30 bæjar er í suðausturbrún hraunsins nokkuð ofarlega og bak við blásinn hól, sem Rofhóll heitir. Þangað er frá Lundi full bæjarleið í norðaustur. Nú er rústin vaxin nýgræðingi. Þar neðanundir er mýrarspilda, er liggur nokkuð út með hraunbrúninni. Hana hafa jökulhlaup ekki náð að eyðileggja, hvorki úr Djúpá né Núpsvötn- ura. Djúpá er svo langt vestar og hefir meiri vatnshalla suðaustur en austur. Fyrir Núpsvötnum er mýrin vernduð af hrauntanga, sem gengur fram fyrir norðaustan hana og bægir þeim frá. Gegnum mýrina vestan til rennur lækur eigi alllítill, er kemur undan suð- vestur brún hraunsins og fellur í Núpsvötn nokkru fyrir utan hraun- tangann. Er sennilegt, að hann haíi á sínum tíma verið landa- merkjalækur milli Lundar og þessa bæjar. Því Lundur, sem er þar beint snðvesturundan, við Djúpá, hefir án efa átt mikið land og eigi síst í þá átt. Ofan að hrauntanganum fylgja Núpsvötn hraunbrúninni. Á því svæði er hætt við, að þau hafi eyðilagt einn eða fleiri bæi, sem þar kunna að hafa staðið við hraunbrúnina, en eigi nógu hátt uppi í hrauninu til þess, að rústir þeirra hyldist ekki — eins og Rofhólsrústin er. — Nöfn hinna eyddu Lundarsóknarbæja eru gleymd, nema tvö, Djúpárbakki og Skógarhraun. Setjum nú svo, að riistin hjá Rofhól sé eftir annanhvorn þessara bæja. Hvor mundi líklegri til þess samkvæmt nafni sínu? Mér sýnist það varla vafamál. Þá er hér var hraunið skógi vaxið, þá var »Skógarhraun« beint sann- nefni. En um bæ á þessum stað væri »Djúpárbakki« rangnefni, — nema því að eins, að Djúpá hel'ði fyrrum runnið svo og svo langt norðaustur með hrauninu. En þá tilgátu voga eg ekki að setja fram. Hún heíir ekki likur við að styðjast. Djúpá er svo straumþung og hefir svo greiðan veg beint fram, undan hallanum, að þar hlýtur aðalfarvegur hennar ávalt að hafa verið, eins og enn er, þó jökul- hlaupin færi miklu víðar út. En þrátt fyrir þetta kalla sumir Rof- hólsrústina Djúpárbakka og mýrina Djúpárbakkamýri. Þeir vita það, að Djúpárbakka er getið í Njálu og ætla, að hann hafi hlotið að vera hér, þar eð önnur Djúpá er ekki á Suðurlandi. Þeir vita það, að síra Jón Steingrimsson segir, að merki sjáist til Lundar] og Djúpárbakka (Safn til sögu ísl. V., 56). Þeir vita, að síra Jón Sig- urðsson segir (i sóknarlýsingu frá 1859) að Djúpárbakkarúst sé »framanundir Rauðabergshrauni« ogLundur »suður frá Djúpárbakka«, sem raunar er ónákvæmt, en ekki ónákvæmara en svo margt annað. Og þeir vita, að Lundarrúst og Rofhólsrústin eru einu rústirnar, sem sjást, og þykir því sem ekki geti verið um að villast. Fleira þyrfti nú samt að vita, t. a. m. hvort rústin hjá Rofhól hefir sést á dögum Jóns Steingrímssonar? Það sýnist ekki vera fyrir löngu að
Beinir tenglar