Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögberg

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 50. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lögberg

						LÖGBERG, FIMMTUDAGINN 11. DESEMBER 1958
Lögberg
GefiO  ut  hvern fimtudag af
THE   COLUMBIA   PRESS   LIMITED
303   KENNEDY   STREET,   WINNIPEG   2.   MANITOBA
Utanáakrift   ritstjórans:
EDITOR LOGBERG, 303 Kennedy Street, Winnipeg 2, Manitoba
Ritstjóri: EINAR P. JÓNSSON
Skrifstofustjóri:   INGIBJORG   JÓNSSON
Verð $5.00 um árið — Borgist fyrirfram
"Lögberg"   ls  published   by  Columbia   Press  Limited,
303   Kennedy  Street,   Winnipeg   2,   Manitoba,  Canada
Printed  by Columbia  Printers
\uthorized  as  Seoond  Olass  Mail,  Post  Office Department.  Ottawa
WHitehnll   3-9931
HARALDUR BESSASON:
RÆÐA,
flutt fyrir  minni  GUTTORMS  J.   GUTTORMSSONAR
skálds í hóji því, er Þjóðrœknisjélagið hélt honum og frú
JENSÍNU   GUTTORMSSON   til   heiðurs   í   tilefni   af
áttræðisafmœli skáldsins.
Um það bil hálf öld er nú liðin, síðan fyrsta bók Guttorms
J. Guttormssonar kom út, en það var ljóðabókin, Jón Aust-
firðingur, sem gefin var út í Winnipeg árið 1909. Ljóðin í
þessari bók eru ekki lítt merk frá bókmenntalegu sjónarmiði.
Þau voru ort á íslenzka tungu af manni, sem aldrei hafði
Island augum litið. Og höfundur kvæðanna átti fyrir höndum,
þ. e. við útkomu bókarinnar, þann lengsta skáldskaparferil,
sem um getur í íslenzkum bókmenntum á 20. öld. Það, sem
fyrst og fremst gefur þó þessari bók gildi, eru ljóðin, sem
hún hefir að geyma, sem eru glæsileg frumsmíð og upphaf
nýs þáttar í bókmenntum vorum, sem vér getum nefnt ný-
íslenzka þáttinn. Á ég þar við ljóð, sem fyrst og fremst eiga
rætur sínar í ný-íslenzkum jarðvegi.
Fróðlegt er að staldra við og athuga örlítið, hvernig
skáldið hleypir heimadraganum. Kennum vér á þeirri ferð
mörg þeirra einkenna, er æ síðan hafa sett svip sinn á ljóð
Guttorms. í fyrstu þáttum í Jóni Austfirðingi er á ferðinni
flugmælskt kímniskáld, sem yddir þó gamanið og gefur því
lag örvarinnar. Að baki gamninu býr alvaran, ádeilan.
Má í þessu sambandi vitna í þann kafla kvæðisins, þar
sem talsmaður Ameríkuferða hittir Jón Austfirðing heima á
íslandi og gefur honum gyllivonir um glæsta framtíð í Vestur-
heimi. Kveður talsmaður búsældarlegt þar vestra. Kýr mjólki
fimmtíu merkur í mál og þar af sé helmingur rjómi. Einnig
fær Jón bóndi þær upplýsingar, að meðalaldur fólks sé hár
í landinu og það beri varla við, „að menn deyi."
Miklu fleiri skáldlegar myndir
mætti tína til úr öllu þessu
kvæði. T. d. segir á einum
stað um skýjafar:
„Og gráskýjalagur í hánorðri
hófst,
í hvolfinu tættist og kembdist
og spannst,
í klæðisdúk, vaðmál og
einskeftu ófst,
hvert  álnanna hundrað  á
svipstundu vannst."
Haustnóttin er á einum stað
„stöð" og „blýfætt", söknuður
reikar um pall. Og þannig
mætti lengi telja. Eins og
flestum er kunnugt, fjallar
kvæðið Jón Austfirðingur að
verulegu leyti um baráttu
frumherjanna í Nýja Islandi.
Þó gerist einn kafli kvæðisins
í Winnipeg, þar sem Guðrún,
einkadóttir Jóns Austfirðings,
sú er ein lifði barna hans,
heyir sitt stríð ,einmana og
yfirgefin. Þessi fagra og
göfuglynda stúlka á skilnings-
og afskiptaleysinu einu að
mæta og mælir á hljómskýrri
íslenzku við enska húsbænd-
ur. 1 þessum kafla er eftirfar-
andi erindi og fjallar um
vesturvist Guðrúnar, en ein-
manakenndin skín út
hverju vísuorði:
Mikill hluti fyrr greinds
kvæðabálks er þanníg harm-
saga, en við lok kvæðisins
snýst harmsagan  í sigurljóð:
„— Margt illt til síns ágætis
hefur
að afleiðing þess er oss holl,
hún sterkara og stöðugra gefur
í stað þess, sem fellur um
koll."
