje miðað við álnir enn ekki aura, því að ef svo væri hefði mat jarðarinnar meira enn þrefaldast síðan á 13. öld, sem er ólíklegt, þar sem mat annara jarða hefur staðið nokkurn veginn í stað. Full sönnun firir því, að hundraðatal jarða sje miðað við álnir, enn ekki aura, felst í ímsum fornum skjöl- um, sem telja dírleik jarða í kúgildum, og kemur kúgildatalan heim við hundraðatalið. Þó ber þess að gæta, að á 13. öldinni eru kú- gildin misdír í ímsum hjeröðum. Sum skjöl tala um 12 aura (=72 álna) kúgildi (Isl. Fornbrs. I 420, máld. Hvamms i Norðurárdal 1223; II 83. bls., máld. Vallanesskirkju 1270), sum um 15 aura (90 álna) kúgildi (ísl. Fornbrs I 265. bls., máld. Saurbæjar á Hvalfjarðarstr. 1180 — sbr. Grág. Belgsdalsb., fjárlag í Árnesþingi, prentað í Grág. Kb. útg. II 247: Tcýr Jcálfbœr skal vera at 30 þriggja álna aura [= 90 álnum]); sum tala um 2 marka (=96 álna) kúgildi (ísl. Fornbrs. II 83. bls., máld. Vallaness 1270), sum um »hundraðs (o: 120) álna virð kúgildi« (ísl. Fornbrs. I 282. bls, máld. Helgafellsklausturs c. 1186). Munar þá dírleiki kúgildis frá 72 álnum upp í 120 álnir á 13. (og 12.) öld. í máldaga Hafsfjarðareijar frá c. 1223, ísl. Fornbrs. I 422. bls. eru jarðirnar Hafsfjarðarei (nú = Hausthús) og Hólsland metnar báðar saman »at tveim kúgildum hins fimta tigar« (o: 42 kúg.). Enn í jarðabók Árna eru þær hvor um sig 16 hundruð, sam- tals 32 huridruð, og kemur það mjög vel heim, ef máldaginn á við 15 aura (90 álna) kúgildi og jarðabókin við 120 á 1 n a hundrað, munar að eins hálfu hundraði. Árið 1269 segir, að Njarðvíkurkirkja eigi »20 kúgildi í landi« (ísl. Fornbrs II 65. bls.). Á 14. öldinni snemma kemst sú venja á að telja kúgildi jöfn 120 álnum, og er þá slíkt kúgildi talið jafnt 1 hundraði i jörðu. í kaupbrjefi frá 1345 er talað um »20 hundruð vöru eða (jafnmörg) kúgildi í Grítubakka« (ísl. Fornbrs. II 789). Árið 1391 eru Sólheimar i Sæmundarhlíð seldir »fyrir 60 hundraða«, segir kaupbi'jefið, og er áskilið, að and- virðið sje goldið í þessum aurum: 15 kír, 15 ásauðarkúgildi, 2 kú- gildi í veturgl. nautum, 4 kúgildi í 2vetrum nautum, 4 kúgildi í Þetta kemur alveg heim við dírleikann eftir Johnsens Jarðatali, nema þar eru Þrándar- staðir metnir 10 hundruð, enn þess getið neðanmáls, að jarðabók Árna teiji þá jörð 12 hundruð.
Beinir tenglar