Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						SKILDAHÚFA                                                                                                          75

Greina þær allar frá húfum eða húfuskjöldum í eigu auðugra manna

og kvenna, svo sem biskupa eða sýslumanna og venzlafólks þeirra,

enda hefur vart verið á færi annarra en efnamanna að eignast svo

verðmæta gripi.32 Á spássíuteikningunni fyrrnefndu af brúðargangi,

einnig frá lokum sextándu aldar (10. mynd), eru konurnar þrjár

greinilega skartklæddar, og fer ekki á milli mála, að einnig þar er

efnafólk á ferð. Þó ber aðeins ein konan, brúðurin, skildahúfu ofan á

vafinu, og liggur beinast við að túlka myndina á þann veg, að húfan

sé sérstakt brúðardjásn. Myndin kemur því vel heim við yngri heim-

ildir, sem segja, að húfan hafi einungis verið notuð sem brúðarskart

og af ríkum brúðum,33 en ekki er hægt að fortaka, að hefðarkonur

hafi jafnframt notað hana við önnur hátíðleg tækifæri.34

Líklegt verður að telja, að notkun skildahúfu hafi lagzt af á átjándu

öld, og þá frekar fyrr en seinna. Til þess bendir meðal annars, að

húfan, sem nú er í Þjóðminjasafni Islands, var send í listasafn kon-

urgs árið 1784 og hlýtur þá þegar að hafa þótt fágæti. Til þess sama

bcndir frásögn Sveins Pálssonar frá árinu 1791, sem hann skrifaði

gngngert sökum þess, að skildahúfur voru þá að mestu horfnar, en

hafði ekki verið lýst áður.35 Ennfremur má geta þess, að á þeim

myndum, sem til eru af skartbúnum konum frá þessum tíma, þar á

meðal tveimur af bruðum frá seinni hluta aldarinnar,36 sjást engar

skildahúfur.

Ekki verða rakin tengsl milli skildahúfanna tveggja, sem getið er

um í heimildum frá sautjándu öld, og þeirra þriggja, sem kunnugt er,

að til voru í lok 18. aldar. Um fyrri feril eða eigendur húfunnar, sem

kom í listasafn konungs árið 1784, er ekkert vitað, og þótt álíta verði,

að húfan, sem var í Görðum á Álftanesi árið 1791, hafi verið ættar-

gripur annars hvors prófastshjónanna þar, verður ekki að svo stöddu

leitt getum að uppruna hennar. Þær upplýsingar, sem fylgja húfunni

í Þjóðminjasafni Dana og áður eru nefndar,37 gefa hins vegar til

kynna, áð sú húfa sé úr eigu Þórðar Thorlacius, sýslumanns í Suður-

Múlasýslu (1801—1819), síðar bæjarfógeta og bæjarskrifara í Ring-

k^bing á Jótlandi.38

Skildahúfan íslenzka mun, eins og Matthías Þórðarson benti á,

hafa hlotið nafn sitt af skreytingunni, skjöldunum.39 Tvö heiti hafa

verið notuð um hana, skildahúfa og skjaldhúfa, en skildahúfa virðist

hafa verið algengara og jafnframt eldra, ef dæma má eftir þeim fáu

heimildum, sem fyrir liggja og að framan hafa verið taldar, en ekki

er ljóst, hvort orðið er erlent tökuorð eða af íslenzkum uppruna.

Vafalítið er skildahúfan runnin frá húfum þeim, sem baret eða