Framtíð Nýja íslands er
ráðin. í móðurlausum dóttur-
syni sínum sér Jón Raustfirð-
ingur „byggðarlags leiðsögu
stjörnu":
„— Þó mörg hafi fram-
kvæmdin farizt,
er fólgið í reynslunni manns:
Að aldrei til einskis er barizt
í óbyggðum Norðvesturlands."
ur
„— Vinlausum veturinn er á
Vesturheims sléttum kaldur,
langi-frjádagur fólki því, sem
hvergi á heima.
Öreigum atvinnubann og
óvinur starfsamra handa.
Bjargráð skyndileg skína
í skammdagis úlfakreppu"
„í Kanada er allt, sem fólkið vill fá.
Þar fossar úr björkunum vínið,
og tjaran og meðulin myndast þeim á
og mosinn og ullin og línið,
og flugurnar hunangi hella í oss,
í hálsklúta ormarnir spinna,
og ]ýðurinn dansar og drekkur sitt hnoss,
en dýrin allt mögulegt vinna."
Hér bregður skáldið  fyrir sig hinum  ótrúlegustu  fjar-
stæðum eða ýkjum til þess að ljá orðum sínum áhrifamagn.
í fyrstu beinist athygli vor að kímnilegheitum spjátrungsins,
sem er ærið broslegur, þar sem hann þylur í eyru Jóni bónda.
En í brosi voru „svigna feiknstafir". Skáldinu sjálfu er ekki
hlátur í huga, heldur dregur hann hér upp skarpar andstæður
við þá atburði, er síðar gerast í kvæðinu, þ. e. a. s. þær ógnir,
sem  verða  á  vegi Jóns  Austfirðings,  eftir  að  hann  gerist
landnámsmaður í Nýja íslandi. En er vér lesum þá hluta
kvæðisins,  fær  skrúðmælgi   umboðsmannsins   nokkuð   aðra
merkingu,  og  hann  sjálfur  er  ei  lengur  kyndugur  náungi,
heldur óhlutvandur áróðursmaður. Þannig beitir Guttormur
hinni sterku kímnigáfu sinni oft sem vopni. Bak við gamanið
leynist ádeilan, sem stefnt er gegn hvers kyns óheilindum.
í annan stað er þetta kvæði hlaðið mikilli orðgnótt og
myndauðgi, og sumstaðar minnir það á hljómkviðu, þar sem
slegin eru hin sundurleitustu hljóðfæri. Vil ég tilfæra hér
nokkrar ljóðlínur úr lýsingu kvæðisins á Nýja íslandi:
„Norður með Winnipegvatni á vesturströndinni lágri
lengra en augað eygir óslitin grænskógabelti
breiðast vítt um völl. Þar viðrar höfuðið öspin
hátt yfir greniskóg gnæfandi, gildvaxin bein og drifhvít,
---------0---------
Þar syngja þrestir á vorin sín þýðu, arfgengu sönglög.
Blærinn í flautuna blæs, — blístrar og hvín í trjánum.
Brimhljóðsins undirspils-ómur, og orgelsins fimbulbassi,
þungur sem þrumugnýr, blandast þjóðsöngvum merkur."
Hér  gerir  skáldið  hvort  tveggja  í  senn  að   draga  upp
hrífandi landlagsmyndir og laða fram hina ólíklegustu tóna.
Þá   er   saga  þessarar  konu
rakin. Köld örlögin leiða hana
í   hamingjusnautt  hjónaband.
Eiginmaðurinn gefur sig helzt
að  svalllífi  og  fjárhættuspil-
um, og þar kemur sögunni, að
hann  víkur  sér undan  vand-
anum og hleypur í brott frá
dauðvona   eiginkonu   og   ný-
fæddum  syni.   Inn  í  þennan
kvæðishluta    fléttar    skáldið
heimspeki   sinni.   ógæfan   er
hér að mestu leyti komin að
utan. Guðrún geldur saklaus
vonzku heimsins, þess heims,
sem  gerir  einstaklings  gróða
að annars tapi. Heillyndi eins
skortir      „samróma
grunn"     hjá     öðrum.     Jafn-
göfugar  eigindir  og  ástin  og
umhyggjan  auka  á  sjálfa  ó-
gæfuna í því umhverfi, sem á
sér ekkert rúm fyrir samúð og
mankærleik. Þessi unga kona
er slegin í hel af öflum, sem
eiga sér. mannfélagslegar ræt-
ur, meðan faðirinn, Jón Aust-
firðingur,   fer   með   sigur   af
hólmi   í   viðureign   sinni   við
drepsóttir og náttúruhamfarir
norður  á  bökkum  Winnipeg-
vatns.    Þjóðfélagsádeilan    er
bitur  í  þessum  kafla,  en  sá
strengur,  sem  hæst  hljómar,
er     strengur     samúðarinnar,
sem ávallt myndar grunntón-
inn í þeim ljóðum Guttorms,
sem fjalla  um  hetjur  hvers-
dagslífsins eða það fólk, sem
á torfærur einar um að velja
hérna megin grafar.
