67 iunnar og láta toppinn vera hærri og rismeiri. Svipfegurri myndi Hólakirkja verða að miklum mun við sííka breytingu. Helga-haugur nefnist hóll einn á Haganess-mýrum suðvestan við Miklavatn í Fljótum, í beinni stefnu milli Barðs og Hrauna. Fylgir honum sú sögn að í honum hafl heygður verið landnámsmað- urinn Navar-Helgi (sbr. Landnb.). Hóll þessi er grjóthóll með gras- sverði á og lyngi. Hann er einstakur í sléttri mýri. Ummál hans er 104 faðmar; brekkan að sunnan t. d. 15 faðmar frá jafnsléttu og upp í laut þá, sem er í kollinum. Sú laut virðist vera upprunaleg, en þó dýpkuð með ígrefti. — Munu menn hafa ætlað að grafa í haug þennan og rannsaka hann en horfið frá. Annar ígröftur hefir verið gerður suðaustan i hólinn. — Hóll þesssi virðist án efa náttúr- unnar verk, en ekki er óhugsandi að Navar-Helgi eða einhver ann- ar hafi verið heygður í honum, þótt engin mannaverk á hólnum bendi raunar til þess. Þess eru víða dæmi í Noregi, að menn voru á landnámsöldinni og yfirleitt á síðustu öldum heiðninnar heygðir í hóla, sem þá oft og einatt voru lagaðir svo, að þeir litu út eins og stórir haugar, er að öllu leyti væru tilbúnir af manna höndum1). Hóll þessi er ekki meiri en haugar frá sama tímabili í Noregi og gæti því vel stærðarinnar vegna verið orpinn af mannahöndum yfir einhvern mann, en það er einkum efnið í honum, er bendir til að hér sé um að ræða náttúrunnar verk frá ísöldinni og ekki forfeðra vorra á landnámsöldinni Annars munu litlar líkur til að menn hafi orpið hér mjög stóra hauga, þegar litið er til stærðar Hjaltahaugs að Hofi í Hjaltadal, sem ætla má að verið hafi meðal stærstu hauga hér á landi; hans var getið nánar hér á undan. Haugar nokkurra annara heiðinna höfðingja eru og kunnii', og getur enginn kallast stór í samanburði við stóra hauga í Noregi frá sama tímabili. (Ath. 14 VII). ' Á Miklabæ í Blönduhlíð var mér 19. VII. af síra Birni Jónssyni skýrt frá því, að þegar vegur sá er þar er fyrir norðan og ofan bæinn var gerður fyrir fáum árum, hafi möl verið grafin úr holti nokkuru, er nefnist Torfholt og er fyrir vestan veginn; kvað hann vegagerðarmenn þá hafa komið niður á mannabein og hests. Afhenti síra Björn mér leifar af tveim hófhringjum úr járni, tvo járn- nagla og nokkra litla járnbúta aðra ókennilega af ryði; ennfremur járnhringju ferskeytta, með miðbandi og þorni á, heldur granna, lítt l) Gabriel Gustafson, Norges Oldtid, bls. 138.
Beinir tenglar