Hvalnes í Lóni. Nokkur örnefni og sagnir. Hvalnes er austasti bær í Skaftafellssýslu; stendur vestan-undir Austurhorni. Jarðmyndun er hér mjög merkileg og margbrotin. Lands- lagið hefir myndazt við feikna-stórt granófýrgos; en granófýr er ein hin merkasta bergtegund hér á landi. Hún liggur hér undir yfirborð- inu alstaðar í Hvalness-landi, og sjást fram-með sjónum í granófýr- klöppunum þröngir liparít-gangar hér og þar. Svo sjást granófýr-tung- ur uppi í fjallgarðinum sumstaðar, og sýnast þær bleikgular og rauð- ar á lit. Þar ofan-á liggur hið fagra gabbró-fjall, sem sýnist blásvart á lit, og efst er basalt, kolsvart; sjást þessar bergtegundir aðskildar langar leiðir að, og er það dýrleg sjón að sjá, hversu meistaralega hverri bergtegund er hlaðið ofan á aðra, svo að þær mynda stand- berg, sem er um 2000 feta hátt yfir sjávarflöt. Miðdepill granófýr-gossins er í svo-kallaðri Ljósá, sem er fram- arlega í Hvaldal, á að giska 6 km. norðaustur frá Austurhorni. Út frá þessum mikla granófýr-gosgíg liggja gangar í allar áttir, margra kílómetra langir. Einn þessara ganga liggur inn í Svinhólatind, og í þeim gangi fann Björn Kristjánsson hina auðugu eirnámu rétt fyrir austan bæinn, þótt hún liggi ónotuð enn eins og fleira hér á landi. Aðrir gangar úr þessum gosgíg liggja austur að Þvottá og Starmýri í Álftafirði. Vottur af málmi er hér víða í grjóti. Gabbróið hér er hið allra-fallegasta í heimi; eru til af því margar tegundir, sem eru mjög fallegar, t. a. m. í legsteina. Þegar ferðamaður stígur fæti sínum hér á land í Hvalnesskrók, þá blasir við augum hans hinn stórhrikalegi, en þó jafnframt fagri, fjallahringur, sem liggur á bak-við alla sveitina; hann er boginn eins og c, og má líkja honum við tanngarð, — Austurhorn og Vesturhorn eru sem endajaxlarnir; þau skaga bæði fram i sjó, svo tignarleg, hvort á móti öðru, sérskilin frá aðal-fjallgarðinum. Þessi fjöll hafa verið alveg gróðurlaus allt fram að þessu, en fyrir fáum árum flutt- ust hingað fýlungar, fáir í fyrstu, en hefir nú fjölgað ört; og það eru
Beinir tenglar