Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						TVÆR DOKTORSRITGERÐIR___________________________________________101

skiptin, og þegar kemur fram á 13. óld er allt myrkva hulið um það

efni. Hugmyndir, sem menn vildu gera sér um það, hlutu að vera lit-

aðar af kristilegum háttum. Niðurstaðan verður í stórum dráttum

sú, að íslendingasögur sé gagnslausar sem trúarsögulegar heimildir

um heiðinn sið, nema hægt sé áð sýna, að þær styðjist við eldri og

betri heimildir, t. d. dróttkvæði eða rit hinna fróðu manna, en þau

fá reyndar ekki miklu betri útreið í þessari bók. Að vísu telur Olsen

íslendingabók í sérstöðu og er um það sammála öllum eða flestum

sagnfræðingum, en í henni er haria lítið trúarsögulegt efni, og alls-

endis ósannað er, að hoflýsingin fræga í Eyrbyggju eigi rætur að rekja

til Ara, eins og haldið hefur verið fram.

Því næst leggur Olsen til atlögu við Landnámu, rekur f eril hennar

og ber saman gerðir hennar. Bendir hann á, að Landnámuhöfundar

hafi í ríkum mæli tekið efni eftir íslendingasögum, m. a. trúarsögu-

legt efni. Slíku beri að hafna sem ónothæfum heimildum. Ef allt er

hreinsað frá, sem þannig hefur hlaðizt utan á Landnámu, má gera

ráð fyrir, að eftir standi að stofni til það sem verið hefur í Frumland-

námu, en reyndar verður þar á meðal harla lítið trúarsögulegt, og

jafnvel efast Olsen um, að þetta litla hafi fylgt frumstofninum, sem

fyrst og fremst hefur verið syrpa landnámssagna. Þótt talað sé t. d.

um byggingu hofa, er engin leið að átta sig á, hve mikið er á slíkt

treystandi, hvort þar er um að ræða gömul minni frá hinum fróðu

mönnum, sem ætla verður að hafi upprunalega skráð Landnámusagn-

irnar, ellegar að efnið er síðar til komið. Og öllu lengra aftur í tímann

en til um 1200 er ekki með vissu hægt að rekja Landnámusagnirnar.

Allmiklu máli ver Olsen til þess að ræða upphaf hinna heiðnu laga,

Úlfljótslaga, sem varðveitt eru í sumum gerðum Landnámu og jafnvel

víðar, enda er þar mjög vikið að heiðnum átrúnaði. Ekki verður ferill

þessara lagagreina rakinn öllu lengra aftur í tímann en til um 1200,

og það þykir Olsen ekki spá góðu um heimildargildið. Síðan tekur

hann fyrir öll atriði laganna, hvert á fætur öðru, og reynir að prófa

sanngildi þeirra, hvort þessar greinar fái staðizt sem raunveruleg

lög. Margt fellur á því prófi. Sýnt er, hve ótrúlegt það er, að bannað

hafi verið að sigla í hafi með höfuðskip, hugtakið höfuðhof, eitt í

hverri þingsókn, þykir mjög grunsamlegt, sennilega tilbúningur eftir

hugtakinu höfuðkirkja, hoftollur, sem talað er um í lögunum, þykir

með öllu ósannað að nokkurn tíma hafi verið greiddur. Sjá má af

eddukvæðum, að baugar hafa haft nokkru hlutverki að gegna við

eiðatöku, en engin leið er að sanna né afsanna, að aðferðin hafi verið

eitthvað í líkingu við það sem segir í lögunum. Formálinn: hjálpi