Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn + Žjóšviljinn ungi

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn + Žjóšviljinn ungi

						ÞJÓÐVILJINN.
51.-52. nr.
fteykjavík 15. október 1914.
XXVIII. árg.
*
Þorsteinn skáld Erlingsson
27. sept. 1858 — 28. sept. 1914
Nú er „árgalinn" þagnaður. Ekki ónáðar hann tíðar
svefnpurkur og nátttröll þessa lands. — Þó má reyndar vænta
þess, að bergmálið ómi enn all-iengi meðal íslands fjalla.
Nú er hann þá sigldur á „svarta djúpið", er hann kallaði
svo. Það hefi eg fyrir satt, að hann hafi lagt í þá langferð
með óskertri einurð sinni gagnvart guði og mönnum. Að
minnsta kosti heyri jeg nú færsta hafa í fullu tré við hann,
þeirra manna, sem vanir eru að ausa dauða menn oflofi fyrir
sáluhjálpleg sinnaskipti undir andlátið. Þetta tel jeg vel farið,
og eins hitt, að engum hefur þótt annað sýnna, guðsmanni
né guðleysingja, en að hjálpa til þess, að gjöra útför hans
sem virðulegasta og unna honum sannrcælis dauðum. Slikan
sigur hefir skáldsnilli hans og aðrir góðir kostir nú unnið,
þótt hann væri lengstan hluta æfinnar vargur í véum samtíðar
sinnar.
Svo margt hefir venð sagt um skáldskap Þorsteins þessa
dagana, síðan hann lézt, að hér mun verða fáu við það bætt.
Fáir munu lýsa honum betur en hann hefir sjálfur gjört í
Ijóðabréfi til móður sinnar, Fjallkonunnar. Tvo átti hann
strengina, þá er hann lék optast á. Annan mildan og mjúkan,
þrunginn ást og unaði, hinn þungan og þrymjandi, svo sem
þeyttur væri herlúður. Fyrri stenginn snart hann þegar hann
kvað um vor og ást, um góða drengi eða saklausar skepn-
ur, í stuttu máli um allt það, sem var gott og fagurt, sem hann
unni, — og hann unni manna heitast. Þessum strengnum
lýsir hann svo í ljóðabréfinu:
Langt í burt á lágri strönd hann ljóðin flytur
og á strenginn leika lætur
læki þína og sumarnætur.
Svo eru þessi kvæði Þorsteins göfug og góð, að þau hafa
gjört þá orðlausa, sem annars langaði til að vista hann í hóp
misindismanna. Þ&o er ekki til neins, að reyna að halda því
fram, að rotið tré beri svo fríðan ávöxt. Að sá só bófi, sem
svo kveður í alvöru. Og alvara var Þorsteini það sem hann
kvað, það sá hver heilvita maður.
En þegar þessi „öflgi og ástgi" hugur mætti andstæðum
þess, er hann unni, eða sá því traðkað, þá kvað við annan
tóu. Sumarnæturblikið yfir kvæðum skáldsins varð að elding-
ura og lækjarniðurinn að þrumugný og brimhljóði.
Þessu er svo lýst í ljóðabrófinu:
Aðeins þegar fram af fiugum fossinn æðir,
ólgan sú sem undir freyðir
eins og brim í strenginn seiðir.
Og ástæðan til skapskiptanna er tekin fram i þessari vísu:
Allra mest hans innstu taugar allt af særðu
þeir er sína þræla börðu —
það var eins á himni' og jörðu.
„Indignation" er ekki íslenzkt orð. Það er vafasamt,
hvort nokkurt orð er til i íslenzku, sem nær því, enda er
lítið um sanna „indignation" með þessari þjóð. „Grenrja"
dugir ekki. íslendingum getur gramist hitt og þetta, svona
með sjálfum sér, en við það situr að jafnaði. Það er ekki
fylgt á eptir. Hér helzt mönnum allt uppi, nema þá einhver
afbrigði í einkamálum þeirra, sem náungann varðar einna
sízt um. Hve opt skyldi t. d. íslenzkur þingmaður þurfa að
svíkja land sitt til þess, að eiga það víst, að verða ekki endur-
kosinn? Eða islenzkur kaupmaður til þess, að menn hættu
að skipta við hann? — En Þorsteinn Erlingsson var ekki
fremur að þessu leytinu en öðru eins og fólk er flest.
Hann hefði getað tekið undir með Juvenal, sem sagði að
„indignationin" skyldi yrkja fyrir sig, þegar hann fór að yrkja
ádeilukvæði á gamals aldri. Eða þá með fyrirrennara sínum
og fyrirmynd,. Byron, er hann sór að berjast í orði og verki
gegn öllu því, er berðist gegn skynsamlegu viti. Heimska,
kúgun, hræsni, lygi og hvers konar íllska áttu hvergi griða-
stað fyrir Þorsteini, hvar sem hann þóttist verða þeirra var,
þótt það svo væri á vígóum stað. Má vera að hann hafi
stundum sært fleira en skyldi eða fleira en hann vildi, en
fallega hitti hann opt og maklega, er hann vóg að fjanda-
flokki þeim, er áður var nefndur.   Einu sinni var svo kveðið:
Djöfla óðum fækkar fans
fyrir góðum penna,
unz á hlóðum Andskotans
engar glóðir brenna.
Það á vel við þessa viðureign.
Að vísu er nú Þorsteinn fallinn, en fjandarnir ekki,
en hví skyldi þó eigi mega vænta þess, að takast muni
með tímanum að vinna nokkurn bug á því liði? Þorsteinn
er fallinn frá, en ferskeytlurnar lifa, og hví má þá eigi
trúa þvi, að einhvers staðar lifi „indignation" til þess að
yrkja þær, — það geð, að menn gjöri sér vísa féndur af
vélöndum. Þorsteinn var kallaður trúleysingi, en þó kvað
hann þessa trúarjátningu:
Jeg trúi því, sannleiki', að sigurinn þinn
að siðustu vegina jafni;
og þér vinn jeg, konungur, það sem jeg vinn,
og því stig jeg hiklaus og vonglaður inn
í frelsandi framtíðar nafni.
Það mundi Þorsteini einna hugleiknast verið hafa, að
ekki ryðguðu of lengi vopnin hans, þótt hann fólli, og það
fer aldrei svo heldur, þótt autt só nú rúm í stafninum.
**

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184