18. jan. 1888. FJALLKONAX. því, Menn freistast til að draga þá ályktan íií af sem sagt hefir verið: Það er þá enginn sann-nefndr þjóðvifji mi 86« stendr. Enn þó að nú svo væri. að enginn hreyflng væri í þjóðinni nú, þá er ekki orsökin til skáldskap- arþurðarinnar alveg fundin fyrir það. Það liírirr beint við að segja: Já, enn skáldin gætu samt eitt- hvað orkt, því skáld yrkja þó ekki eingönsu vegna hreyfinga í þjóðinni, heldr syngja þeir stundum nýjar hreyfingar inn í síua þjóð. Þetta er satt, og það leiðir oss til hinnar síðustu rannsóknar í þessu efni, það leiðir oss til að athuga skáldin sjálf eins og þau koma fram, það er: efni þeirra huginyuda, sem þeir eru fulltniar fyrir í skáld- skap síiium. Öll þau skáld, sem ég hefl nefnt, að undanteknum Gesti Pálssyui, standa á saraa grund-i velli, á þjóðernisátrúnaðarins og þj Jðartilbeiðslunnar' gamla grundvelli, og yrkja út frá lionuiu. Það var einu- sinni trúaí heiminum að þjóðernið væri hið dýrmætasta, sem nokkur maðr ætti, að þjóðin og fóstrlandið væri hið æðsta, hiðeina af jarðneskum hlutum. sem hvev maðr ætti að offra sér fyrir og leggja líf og blóð i sólurnar fyrir. Einstakliugsins hagr átti að hverfa, og altar hans tilfinningar og hugsanir að krjúpa fyrir þeesu hugsaða ideali, þjóðerni og fóstriandi. Þessvegna gat ekkert frelsi hugsast nema þjóðfreki, engin nienn- ing nema jiyóímenning, engin framfðr nema þföðar- framtör, og ekkert skáld nenia ji/óískáld. Ekkert var rétt, nema það væri samkvæmt gömlum kredd- um; fornaldarfrægð var talin afkomendum til ágætls sem þjóðtrægð. Þessi straumr. sem gekk í gegnum álí'una á fyrri lilnta aldarinnar og um miðbik henn- ar, var náttúrleg realrfion mótí liinum gersamlega skovti á virðingu fyrir þeim náttúrlegu takmörkum, sem tungumálin setja bverju landi, sem Napóleon mikli sýinli, og þeim mikla yfirgangi, scin hann hafði i frammi með því að rífa sundr það, sem Baman át.ti. og sameina hið sundrleitasta. Enn— reaktíon er aldrei nema reaktion, það er árétting aftrábak, þegar of- langt hefir verið gengið áfram. Þessi straumr hcfir líka fyrir löngu brotnað á nientun og heilbrigðri skynsemi heimsins. Það er langt síðan, að hann hætti að vera tínians lif'andi barn. Því hefir verið slegið föstu gegnum blóð og baráttu, að allir menn eru menn. iÞað er tímana krafa, að hver maðr getí orðið seni frJaTsaStr, mestr og bestr, með því að nofa sinn eiginn kraft, því að sú frægð, að tilheyra forn- kunnri þjóð, er létt fyrir svangan maga. ííenn vita nú, að mennirnir lifa ekki og vinna ekki til þess að vera þjóð, heldr er þjóðin til vegna þess, að svo bvo margir menn, sem tala sðmu tungu, Ufa og vimia. |Hún er sterk þjóð og merk þjóð að eins að því skapi. setn einstaklingarnir i henni geta náð að verða sem frjálsastir, mestir og bestir i andlegu, likam- legu og siðferðislegu tilliti. Fóstrland og þjððernl er ekki sérstök guðleg gjðf, því liver, seni fteð- íst í heiminn, verðr að fæðast i einhverju landi, og það land. sem hann af hendingu fæðist í, er aðjafn- aði hans fóstrland, og af' því fær hann sjálfkrafa eða nauðugr þann stimpil, sem kallast