Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Heimskringla

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Heimskringla

						2. SIÐA
HEIMSKRINGLA
WINNIPEG, 18. APRIL 1945
VIÐ ANDLÁT F. D. R.
Dáinn, horfinn—harmafregn!
Hvílíkt orð mig dynur yfir!
En eg veit, að látinn lif ir.
Það er huggun harmi gegn" ...
(J. H.)
Roosevelt er liðið lík! Fregnin
barst sem örlagadómur að eyr-
um heimsbúa og vakti margar
minningar og harmsárar kendir.
Forsetinn okkar er dáinn", and-
varpaði fólkið í Bandarikjunum.
"Foringinn er fallinn!"; orðin
fóru sem stuna um herfylkinga
raðirnar; féll eins og fellibylur,
úr heiðríkju, yfir amerísku sjó-
liðana. "Hann Roosevelt okkar
er andaður", braust eins og hálf-
kæfður grátstafur fram af vör-
um fólksins í öllum löndum og
endurtók sig á ótal tungumálum.
Hann heyrði heiminum til og við
hann var traust vort tengt hvert
sem maður kann að eiga heima í
Kansas eða Canada, Ástralíu eða
íslandi. Hvenær sem við sáum
heiminn í vonarbirtu hugsjón-
anna litum við mynd hans sem
vegsögumannsins til landnáms á
nýrri og betri jörð. Þegar við
vorum efasamir og tvíráðir bið-
um við þess hvað Roosevelt hefði
að leggja til málanna. Sjaldan
hefir verðskuldaðra traust verið
borið til nokkurs dauðlegs
manns. Þess vegna virðist okk-
ur heimurinn tómlátari og
snauðari við fráfallið.
Engin fær áunnið sér þvílíkt
traust án verðskuldunar. Hann
tók við forystunni á ískyggileg-
um upplausnar tímum. Þá virt-
ust sjálfar undirstöður þjóðfé-
lagsins fúnar og veikar en bygg-
ingin riða til falls í stórviðrinu.
Atvinnan þraut; auðurinn hjaðn-
aði sem hjómið í gjaldþrotum;
sparnaðar skildingar almenn-
ings, innheimtir með súrum
sveita, streymdu út á eyðimerk-
ur hins almenna eignatjóns í als-
herjar bankahruni; heimilið,
hlífðarskjól einstaklingsins, vígi
og gróðrarstöð ætttrygðanna,
hornsteinn þjóðfélagsins, skolað-
ist burtu, sem rekald í flóðöld-
unni. Bölsýnið yfirskygði al-
heiminn í úrræðaleysi eymdar-
innar. Skrílræði og borgarstyrj-
öld stóð fyrir dryum. Vald-
fýknir, samvizkulausir einstakl-
ingar létu sig dreyma um upp-
reisn og einræði, en hungraður
og hálf-sturlaður lýður brauzt
inn í búðir og varningsskemm-
urnar og lét greipar sópa í De-
troit, Oklahoma City og enda
víðar. Stjórnin stóð ráðþrota.
Hið hásiglda þjóðfar Bandaríkj-
anna lét reka á reiðanum og
heimurinn allur sogaðíst að
Ginnungagapi             yfirvofandi
heimsslita.
Þá greip nýr forseti í stjórn-
artaumana. Aldrei hafa skjót-
ari breytingar gerst við stjórnar-
skifti. Storminum hafði ekki
aflétt og enn voru ótal flúðir og
blindsker á framsiglingunni. —
Framhjá þeim varð ekki ávalt
stýrt, en það fleyttist yfir þótt
misvindasamt væri um ókunn
höf. Fáar stjórnir hafa neyðst
til að sinna fleiri, fjölbreyttari
Vantar ykkur
PENINGA
til
AT VINNUREKS TURS ?
