Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						TVÆR DOKTORSRITGERÐIR                                                                             123

8.

Víðast hvar í Evrópu deyr alþýðulist út á 19. öld, og hún gerir

það einnig á íslandi. Mikið er samt til af tréskurði frá þessum tíma,

og frú Mageroy hefur fundið 151 hlut, sem ber ártal. Flestir þeirra

eru frá áratugnum 1840—50, en mjög fáir eftir 1880. Margt kemur

merkilegt fram, þegar rakið er eftir tímasettum hlutum. Yfirleitt er

lakara verk á þessum tréskurði en áður var, þó að margt gott fljóti

með. Það er eins og lengra á milli góðra hluta. Formin eru stærri og

grófari, og flöt upphleyping er orðin mikið til einráð. Eins og þegar

var nefnt, eru verk atvinnutréskera að mestu leyti horfin, tréskurð-

urinn hefur lækkað í þjóðfélagslegri vir'ðingu. Teinungafyrirkomu-

lagið er enn í heiðri haft, en hinn „íslenzki stíll" má heita horfinn.

Eins konar fjöldaframleiðsla gerir vart við sig. Rokokoáhrif, sem

greinileg voru á 18. öld, eru horfin. Af nafngreindum tréskerum fjall-

ar höf. um Bólu-Hjálmar, Guðmund Viborg og Filippus Bjarnason,

sem allir eru vel þekktir sem tréskerar í Þjóðminjasafninu. Eg hefði

kosið, áð hún fjallaði rækilegar um hinn síðastnefnda og ættmenn

hans, sem saman mynda sérstakan skóla. Skyldi ekki vera hægt að

rekja betur til róta, hvaðan þeim kom sá skurðstíll, sem einkennir

þá? Enn fremur hefði ég óskað þess, að athuga'ð væri, hvort Vest-

fjarðameistari sá, sem Guðmundur Viborg hefur sýnilega orðið fyrir

miklum áhrifum frá, muni ekki hafa verið faðir hans, sem einnig

á að hafa verið listamaður á tréskurð. En það gegnir sama máli um

þetta og sitthvað annað, sem taka þyrfti fyrir í sérstökum rannsókn-

um, en varla er von að ger'ð séu full skil í þessu yfirlitsverki.

Fróðlegt er að sjá, að Vestfirðir eru sá landshluti, sem sýnir mesta

blómgan í tréskurði á 19. öld, Norðurland reyndar sæmilega líka og

Suðurland, en Austfirðir eru enn sem fyrri að baki öðrum lands-

hlutum í þessari list. Það virðist hafa verið svo um allar aldir, en

þó má ekki gleyma því, að Austfirðir eru afskekktari en aðrir lands-

hlutar frá miðstöð þjóðlífsins á Suðvesturlandi, og þaðan kunna því

að hafa borizt færri hlutir í opinber söfn. Þetta hefur einhver áhrif,

en samt getur það alls ekki skýrt fæð tréskurðarminja af Austur-

landi.

9.

Bókinni lýkur með stuttum yfirlitskafla. Þar reynir höf. að draga

saman í sem skemmstu máli nokkur höfuðatriði. Veigamest af þeim

öllum er að fá fram einhverja viðhlítandi línu í feril teinungsins, sem