Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						TVÆR DOKTORSRITGERÐIR                                                                             105

Telur Olsen vafalaust, að stundum hafi lítil skýli eða húsnefnur verið

reist yfir hörgana, þessum líkneskjum til hlífðar, sbr. t. d. eldri Gula-

þings kristinrétt, sem hefur viðurlög við því, ef maður hleður hauga

eða gerir hús og kallar hörg.

í umræðunni um vé kemur ekkert nýtt fram. Það merkir helgan

stað almennt, en áreiðanlega ekki helgihús, enda hefur því ekki verið

haldið fram.

Fjórði kafli bókarinnar f jallar um heiðnahofið í Uppsölum, og skal

farið fljótt yfir þá sögu. Hafi einhverjum þótt höggvið stórt að Is-

lendingasögum, má kalla það fullkomið gereyðingarstríð, sem Olsen fer

með á hendur þeim hugmyndum, sem menn hafa gert sér um þessa

frægu byggingu, sem án efa hefur þó verið til. Sune Lindquist fann

allmargar sto'ðarholur undir gólfinu í kirkjunni í Gamla Uppsala árið

1926 og taldi þær vera leifar af hinu fræga hofi. Eftir stoðarholunum,

og með samanburði við svotaldar leifar af Vindahofinu í Arkona,

reyndi svo Lindquist að sýna fram á, hvers konar bygging þetta hof

hefði verið. Síðan hafa margir aðrir spreytt sig á hinu sama af mikl-

um lærdómi og útkoman orðið allmjög frábrugðin. Allt er þetta unnið

fyrir gýg, því að Olsen sýnir fram á með fullgildum rökum, að ár-

angur fornieifarannsóknarinnar 1926 heimili alls ekki að ætla, að þar

haf i f undizt merki um hof i'ð og þaðan af síður að stoðarholurnar leyf i

að endurgera hofið eftir þeim á þann hátt, sem gert hefur verið. Vís-

indamennirnir hafa verið að flétta reipi úr sandi, allt er ónýtt, sem

þeir hafa gert, og ekki annað fyrir hendi en að viðurkenna, að við

vitum ekkert um það, hvernig heiðnahofið í Uppsölum hefur verið.

Varla held ég, að nokkur maður geti efazt um, að þessi gagnrýni

Olsens sé réttmæt, og hefur hér heldur betur verið mokað út úr f jósi.

Sagan er í a'ðra röndina sorgleg og hina hlægileg, en skrýtnast er

fyrir okkur Islendinga, að inn í umræðurnar um hið göfuga hof í

Uppsölum skuli hafa verið dregið svonefnt hof á Sæbóli í Dýrafirði,

sem Sigurður Vigfússon rannsakaði að einhverju leyti árið 1882.

Þetta „hof" hefur hlotið frægð og upphefð í fornfræðivísindum, sem

það á alls ekki skilið, hvernig sem á er litið. Sennilega hefur það

aldrei hof verið, miklu fremur bænhús, en undir öllum kringumstæ'ð-

um hefði þurft að rannsaka það miklu betur, áður en farið væri að

álykta frá því eitt eða neitt. Satt að segja er það mikið hrekkleysi,

sem menn hafa sýnt andspænis þessum fornminjum, og tími er til