Ef það er, þá getur verið að þú getir
notað tilboð frá
Industrial Development Bank
The Industrial Development Bank var stofn-
settur af þjóðþingi Canada í fyrra, og hefir verið
starfandi síðan 1. nóvember 1944. Aðalskrifstof-
an er 201 Notre Dame West, Montreal. Útibú er
verið að opna í öðrum pörtum Canada eftir því
sem þarfir krefjast.
Það sem Bankinn gerir -
Bankinn er stofnaður í þeim tilgangi að fylla í
skörð annara lánveitenda með því að leggja til
höfuðstól til hjálpar atvinnurekstri, með sér-
staklega smá atvinnugreinar fyrir augum. Hon-
um er lagt á herðar að lána hverjum einstakling
eða félagi sem starfrækir eða er í þann veginn
að starfrækja, iðnaðar fyrirtæki, ef:
(1)   lán eða önnur hjálp er ómöguleg með
Týmilegum kjörum,
(2)   að upphæð sú er hlutaðeigandi á í fyrir-
tækinu sé svo há, að nægi sómasamlegri
trygging fyrir bankann.
Hvað er meint með
"Industrial Enterprise"-
Hver sú stofnun er býr til nauðsynjavörur eða
frystivélar, fatnað og áhöld, þar með talin akur-
yrkjuverkfæri, skógarverkfæri, grjóttaki og
námagröft, fiskiveiðum úr sjó, ám og vötnum,
stein- og hráolíu, og öðrum framleiðslu íðnaði.
Hvaða tryggingar er krafist -
Bankanum er fyrirskipað að taka hvaða trygg-
ing sem er og af hvaða tegund sem er.
Hvert skal snúa sér -
Öll útibú hinna löggiltu banka hafa beiðnis
eyðublöð. Ef þú hugsar þér að senda inn beiðni
fyrir lán, þá mundu að Industrial Development
Bankinn er ekki að gefa peninga í burtu. Þú
verður að sanna þeim, að þú vitir hvað þú ert að
tala um—að framleiðslustarf þitt sé góð inneign.
og að þú vitir hvernig eigi að stjórna því.
Manitoba-stjórnin hefir ekkert að qera með reglugerð
eða stjórn Industrial Development Bankans, sem er
starfrœktur eingöngu af stjórnarvöldum Canada í
Ottawa.
The Industrial Development Bankinn auglýsir ekki. Þessi aug-
lýsing er bér birt af Manitoba-stjórninni, til þjónustu við fólkið
í Manitoba.
Hon. Stuart Garson
Premier
Hon. J. S. McDiarmid
Minister of lndustry
and Commerce
og óvæntari vandamálum en sú
er Roosevelt veitti forstöðu á
síðustu 12 árum. Yfirleitt má
segja að stefnunni hafi verið
haldið, í gegnum ótal erfiðleika,
að hinum hærri menningar
markmiðum. Vekur það efa í
hugum fordómslausra en hugs-
aiídi manna hvert nokkur maður
hefði getað yfirstigið þvílíka
mótspyrnu, oftar og betur en
hann; þótt játa beri að einnig
hann hefir orðið að aka seglum
eftir vindi oft og*tíðum. Fólkið,
þ. e. a. s. almenningurinn veitti
honum fylgi og sigrar hans eru
sigrar þessa almiennings, í
Bandaríkjunum og út um heim.
Hið dæmalausa kosningafylgi
hans sýnir þetta bezt.
Ófriðarblikan þéttist óðum á
öðru stjórnartímabili Roosevelts.