Þessar ljóðlínur eru hvort
tveggja í senn, áþreifanlegur
sannleikur og trúarjátning
skáldsins. Og eins og vér öll
vitum, hefir Guttormur aldrei
gengið af trúnni. Hann gerð-
ist ungur „Fjölnismaður"
þeirra Ný-íslendinga, og með-
an íslenzk tunga skilst þar í
landi, hlýtur Jón Austfirðing-
ur að styrkja þau bönd, sem
menn eiga traustust að binda,
sem er trúin á það land, er
þeir byggja.
Þó að yrkisefnum Guttorms
fjölgi, eftir því sem árin líða,
og hann þroskist og menntist
og yrki fullkomnari kvæði en
Jón Austfirðing, þá bregður
samt mörgum af hans beztu
ljóðum fyrr og síðar til upp-
hafsins, og á ég þar ekki sízt
við landnámskvæði hans eða
kvæðin um Nýja Island.
Kvæði hans „Sandy Bar" er
réttilega   talið   óbrotgjarnasti
minnisvarði,  sem  hinum  ný-
íslenzku    frumherjum    hefir
nokkru sinni verið reistur. Er
það kvæði að finna í ljóðabók-
inni  „Bóndadóttir",  sem kom
út í Winnipeg  1920.  í þessu
kvæði sjáum vér sögu frum-
býlinganna, lýsta upp af leiftri
eldingarinnar. Þetta er harm-
saga, sögð af djúpri virðingu
fyrir þessum mönnum og fá-
gætri   nærfærni.   Hér   verður
þó í rauninni það sama uppi á
teningnum og í Jóni Austfirð-
hljóm- ingi, í harmsögunni er fólgið
sigurljóð.  Meðferð  skáldlegra
mynda í þessu kvæði skipa því
á bekk með þeim ljóðum, sem
bezt hafa verið ort á íslenzka
tungu.     Landnámssagan     er
ekki Guttormi fjarlægar sagn-
ir. Hann er sjálfur landnáms-
maður,  og kynntist  harðræð-
unum af eigin raun. Hann man
þá   tíma,   þegar   Nýja   ísland
var   „ekki   annað   en   efni   í
land", svo að viðhöfð séu orð
hans   sjálfs.   Og   umbreyting
þessa    efnis    kostaði    miklar
fórnir. Sjálfur varð Guttorm-
ur að vinna hörðum höndum,
og aðstæðurnar leyfðu honum
sáralitla   skólagöngu,   en   allt
um það  verður þessi  maður
stórbrotið ættjarðarskáld, eins
og glöggt má sjá í kvæðinu
Nýja    ísland,    en    lokaerindi
þess kvæðis er þetta:
„Hug minn tengir tryggðin
þér, byggðin mín bjarta,
bezt hefurðu lýst mér og þrýst
þér að hjarta.
Sá, sem víkur frá þér, en hjá
þér er hálfur
heim til sín ei ratar og glatar
sér sjálfur."
Og þjóðhollusta skáldsins á
sér ekki endi við hreppamörk.
Um Kanada kveður hann:
„Og kær er hún oss sem
kærast hnoss,
hún Kanada, móðir vor.
Og lífsins dyr verða luktar fyr
en liggi í burt vor spor.
í sókn og vörn það sýnum við,
börn,
að séum af stofni grein.
Þótt greini oss mál, oss
sameinar sál,
sem söm er jafnan og ein."
Sjálfur     hefir     Guttormur
látið þess getið, að hinn hrjúfi
Framhald á bls. 5
ADDITIONS
to the Betel Building Fund
J. Ragnar Johnson, Q.C.,
Suite 2005 Victory Building,
80 Richmond St., West,
Toronto 1, Ontario     $100.00
------0------
Mr. Hallur Finney,
Lonely Lake, Man.        10.00
------0------
Glenboro Lutheran Ladies Aid
Glenboro, Manitoba      25.00
------0------
Mr. and Mrs.
J. Ingimundson,
632 Simcoe Street,
Winnipeg 3, Man.          25.00
------0------
Mrs. Jakobína Hallson,
743 Waterloo Street,
Winnipeg 9, Man.            5.00
In memory of Mrs. Kristín
Olson.
------0------
Mr. & Mrs. A. A. Sveinsson
and Guðrún Thorsteinsson
1166 Chapmore St.,
Victoria, B.C.                  10.00
In loving memory of  Mrs.
Helga Johnson who passed
on Oct. 31st, Glenboro, Man.
BETELCAMPAICN
$250,000.00
a
a
a
¦d .«
a ^
1
9 ?
B s
f#
-   9
s c
- -
26,985
16,415
223,015
219,039
Make your  donaiions  io  the
"Beiel" Campaign Fund,
123   Princess   Sireei.
Winnipeg  2.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8