Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						31

blásið hefir ofan af henni; — hvort ekki sáust þá merki til rústar

upp með Djúpá fyrir ofan Lund, þó síðan hafi horfið? Og þó ekki

sé annað, hvort þeir nafnar hafi komið á staðinn og fengið rétta

hugmynd um afstöðu, vegalengdir o. fl. þar niðurfrá? Líka þyrfti

að vita, hvort ekki muni eitthvað tilhæft í þeim munnmælum, að

Djúpárbakki, sem Njála nefnir, sé einmitt sami bær, sera nú heitir

Maríubakki? Auðvitað er, að í heiðni heflr hann ekki verið kendur

við Maríu. Þá fyrst, er kaþólsk trú hafði fest rætur, gat það nafn

fest sig við hann. En þá er heldur alls ekki ólíklegt, að nafninu

hafl verið breytt, í því skyni meðal annars, að María mey mundi

þá verja bakJcann sinn fyrir hlaupum Djúpár. Hann hlaut að vera

í hættu fyrir þeim ella, þvi hann stendur á bakka hennar — ofan

til móts við Lund vestanmegin. Og Mariubakki stendur enn. Það

var nú fyrir kristni, að Grímur fekk Astríðar, — svo ekki kemur

það i bága við munnmælin. En það vekur athygli, að Astríðar er

aldrei getið á Bergþórshvoli. Það er helzt að sjá, að hún hafi setið

i bui sinu þó G-rímur væri með Njáli. En þá er það óneitanlega

dálítið óvíðfeldið, að hugsa sér konuna austur í Fljótshverfl en bónd-

ann vestur i Landeyjum að staðaldri. Eg hefi oft hugsað um þetta

og ekki komist að viðunanlegri niðurstöðu, fyr en nú, er eg í vetur heyrði

þau munnmæli, sem einkum eiga heima í Þykkvabæ í Rangárvalla-

sýslu, en voru þó að mestu leyti ný fyrir mig. Eg verð að skjóta

þeim hér inn, þó þau komi ekki Lundi við. Þau eru á þá leið:

Fyrrum rann alt vatnið úr Rangám báðum og Þverá sameiginlega

til sjávar fyrir austan Þykkvabæinn; myndaði þar á; ærið vatns-

mikla og hyldjúpa. Hét hún í fyrstunni Djúpá, Og nœsti bœrinn

við liana vestanmegin hét DjápdrbakM. Hann var mesta stórbýli.

Og par bjó Astríður kona Gríms Njálssonar. Þegar fram á aldir

kom, var jörðu þessari skift í 3 jarðir, er voru kallaðar Efsti-, Mið-

og Syðsti-Bakki. Og enn þóttu það góðar jarðir. En jafnframt því

sem D/Mjötír-nafninu var slept úr nöfnum bæjanna, var líka smám-

saman hætt að hafa það um ána: menn fóru að kenna hana við

næsta bæinn fyrir austan hana. Hún var kölluð Hólá eða Hólsá.—

Það er nú ekki einsdæmi með þessa á. Margar ár hér á landi, sem

nú eru kendar við næsta bæinn, hafa átt annað nafn áður. — En

það var nú sök sér, þó áin breytti nafni. Verra var hitt, að hún

breyttist sjálf. Því olli hinn mikli sandur, sem Kötluhlaupin sendu

út i sjóinn og hann bar vestur með landi og hlóð honum að strönd-

inni. Sandurinn barst inn í Djúpá-Hólá. Hún gryntist og flóði yfir

bakka sína. Og jarðirnar spiltust bæði af vatnagangi og sandfoki —

því þá er vatníð fjaraði i millum varð aurinn,  sem það hafði borið

"