Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						104                                                                       ÁRBÖK FORNLEIFAFÉLAGSINS

þýdd úr einu máli á annað, og skal hér aðeins staldrað við orðið hof,

sem svo frægt er í norrænu um helgihús, en merkir veraldlega bygg-

ingu í öllum öðrum germönskum málum, bregður að vísu fyrir í engil-

saxneskum orðalistum með helgihúsmerkingu, en þar gæti verið um

að ræða tökumerkingu úr norrænu. Heildarniðurstaða þessarar um-

ræðu er sú, áð Suður-Germanar hafi ekki haft nein helgihús allt til

loka heiðins siðar hjá þeim. Fyrir slíku eru engar sannanir, hvorki

bókmenntalegs né fornleifafræðilegs eðlis. Norræn helgihús, ef þau

hafa verið til, eiga sér því ekki uppruna eða samsvörun í suðurger-

mönskum trúarsiðum.

Nú voru Norður-Germanar miklu l'engur heiðnir en Suður-Ger-

manar, og væri því hugsanlegt, að sérstök helgihús yrðu til hjá þeim

undir lok heiðins siðar, eftir að frændur þeirra sunnar voru orðnir

kristnir. Sögu Adams af Bremen er ekki hægt að rengja, að höfuðhof

eða templum hafi verið í Uppsölum, en erfitt er að vita, hvernig það

hefur verið og hvernig notað. Ef til vill var það aðeins fyrir guða-

myndirnar, en ekki fyrir blótveizlur. I dróttkvæðum er stundum talað

um hof, t. d. í Austurfararvísum Sighvats, og einmitt þar finnur Olsen

fast land undir fótum. Hof það, sem Sighvatur kemur á, telur hann

fortakslaust ekki vera bæ með nafninu Hof, heldur sé hof þarna

samheiti og merki bæinn sjálfan og hann hafi verið hof, þ. e. helgi-

staður, þar sem fólk kom saman til að iðka samblót, blótveizlur. Að

öllum heimildum athuguðum, m. a. örnefnum og bæjarnöfnum, telur

hann engan vafa á, að orðið hof hafi haft helgimerkingu í heiðni á

Norðurlöndum, eða a. m. k. í Noregi og á Islandi, en þar með er ekki

sagt, að það hafi verið notað um sérstök helgihús, sem eingöngu voru

í trúarinnar þjónustu eins og kirkjur í kristnum sið. Hitt er líklegra,

að það haf i merkt stað eða bæ, þar sem f ólk kom saman til blóta. Hug-

myndin um sérstök helgihús, sem kölluð hafi verið hof, gæti verið

upp komin eftir kristnitöku og þá verið mótuð eftir hinni sterku vit-

und kristinna manna um sérstakt helgihús, kirkjuna, sem notuð var

til helgiathafna einna. Hofið varð þá í hugum manna að eins konar

heiðingjakirkju. Hof, sem lýst er í íslendingasögum, eru greinilega

slíkar ímyndaðar heiðingjakirkjur, sem engin rök eru fyrir að nokk-

urn tíma hafi verið til.

Annað norrænt nafn á helgistað eða blótstað er hörgur, en þar er

sá munur á, að það nafn er samgermanskt og því miklu eldri helgi-

merking í því en orðinu hof. Hörgur er grjótdyngja, náttúrleg eða af

manna völdum, og fornleifafræðin hefur sýnt, að stundum voru reistir

upp á þeim stólpar, sem goðalíkneski hafa sennilega verið skorin í.