Enginn greindi glöggvar hvað í
þeirri bliku bjó, það sýnir meðal
annars ræðan ,sem hann hélt í
Chicago (árið 1936?) um einangr-
un árásar aflanna. Mönnum
blöskrar hversu vanbúnir Banda-
ríkjamenn voru Við ófriði en
meira myndi hafa kveðið að
þeim vanbúnaði lef hans hefði
ekki notið við. Hervarnir Ame-
ríku efldust mjög í hans stjórn-
artíð, frá 1933 til friðslitanna ár-
ið 1939, einkum að því er snertir
sjóherinn og kom hann þó ekki
vilja sínum þar fram nema að
litlu leyti. Þegar stríðið braust
út í Evrópu er það að hans ráð-
um og fyrir hans framkvæmdir.
að verksmiðjum landsins er
breytt til vopna framleiðslu og
Ameríka verður "Arsenal of
Democracy"; án þess myndu
bandaþjóðirnar naumast hafa
staðið af sér fyrstu árásir óvin-
anna. Þetta greiddi líka mjög
fyrir, að víðbúa herja Banda-
ríkjanná þegar á þau var ráðist
1941. Fyrirdæmi þessa helsjúka
foringja hlaut að hvetja þjóðina
til sjálfsafneitunar en hermenn-
ina til drjúgra dáða. Sjálfur
lagði hann á sig, þótt fatlaður
væri, erfið og hættusöm ferðalög
fram til hins síðasta.
Með feigs manns fingrum
hjálpaði hann til að gera frum-
drættina, að varanlegu heims-
friðar skipulagi. Vonandi verð-
ur hún að ógleymanlegu minn-
ismerki um djarfa og dáðríka
sigurhetju. Hvernig sem fer
lifa þær hugsjónir; sem hann
glæddi, í viðleitni og starfi ald-
anna. Þótt okkur virðist nú
heimurinn snauðari af því hann
er horfinn af leiksviði lífsins,
megum við ekki gleyma því að
við erum allir auðugri af því að
hann hefir með okkur lifað og
fyrir okkur starfað. Hann var
svo áhrifamikill þátttakandi í
lífsins tafli, að um stund verður
okkur erfitt að átta okkur á því
að rödd hans er þögnuð og blöð-
in flytja ekki framar fregnir um
Franklin Delano Roosevelt og
áform hans.
Hann var þjóðrækinn arme-
ríkumaður, sem hugðist að efla
hag síns lands með því að stuðla
að hagsæld heimsins, og þess
vegna heimsborgari í orðsins
fylstu merkingu. Hann var auð-
maður, sem vildi helzt gera alla
ríka. Hann var af höfðingjum
fæddur, en lifði fyrir þá hugsjón,
að gera alla að höfðingjum. Hann
var hetjan í stríðinu, sem féll
til friðlausnar og mannkyns
bjargráða.
I gær, þ. e. a. s. laugardaginn
þann 14. þ. m., hlustaði eg á
bandaríska víðvarpsstöð. Þar
fluttu ótal menn og konur nokk-
urskonar kveðjuorð til Roose-
velts forseta. Þær kveðjur voru
látlausar, innilegar og hjart-
næmar. "Við söknum hans sem
föður" var grunntónninn í þeim
flestum. Já, í sínu eigin landi
er hann syrgður sem faðir en út
um allan heim hugsa þeir um
hann, á þessum dögum, sem :ein-
lægan vin og bróður því mörgum
finst þeir hafa átt alt sitt ráð
undir honum.       H. E. Johnson
TVÖ ÁR Á BAFFIN-EYJU
Eftir Jón J. Bíldfell
Framh.
III.
Eskimóar
Þannig er flokkur sá,  er nú
byggir norðurströnd Canada, og
eyjarnar þar fyrir norðan, nef nd- j
uir í daglegu tali, en þó er það,
ekki hið rétta nafn þess flokks,
eða fólks. Orðið Eskimói er ekki
tii í máli þess, og ekki viðurkent |
af því í töluðu eða rituðu máli
á meðal þess.    Innúítar (menn-
irnir),  er  hið  viðurkenda  nafn
þeirra á meðal og hið eina aðj
þeirra áliti, sem þeir eigi, og vilja
bera.
