Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						TVÆR DOKTORSRITGERÐIR                                                                             109

um, og má um slíkt lesa í fjölda sagnfræðirita, án þess þó að það sé

rökstutt. Eftir að fram er komið, hversu lítið við vitum í rauninni um

heiðna helgistaði og helgihús, er að vísu ekki árennilegt að fást við

þetta úrlausnarefni. Á nokkru árabili ekki alls fyrir löngu fékkst

danski fræðimaðurinn Ejnar Dyggve við að rannsaka nokkur heiðin

vé, sem hann kallaði svo og taldi, að í hefðu verið reistar kristnar

kirkjur. Voru þetta V-myndaðar steinsetningar með oddinn vísandi

í suður, en í opnum norðurenda vésins var svo kirkjan reist. Eitt af

þessum véum er á hinu fornfræga konungssetri í Jelling. Að þessum

véum Dyggves reiðir nú Olsen öxi sína enn á ný, og þegar hann leggur

hana aftur frá sér, eru þau öll fallin eins og heiðnahofið í Uppsölum.

Dyggve hefur dregið óleyfilegar ályktanir af því, sem hann fann vi'ð

rannsóknirnar, og misskilið sumt algjörlega. Steinsetningar þessar

munu í rauninni vera bátlaga umgerðir um fornar grafir. Þar fór það.

Því hefur verið veitt athygli, að furðu oft finnast víkingaaldar-

grafir í kirkjugörðum. Olsen er tregur til að fallast á, að það þurfi

áð benda á helgistaðasamhengi. Stundum getur þetta verið af blá-

berri tilviljun, enda eru forsögulegar grafir svo afar víða, en sumar

af þessum gröfum, þótt frá víkingaöld sé, geta vel verið grafir krist-

inna manna, því að Danmörk kristnaðist tiltölulega snemma. Hitt er

líka afar algengt, a'ð stórir fornmannahaugar séu á næstu grösum við

kirkjur. Þetta hefur verið talið benda á helgistaðasamhengi, en Olsen

telur það mjög vafasamt. Bendir hann á, að yfirleitt eru þessir haug-

ar vafalaust frá ævafornum tímum, frá steinöld og bronsöld, auk þess

eru fornir stórhaugar svo algengir í Danmörku, að varla mundi auð-

velt að finna kirkjustæði, sem ekki væri allnærri einhverjum slíkum

haugi, en þó er hitt eftirtektarverðast, að stórhaugar voru einkum

reistir á hæðum og ásum, þar sem vítt sér umhverfis, en það voru

kirkjurnar líka. Af þessari ástæðu vill oft verða skammt á milli hauga

og kirkna, af landslagsástæðum einum, en ekki af því að neitt innra

samband sé á milli, og er þetta auðskilið. Þegar á allt er litið, telur

Olsen ekki ástæðu til, á þessu stigi rannsókna, að gera ráð fyrir

samhengi milli heiðinna og kristinna helgistaða í Danmörku. Fleiri

fornleifarannsóknir kynnu að geta breytt þessari skoðun, en bersýni-

lega telur Olsen ekki líklegt, að þær muni gera það.

Heildaráhrifin ef þessari bók munu efalaust vera þau, að hún sé

niðurrifsverk, sem eigi fáa sína líka að því leyti. Þar er varpað fyrir

róða fjölmörgu, sem fræðimenn hafa hingað til talið gó'ða og gilda