Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						108                                                                       ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS

gerðar hafa verið fleiri fornleifarannsóknir á hugsanlegum hof-

stöðum.

Mikilvægi hofsins á Hofstöðum verður enn bersýnilegra, þegar þess

er gætt, að auk þess að standa eitt eftir af öllum íslenzkum hofum,

á það sér engan líka og ekkert sambærilegt neins staðar. I öðrum ger-

mönskum löndum eru engin helgihús frá heiðni þekkt. Þær örfáu til-

gátur um slíkt í uppgröftum eru að engu hafandi, svo að Olsen þykir

þær ekki umræðuverðar. Hins vegar ræðir hann allítarlega þær hug-

myndir sumra fræðimanna að viss höfuðatriði í gerð elztu stafkirkn-

anna séu arfur frá heiðnum helgistöðum, einkum það, að f jórir höfuð-

stafir bera uppi kjarna byggingarinnar. Erlendar fyrirmyndir að

þessu fyrirkomulagi eða byggingarmáta hafa ekki fundizt, og því

telur Olsen hugsanlegt, að þarna hafi stafkirkjurnar tekið við gömlum

norrænum arfi. Kveður hann ekki ólíklegt, að þarna eimi eftir af

húsum þeim, sem hann hafði fyrr í bókinni talið líklegt, að reist

hafi verið yfir hörga, og er áður að því vikið. Allt er þetta þó harla

ágizkunarkennt, enda viðurkennir Olsen þáð.

1 heild eru þá niðurstöður þessa kafla bókarinnar heldur neikvæðar

eins og í hinum fyrri köflum bókarinnar. Heimildum, sem áður hefur

verið byggt á, er nú unnvörpum rutt í burt og þeim varpað út í yztu

myrkur. Og jafnvel það litla, sem eftir stendur, er engan veginn neitt

hellubjarg á að byggja. Manni getur fundizt, að hlífð höfundar við

tóftina á Hofstöðum og hugmynd hans um eitthvað af eðli hörgabygg-

inga í stafkirkjunum, sé nánast sagt hik hans á yztu nöf, hann skirr-

ist við að stíga síðasta skrefið og dæma allar heimildir ónýtar bæði

sögulegs og fornleifal'egs eðlis, og kveða svo upp þann dóm, að við

verðum að horfast í augu við þá stáðreynd, að við vitum ekkert, alls

ekkert, um helgihús forfeðra vorra fyrir kristnitöku. En svona langt

fer hann ekki, enda mun einhverjum finnast nógu langt gengið samt,

og enn munu þessi mál lengi verða til umræðu.

6.

Þegar hér er komið sögu, hverfur höfundurinn aftur í síðasta kafla

bókarinnar að því, sem hann nefndi í upphafi, að væri megintilgangur

rannsóknarinnar, að kanna hugsanlegt samband milli heiðinna helgi-

staða eða jafnvel helgihúsa og svo hinna fyrstu kristnu kirkjubygg-

inga. Er þar einkum Danmörk höfð í huga. Sú trú er römm í Dan-

mörku og reyndar víðar, að kirkjur hafi mjög oft verið reistar á

grunni heiðinna helgihúsa eða jafnvel að þau hafi verið gerð að kirkj-