Hvernig að Eskimóa nafnið
hefir festst við þá, eða verið troð-
ið upp á þá, er ekki vel gott að
segja með neinni vissu, né held-
ur hvenær. Fyrst þegar um
þetta fólk er getið í sögnum vor-
um og sögum bera þeir ekki
þetta nafn heldur nafnið Skræl-
ingjar, og ber það nafn með sér
alt aðra meiningu, en felst í orð-
inu Eskimói. Með orðinu Skræl-
ingi, er gefið til kynna menning-
arlegt ástand fólksins, sem svo
var nefnt. Það voru villimenn.
Fólk á lægra þekkingar, siðferðis
og menningarstigi, en Islending-
arnir stóðu á, en firá mínu sjónar-
miði séð, nær það aldeilis ekki
til vaxtarþroska þess, eða líkam-
legs atgerfis, eins og eg hefi séð
suma halda fram, enda er svo
langt frá því að Innúítar gefi
nokkra ástæðu til þess skilnings.
Þeir eru flestir, að minsta kosti,
sem eg hefi séð, mannborlegir
menn. Langflestir um fimm og
hálft fet á hæð, þéttvaxnir og
vel mannborlegir á velli og hafa
víst verið svo frá byrjun.
Orðið Eskimói þýðir hrákets-
æta og kemur fyrir hvað eftir
annað í máli Indíána, eða orð
sem líkist því orði svo mjög, að
lítill vafi er á, að það sé þaðan
komið. í máli Abnaki-flokksins
er orðið Eskimatsic. 1 máli
Ojibway-flokksins Askimea og
meinar í báðum tilfiellunum hið
sama. Einnig er það vitanlegt
að Algonquins-flokkurinn not-
aði þetta sama orð, um Indíána
flokka sem bygðu norðurhéruð
Canada. Að vísu voru Innúítar
hrákjötsætur og eru það enn, en
Eskimóum sjálfum hefir aldrei
til hugar komið, að lítillækka sig
með svo óvirðulegu nafni, því
frá þeirra sjónarmiði er það nafn
enis óviðeigandi og niðrandi
eins og hrossakjötsætunafnið var
á íslandi, í eina tíð. Samkvæmt
þeirra eigin goðasögnum, þá eru
þeir goðbornir menn, sem standa
öðrum mönnum ekki aðeins jafn-
framarlega, heldur framar að
ætt og uppruna, því samkvæmt
þeim sögnum þá eru þeir Innú-
ítar — mennirnir. Eg vil því
ekki vera að móðga Innútíana
sem voru mér undantekningar
laust góðir með því að vera að
troða Eskimóa nafninu upp á þa
sem þeir vilja sjálfir hvorki við-
urkenna eða nokkuð með hafa,
heldur held eg mér í þessu máli,
við þeirra eigin rétta og þjóðlega
nafn, Innúítar.
Mannfræðingar telja það eng-
um vafa'bundið, að Innúítar séu
af Mongóliskum stofni komnir,
enda bera þeir það með sér í and-
litssvip, yfirbragði og útliti. —
Hörundslitur þeirra er diekkri
heldur en hörundslitur Evrópu-
manna. Hárið svart, eða dökt
og strýjað mjög. Heldur lit sín-
um lengi. Hárið er þykt, en
flestir af þeim Innúítum, sem eg
sá stýfðu hár sitt, eða létu skera
neðan af því, eins og "oft var
komist að orði heima á Islandi á
æskuárum mínum. Þeir hafa
brún augu, eru handnettari yfir-
leitt, heldur en við Evrópumenn
og líka fótsmærri. Enginn veit
með neinni vissu hvenær þeir
fyrst komu austan úr ættlandi
sínu, en það hefir áreiðanlega
verið snemma á tímum að þeir
komu yfir Bering sundið, eða þá
máske gengu  þurrum fótum á
milli Síberíu og Alaska og færðu
sig svo smátt og smátt austur,
meðfram norðurströnd Canada,
austur að Hudson's-flóa, með-
fram honum að vestan, austur
yfir James Bay, meðfram Hud-
son's-sundi að sunnan og þegar
þeir ráku sig á Atlantshafið að
austan héldu þeir suður með
því, suður Labradors ströndina,
suður til New Brunswick, Nova
Scotia og hafa spor þeirra jafn-
vel verið rakin alla leið suður í
New York-ríki. En að norðan
og austan, dneifðust þeir til eyj-
anna fyrir nprðan Canada og til
Grænlands.