þjóðerni og sem bindr hann alla æfi með ýmsum böndum við f'óstr- landið. Það er ekki nóg til þess að fullnægja tím- ans kröfu, að drekka skál tyrir sinni ástkæru fóstr- mold, það er ekki nóg að tala um framfarir, án þess að tilgreiiia. liverjar Jiær eiga að vera. Til þess að stuðla að [ivi. að mönnttnum geti liðið vel. þarf að komast ettir þeirra ineiniim. inanníelagsmeinunum,^ sem standa einstaklingnuin tyrir þvifum. svo þau geti ovðið la'kmið. og það er nieðal annars skáld- anna og salavfrieðiiiganna háloita allunarverk." "Íí5 grafaat eftir þeim. 7or tið er s^irakíiniiuiiarinnarl og lækningauna tíð í amllegu og likamlemi tilliti. Tímans herðp er líf pereónunnar, ekki gloria uni hina afdregnu hugmynd: (ijoð. \'«.r tími er timi binna verklegu f'raiutara. gufunnar. rafniagusins og rannsóknarinnar stolti timi. I'etta :<'tti að vera nokktið aliiieun sanniiuli. enn það sanna er. að tii skamnis tima hetir liin gamla þj'ððar- og |ijððernis tillieiðsla \erið ríkjamli her á landi. Hugmyndirnar hafa verið fceknar orðréttu og litigsunarlaust upp frá öðruni londum, þvi lamlið hefir oiðið ritið með i timans stratim a simini tima. þegav |>essar huginymliv hot'ðu lit' og BÖgulegan n liév siii niemi folk. sem aldvei ;i ;eti sinni hetiv seð korða eða [lístólu. tala stóvt uiu að lata lil' Og blóð og falla fyrir t'osivlandið. þð að það se viiaskul.l. að engum lietiv einusinni dottið í hug að liemla einu byssuhlaupi að þjóð vorri eða landi. Hin unitalaða veaktion helir haldið her átvam sem trúaraök, og er hér enn ríkjandi ofan á. Að etna er þess að geta. að hér kallasl aftrklpprinn frelai, þjóðfrelflj og fvanitavir. enn þeir, sem a nioti lioiiiuii eru, evu kaliaðir aftrhaldsmenn. I'að er i anda og krat'ti þessava hugmynda, sem einusinni attu á sev rólt, enn nti evit dauðav. að skáld vor hafa otkl hingað til. Enn heimsina hugmyndir breiðaat undarlega itt. Þær komast jafnvel Inn i Ciiia og ísland á endan- um. Menn evu f'avniv að hafa óajálfrátl veðv ;il [iví, að þessar gðmlu bugmyndir og Ideðl evu orðin lóm. Jafnvel skáldin, sem hafa diilað þeim í Ijóðum sínuni. liafa ósjálfráða ti al' því, að þessum bugmyndum Bé ekki lífvænt lengr, og að þeir sigli með ,.lík í Iestiini". I'ess vegna hika þetr sev. og verða hljoðir. Það hittist |)VÍ allvel ;i. að fleSl al' þvi seai kveðið er hér á landi nú sem stendr skuli vera grafljóð. Það er nákliikkunnar dinglum-dangl yflr dau útslitnum hugmyndum" — — —. Uppruni steinkola. Vísindanu nnivniv segja 068, að sú hafj eill sinn tið- in vevið ;'i ali jarearinnai. ao lo á ollum linettinuni. og það eiuí við heimskautin eins og annarstaðar. Þá telja menn að sðmu undir jurta hafl vaxið hvervetna á hnettinum. vóru engin dýr á þurlendinn, og áð eina lindýr í sjónum. Jurtirnar voru einkai tndir pir, akaflega íð, risavaxnír burknai sígræn tré með hrotta-stómm könglum ; blóm voru þá engiu ir ætír ávextír. ir Btórskógar af' jurtuni uxit n]>j> og dóo út þúsunduin ára saman. og aðrar jurtir uxii upp i [»eirra stað unz alt láglendj var fult orðið af þykku af jurta-efni. Skurm hnattarins eða yfirborð var um
Beinir tenglar