Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						102                                                                       ÁRBÖK FORNLEIFAFÉLAGSINS

mér svo nú Freyr og Njörður og hinn almáttki ás, er að tali Olsens

vissulega tilbúningur frá kristnum tíma, líking eftir heilagri þrenn-

ingu. Rökstuðningurinn fyrir þessari mjög afdráttarlausu afneitun

er nokkuð stuttaralegur, og kemur það af því, að höf. finnst þetta

liggja svo ótvírætt í augum uppi. Heildarskoðun hans á Úlfljótslög-

um er þessi: Þetta eru áreiðanlega ekki heiðin lög, heldur tilraun til

endursköpunar nokkurra heiðinna lagagreina, gerð af einhverjum

kristnum lærdómsmanni um 1200 eða svo, að einhverju leyti eftir

óáreiðanlegum sagnaslitrum, en þó einkum með því að draga álykt-

anir um heiðinn sið út frá kristnum hugmyndum og trúarvenjum.

Og lokadómur höfundar um Islendingasögur og Landnámu er sá, að

leit að trúarsögulegum heimildum í þessum ritum sé „en stor skuf-

felse".

Betri heimildir eru eddukvæði og dróttkvæði, en þó er margur

vandinn, sem tengdur er eddukvæðum, aldur þeirra, geymd, síðari

innskot, það yrði seint allt upp talið. Dróttkvæðin eru líka hættu-

leg, uppruni vafasamur og þá um leið aldur, mörg illa afböku'ð

o. fl. o. fl. Helzt er að treysta megi á heilleg samhangandi kvæði

eftir heiðna höfunda, en lausavísur eru af mörgum ástæðum mjög

varhugaverðar.

I lok þessa mikla stóradóms, sem haldinn er yfir rituðum norræn-

um heimildum, birtir svo Olsen sjálf dómsorðin, sem búast má við,

að einhver kveinki sér undan, og skulu þau tilfærð hér í orðréttri

þýðingu:

„Engar upplýsingar um heiðinn sið í íslendingasögum og Land-

námu er hægt að rekja svo langt aftur í tímann, að leyfilegt sé að

líta á þær sem áreiðanlegar sögulegar heimildir. Þvert á móti verður

að teljast sennilegast, að meiri hlutinn af þessum frásögnum sé ann-

aðhvort einber skáldskapur ellegar sögusagnir, sem í langri munn-

legri geymd hafa afbakazt og litazt af kristnum sjónarmiðum höf-

undanna, svo að ógerningur er nú að greina þann sannleikskjarna, sem

þó kynni að leynast í þeim. í þeirri rannsókn heiðinna trúarefna,

sem hér verður reynt að gera, ver'ður því ekkert tillit tekið til sagna-

bókmenntanna, en því meiri áherzla lögð á samtíma söguheimildir

og fornleifarannsóknir. Af norrænum rituðum heimildum verður þá

ekki annað eftir en fáein eddukvæði og dróttkvæði og ein og ein lausa-

vísa frá lokum heiðins siðar og fyrstu kristni."