Á þessu landnámi Innúítanna,
enda þótt það hafi tekið yfir
langan tíma, má sjá, að þeir hafa
hlotið að vera mannmargir. —
Hvað margir þeir hafa verið á
landnámstíð þeirra, verður
aldrei sagt, því fyrir því eru eng-
in skilríki fáanleg. Fyrsta
manntalsskýrsla sem til er, og er
nokkuð á byggileg, er frá árinu
1704 og nær sú skýrsla yfir að-
leins lítinn part af bygðum
þeinra. — Labrador, frá Bell
sundinu að sunnan til Kiddlí
höfðans að norðan og eru þá
30,000 Innúítar á því svæði. Auk
þeirra bygða, náðu þá bygðir
Innúíta frá Alaska að vestan
og til Grænlands að austan.
Hvernig áð þessi mannf lokkur
hefir gengið saman og úr sér,
yrði of langt mál til að skýra hér
nákvæmlega og máske með öllu
ókleift. Þó má minnast á eftir-
farandi.     Sambúð   Innúíta   og|
Tvær aðal tilgátur hafa komið
Indíána hefir verið vináttusnauð|f'i"ani um uppruna Utkosiksaling-
frá byjun og lenti því oft í skær-
um með þeim.
Eftir að Frakkar settust að á
Labrador, í byrjun átjándu ald-
arinnar, lögðust þeir á með
Indíánum að eyðileggja Innúít-
ana, á þann hátt að espa Indíán-
ana upp á móti þeim, leggja þeim
svo til byssur og skotfæri og
varð þá lítið um vörn af hálfu
Innúítanna, sem ekkert höfðu
sér til varnar, annað en boga
sína og örvar. Frökkum þótti
Innúítarnir fyrir sér, sem voru
fyrir er þeir komu til Labrador,
og fanst að þeir hefðu fullan rétt
til framtíðar dvalar í landi, sem
þeir álitu sitt föðurland, en þeir
höfðu í sínum höndum beztu
veiðistöðvarnar, sem Frakkar
vildu auðvitað ná í, og því var
snjallasta ráðið, að ryðja þeim'
úr vegi, og svo hafa sjúkdómar
og ef til vill harðrétti átt sinn
þátt í því, að eyðileggja þá.
Eg hefi talað um Innúíta sem
einn flokk og það er rétt, að því
er yfirgnæfanlegan fjölda þeirra
snertir, þó greinast þeir í deild-
ir, eða smærri flokka sín á með-,
al, sem bundnir eru við staðhætti
og ættir. Mál flokkanna er dá-
lítið mismunandi ,og eins siðir
þeirra og venjur, en þegar vel
er athugað, þá er stofninn sá
sami, og kjarni máls og mann-
dóms líka, svo ekki virðist þörf
á, að tala um mismun flokkanna
sérstaklega, þó get eg ekki geng-
ið fram hjá einum þeirra án þess
að minnast á hann sérstakiaga
og það eru hinir svonefndu Ut-
kosiksalingmuit-ar. (Það er stein
hauga mennirnir). Þeir eiga
heima,' eða hafast við á stöðum.
sem liggja um 160 enskar mílur í
norðvestur frá Repulse Bay, en;
Repulse Bay er annar stórf jörð-
urinn, siem skerst norðvestur úr
JUMBO KÁLHÖFUÐ
Stærsta kálhöfðategund sem til er,
vegur 30 til 40 pund. óviðjafnanleg
i súrgraut og neyzlu. Það er ánœgju-
legt að sjá þessa risa vaxa. Árið sem
leið seldum vér meira af Jumbo kál-
höfðum en öllum öðrum káltegund-
um. Pakkinn 10í, póstgjald 3í; únza
50t póstfrítt.
