Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						110___________________________________ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS

vöru. Naumast mun neinum blandast hugur um, eftir lestur bókar-

innar, að margt af því sem sagt hefur verið og skrifað um heiðna

helgistaði, er helzt að líkja við spilaborgir, sem hljóta að falla fyrir

óvægnum gusti heimildarýninnar. Slíkt er landhreinsun, sem ástæða

er til að fagna. Ég get ekki séð, að árásarhugur í garð hefðbundinna

hugmynda ráði gerðum höfundarins, heldur aðeins einlægur vilji til

að meta hverja heimild að verðleikum, kasta að vísu öllu sem ónýtt

er, hversu mikið og fornheilagt sem vera kann, en halda samvizku-

samlega til haga því, sem á virðist mega treysta, og byggja á því eftir

því sem efni standa til og meira ekki. Þetta eru vísindaleg vinnubrögð,

sannleiksleit en ekki óskhyggja ræður ferðinni. Eg tel' útkomu þess-

arar bókar stórviðburð, meðal annars og ekki sízt í íslenzkum fræðum.

Ekki svo að skilja, að mat Olsens á íslenzkum söguheimildum og

fornminjum komi íslenzkum fræðimönnum algjörlega í opna skjöldu.

Því fer vitanlega fjarri. Efasemdir um sagnfræðilegt gildi fornrita

eru ekki nýjar af nálinni, og einkum hafa þær farið jafnt og þétt

vaxandi á síðustu árum. Einnig hefur það smátt og smátt orðið enn

ljósara, hve hæpið er og oftast tilgangslítið að reyna að samhæfa

munnmælasögur og fornminjar. Fornleifafræðin hefur öðru og æðra

hlutverki að gegna. En bók Olsens er þrátt fyrir þetta tímamótaverk,

af því svo mikið er í fang færzt og umræðan svo óvenjulega hispurs-

laus. Bókin mun ætíð skipa veglegan sess í sögu þess endurmats

fornra söguheimilda, sem nú þegar er að gerast og mun verða fram

haldið í framtíðinni.

Islenzk fornleifafræði getur margan lærdóm dregið af þessari bók,

eins og ég vona að renna megi grun í af þessari stuttu kynningu henn-

ar. Það er sannarlega ekki á hverjum degi, að út koma bækur, sem

svo mjög hvetja til umhugsunar um stöðu og möguleika þeirrar fræ'ði-

greinar, og því hef ég ekki viljað láta undir höfuð leggjast að geta

bókarinnar hér í Árbók fornleifafélagsins. Þá er vel, ef þessi stutta

kynning yrði til þess, að fleiri fræðimenn en ella kynntu sér bókina

sjálfa. Það borgar sig, hvernig sem á er litið, lestur bókarinnar er

andleg hressing, hún er gott vísindaverk, en auk þess mjög vel og

skemmtilega skrifuð, af manni sem í senn er sagnfræðilega skólaður

og ágætur uppgrafari og fornleifafræðingur.