Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						112                                                                       ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS

hennar. Lítið hefur verið skrifað um íslenzkan tréskurð, einkum þó

frá síðari öldum, og næstum ekkert í stærra samhengi. Efnið er hins

vegar geysilega mikið og fjölþætt, og furðar sig enginn á því, þótt

erfitt reyndist að koma því öllu saman í bönd í einu ritverki. Frú

Mageroy hefur því tekið þann kost áð halda sig við jurtaskreytið í

tréskufðinum, eins og nafn bókarinnar sýnir, enda er það burðarásinn

í þessari listgrein, og verður þetta að teljast skynsamlegt, svo og hitt

að freista þess ekki að gera grein fyrir hverjum einasta tréskurðar-

hlut, heldur stikla á stóru og reyna með hæfilegu úrvali að draga upp

heildarlínur. Þetta er eina færa leiðin til þess að rata gegnum f jölgresi

tréskurðarins, og er þó satt að segja nógu erfitt samt.

Hér verður reynt að gera grein fyrir efni og niðurstöðum þessarar

bókar í sem stytztu máli. Ver'ður hver kafli eða þáttur tekinn fyrir

sérstaklega.

Fyrsti kafli bókarinnar er stuttur, en víkur þó að nokkuð mörgum

og sundurleitum atriðum, sem nauðsynlegt er að gera einhver skil að

upphafi máls. Eitt þeirra er efniviðurinn, sem íslenzkum tréskerum

stóð til boða. Óþarft er að fara mörgum orðum um hann hér. Það ligg-

ur í augum uppi, að á öllum öldum hefur verið notazt við allt í senn,

rekavið margs konar, innfluttan við og íslenzkt birki. I sambandi við

efnivið nefnir frú Mageroy þá þversögn, að tréskurður skyldi verða

svo skrúðmikil listgrein í skóglausu landi. Þetta hefur oft borið á

góma, en þarf þó enga furðu að vekja, því að íslendingar voru mjög

háðir trjávið alla tíð, þurftu mikið magn af honum til húsasmíða og

bátasmíða, svo að það sem tréskerar þurftu til sinnar iðju voru hrein-

ir smámunir í samanburði við það allt saman. Auk þess hefur tré-

skurðurinn næstum því aldrei mark í sjálfum sér, heldur er hann til

þess áð skreyta trémuni, sem voru til gagns og notkunar og mundi

hafa þurft að smíða, þótt enginn tréskurður þekktist. Trjáviðarþörf

Islendinga var þá ekki nema að mjög óverulegu leyti þörf fyrir við

til útskurðar. En útskurðurinn notaði tækifærið og breiddi úr sér á

hlutum, sem smíðaðir voru til hagnýtra en ekki listrænna þarfa.

í þessum fyrsta kafla sýnir höfundurinn fram á, að tréskurður hafi

verið stundaður á íslandi frá upphafi vega og til hins nýja tíma á 19.

og 20. öld. Þá getur hún þess, hve margir tréskurðarhlutir muni nú

vera til og kveður þá vera a. m. k. 1700 í söfnum og auk þess nokku'ð

í einkaeign. Þetta fer eflaust nærri lagi og er fróðlegt að vita. Síðan