Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						TVÆR DOKTORSRITGERÐIR                                                                              103

Þriðji kaflinn er mjög langur og fjallar um helgihúsin í rituðum

heimildum. Er þar úr ýmsu að moða, þótt flestar norrænar heimildir

séu afskrifaðar samkvæmt ofansögðu. Jafnvel þótt það sé gert, verður

samt nógu mikið eftir til þess áð þær séu enn drýgstar til fróðleiks

um efnið. Réttilega sér höfundur, að nauðsynlegt er að gera sér sem

ljósasta grein fyrir því, hvernig blótin, helgihaldið, hefur farið fram,

og að hve miklu leyti þau hafa krafizt sérstakra húsa og þá hvernig

húsa. Blótin voru í eðli sínu aðallega tvenns konar, gjafa- eða þakkar-

blót, þegar einstaklingur gefur guðunum eða vættunum gjöf til

þess að þakka og blíðka, og svo samblót, þar sem margt fólk

kom saman til þess að sækja sér kraft til guðanna með því að

eta og drekka sameiginlega af þeim fórnum, sem þeim höfðu

verið færðar. Nefnir Olsen ýmsar heimildir um hvort tveggja með

germönskum þjóðum, bæði rit arabískra ferðamanna og kirkjurit, sem

segja frá trúboði og þá um leið baráttunni við heiðnina. í þessu sam-

bandi er f jallað um lýsingu Snorra á blóti í Hákonar sögu góða, en

ekki telur höfundur sig geta reitt sig á neitt af því nema öldrykkju

og kjötát, og líklega hafi kjötið veri'ð soðið í seyði, sbr. Hymiskviðu

og Haustlöng.

Margt segir höfundur fleira af blótsiðum, en þegar dæmin eru

dregin saman, ber allt að þeim brunni, að blót og allar athafnir, sem í

þeim felast, sé þess eðlis, að vel hefði getað átt sér stað undir beru

lofti. Helgihús voru engan veginn nauðsynleg, en hafi þau verið til að

einhverju marki, hefur slíkt verið árangur þróunar í hagkvæmdar-

átt eða til að gera blótið virðulegra og áhrifameira. Snemma í þess-

um kafla kemur fram sá grunur höfundar, að ekki hafi verið um sér-

stök hús til helgihalds að ræða í heiðnum sið, nema sums staðar hafi

verið stórir veizluskálar, til þess m. a. að halda í þeim blótveizlur, og

þá kannski smáhýsi til að geyma í goðah'kneskjur og fleiri blótföng,

en sérstök helgihús hafi í rauninni alls ekki verið nauðsynlegur liður

í trúariðkuninni. Síðan víkur hann að f jölda heimilda um heiðna ger-

manska siði, allt frá Tacitusi, sem reyndar hefur alls ekkert af helgi-

húsum að segja, gegnum marga kristna höfunda, og niðurstaðan er

sú, að þar sem talað er um helgistaði í þessum heimildum sé hvergi

alveg víst að átt sé við hús, heldur virðist í flestum tilvikum ber-

sýnilega vera átt við helga náttúrustaði, t. d. þegar talað er um

fanum, harug o. f 1. Dregur hann inn í þessa umræðu gömul glossari-

um eða orðalista og athugar, hvernig hin gömlu helgistaðaheiti eru