Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						52

vafi um aldur steinsins. — IHS ! CHS er svo sem sagt var bersýni-

lega skammstafanir fyrir IHESVS ! CHRISTVS. IHS er mjög al-

geng skammstöfun og finst á fjölda mörgum hlutum, kirkjulegum

og veraldlegum, t. d. rúmfjölum frá þessum tíma og fyr og síðar.

Upprunalega er skammstöfun þessi grísk1) og merkin iota, eta og

sigma, þ. e. = J, e og s, tveir hinir fremstu og hinn þriðji eða síð-

asti stafur í nafninu Iesous (ou frb. ú). Upphafs-eta er nefnilega

eins og H, upphafs-há í latínuletri. A síðari tímum héldu margir

að þessir stafir merktu ýmislegt annað, t. d. »Jesus hominum salva-

tor« (Jesús frelsari mannanna), »In hoc signo« (o: vinces), þ. e. með

þessu merki sigrarðu, orðin sem Konstantín mikli sá í vitraninni

nóttina fyrir orustuna við milvisku brúna; honum vitraðist að sögn

merki, er var samsett af chí (kí) og rhó (ró, k og r), tveim fremstu

stöfunum í orðinu Kristur (á grísku) og hjá því stóðu þessi orð, eða

réttara sagt tilsvarandi grísk orð (En toutóí nika). ¦— Á íslenzku

skilja sumir IHS svo, að það merki Jesus hinn smurði. Skamm-

stöfunina IH S á steininum er réttast að leysa svo upp sem hér var

gert að framan; þótt rangt sé að hafa h í nafninu, var það iðulega

gjört af því að skammstöfunin var þannig og menn skildu ekki hina

upprunalegu merkingu H. Auknefni Jesúsar, Kristur, var á latínu

stafað með Ch fremst, því að það var stafað með kíi (X) á grísku, en í

i latínu var jafnan sett ch fyrir kíið, enda þótt ch væri borið fram sem c

(með hreinu og »hörðu« ká-hljóði) í latínunni. — 2.—10.1. er ritningar-

grein, sem er úr Spekinnar bók 3. kap. 1. v., kemur fyrir á mörgum ís-

lenzkum legsteinum, sbr. Garðast. nr. 2 (Árb. '04, 40) og Rvíkurst. nr. 1

(Árb. '08, 46). — í síðari hluta áletrunarinnar (1. 11—18) eru nokk-

ur orð (í 1. 13—14 og 17—18) með afbrigðilegri stafsetningu, svo sem

áður var skýrt frá.

Áletrunin hljóðar þá svona:

vlhesus Christus.

Sáler rjettlátra hvíla í guðs hende og eingen pína snerter þœr.

Þorvarður Þórólf(s) son Mður hér gleðilegrar l(í)fs upprisu«.

Svo sem áður var drepið á mun varla nokkur vafi geta verið á

því, að Þorvarður þessi Þórólfsson hafi verið sá, er lengstum bjó á

Suðurreykjum i Mosfellssveit, albróðir Jarþrúðar, og þarf því ekki

að fjölyrða frekar um ætt hans upp, nægir að vísa til þess er þar

var sagt2).    Kona hans var Vilborg dóttir herra Gísla biskups Jóns-

') Kemnr fyrst fyrir svo nú sé kuunugt á myntum hinna síðustu grlsku keisara

i Miklagarði.    Dietriehson, Omr. af den kirkel. Kunstarkæologi, bls. 152.

*) Þorvarðar finst ennfremnr getið í þessum ritum — og máske fleirum þó:

Safn I. 41, 52, 74; Bisk. s. II. 294, 303 og 399; Sýslum.æf. I. 227; Isl. árt. fylgiskj.

I og IV; Esp. árb. III. 79, V. 15 og 74.