FRÍ—Vor stort útsœðisbók fyrir 1945
Aldrei fullkomnari en nú
DOMINION SEED HOUSE
Georgetown,  Ontario
Hudson's-flóanum fyrir norðan
Chesterfield Inlet og hefir Hud-
son's Bay félagið rekið þar verzl-
un í langa tíð.
Þessi Utkosiksalingmuit flokk-
ur er sérstæður, og eftirtekta-
verður, þó hann geti ekki talist
fjölmennur. Þeir eru menn
miklir vexti, þessir Utkpsiksal-
ingmúitar, sex fet á hæð og þar
yfir, vel vaxnir og hinir mann-
borlegustu. Þeir eru miklu
ljósari á hörund og hár, en aðrir
Innúítar. Augnalitúrinn ljósari
einnig, sem sýnir og sannar, að
þessir menn eru blandaðir Ev-
rópumönnum og það ekki ýkja
langt til baka.
muit-anna. Sú fynri, að hér sé
tei að ræða afkomendur ís-
elndinganna frá Grænlandi. —
Önnur getgátan er sú, að þeir
Séu afkomendur skipbrots-
manna, sem á könnunarferðum
sínum um norðurhöfin hafi liðið
'skipbrot og skaða.
Fyrri tilgátan virðist mér svo
ólíkleg að eg vil naumast eyða
á hana orðum eða ítarlegri hugs-
un. Þó má benda á að óeðlilegí
hefði það verið í mesta máta, ef
að íslendingarnir frá Grænlandi
hefðu orðið að forða sér frá erf-
iðleikum og andstreymi að þá
hafi þeir flutt búferlum á slóðir
Utkosiksalingmuit-anna, sem
ekkert höfðu, eða hafa enn, að
bjóða fram yfir það sem Græn-
lendingarnir, eða Islendingarnir
á Grænlandi áttu yfir að ráða,
og við að búa, og hvergi nærri
eins mikið. Mundi ekki einhver
verksummerki sjást eftir flutn-
ing Islendinganna frá Grænlandi
og til Utkosiksalingmuits hér-
aðsins sem er óravegur, sjálfsagt
um 2,000 mílur enskar, ef þeir
hefðu nokkurn tíma farið þá
löngu leið.
Mundu íslendingarnir a
Grænlandi ekki líklegri, ef þeir
hafa flutt út á annað borð, sem
er mjög líklegt að þeir hafi gert
til að flytja til Marklands, eða
Vínlands sem þeir hafa sjálfsagt
þekt vel til þá, þar sem þeir
vissu að veðurblíða og alsnægtir
biðu sín og sem var helmingi
nær þeim en hitt plássið sem um
er að ræða, og þar ofan í kaupið
þeim óþekt og óánennilegt.
Hin tilgátan um að hér sé um
afkomendur skipbrotsmanna að
ræða sem komist hafi af en ekki
getað náð til heimkynna sinna
aftur, er ekki aðeins sennileg,
Frh. á 5. bls.
John S. Brooks Limited
DUNVILLE. Ontario. Canada
MANUFACTURERS OF GILL NETTING
Okkar net eru búin til úr beztu tegund af hör tvinna
og fyrsta flokks "Sea Island Cotton" og egypskum tvinna.
Þér megiö treysta bœði vörugaeðum og verði
Allar pantanir fljótt og ábyggilega afgreiddar.
Captain M. R. Janes. Leland Hotel, Winnipepr
Umboðsmaður  fyrir  Manitoba.  Saskatchewan  og  Alberta
'M<»##<#»*«*W*»*»^W»»#WW»»W*WWtf#*#»»***»*#«»#*#*#****»*J
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8