LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 4. OKTÓBER 1962 Lögberg-Heimskringla Published every Thursday by NORTH AMERICAN PUBLISHING CO. LTD. Printed by WALLINGFORD PRESS LTD. 303 Kennedy Street, Winnipeg 2, Man. Ediíor: INGIBJÖRG JÓNSSON EDITORIAL BOARD Winnipeg: Dr. P. H. T. Thorlakson, chairman, Próf. Haraldur Bessason, vice-chairman, Mrs. Ingibjörg Jónsson, sec'y, Dr. Valdimar J. Eylands, Miss Caroline Gunnarsson. Prof. Thor- valdur Johnson, Prof. Tryggvi J. Oleson, Rev. Philip M. Péturs- son. Vancouver: Dr. S. E. Björnsson. Monireal: Próf. Áskell Löve. Minneapolis: Mr. Valdimar Björnson. Grand Forks: Dr. Richard Beck. Reykjavík: Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri. Akureyri: Steindór Steindórsson yfirkennari. Subscription $6.00 per year—payable in advance. TELEPHONE WH. 3-9931 Authorized as second class mail by the Post Ofnce Department. Ottawa. and íor payment oí postage in cash. Á loftlciðum Það var síðasta dag júlí mánaðar skömmu eftir hádegi, að Thora systir mín og ég sátum í hinum snyrtilega biðsal Loftleiða á Idlewild flugvellinum í New York. Tvær flug- vélar þeirra áttu að leggja af stað til Evrópu um kl. 2 leitið, Cloudmaster flugvélar (DC-6B), er rúma um 85 farþega hver. Salurinn var þétt9etinn og þar gaf að heyra mörg tungumál því ferðafólkið var á leið til ýmissra borga; Reykjavíkur, Glasgow, London, Amsterdam, Oslóar, Gautaborgar, Kaup- mannahafnar, Hamborgar, Helsingfors, Luxemborgar og Stafangars, í öllum þessum borgum á félagið viðkomustaði og skrifstofur. Aðalskrifstofa þeirra í New York er á 610 Fifth Avenue . Við höfðum nægan tíma til að lítast um, hittum nokkra Islendinga á heimleið, sáum aðra áhöfnina, er hún ók upp að stöðinni þrjár flugfreyjur og fjórir flugmenn, myndalegt ungt fólk, þar á meðal Kristján Guðjónsson, sem nýlega dvaldi í Yorkton, Sask. við nám. Þeirra flugvél lagði af stað á undan okkar flugfari — Leifi Eiríkssyni, vegna smávið- gerðar sem hann þarfnaðist. Ekki er fólk þolinmótt ef það þarf að bíða. „Sérðu þessa stafi þarna?" sagði einn gárunginn og benti á fangamark Icelandie Air Lines á vegnum IAC. „Þeir þýða, Icelandic al- ways late!" En ekki seinkaði okkur nema hálftíma. Þegar við stigum um borð voru vélaviðgerðarmennirnir enn á stjái kringum flugfarið, og töluðu hver við annan á íslenzku, virtust þeir kæra sig kollótta um þessa stuttu töf svo lengi sem flugfarið væri algerlega öruggt, enda hefir Loftleiðum aldrei hlekkst á, á millilandaflugi sínu svo ég viti til. Mér fannst nú eiginlega að ég væri kominn til íslands þegar við vorum komnar um borð, öll skilti og allar leið- beiningar voru á íslenzku og ensku og þegar við vorum kominn á loft og flugstjórinn talaði yfir háta^arann og bauð farþega velkomna mælti hann fyrst á íslenzku, svo á ensku og á þýzku. Flugfreyjurnar settu nú upp litlar svuntur og fóru þegar að hlynna að fraþegunum. Ég spurði eina þeirra hver flug- stjórinn væri, og sagði hún að hann héti Jóhannes Markús- son. Nafnið hringdi bjöllu — rang a bell — í minni mínu, eins og komist er að orði. Ég skrifaði á miða, „Varstu í Winni- peg á stríðsárunum; ef svo langar mig að tala við þig þegar þú hefir tíma". Ég bað flugfreyjuna að færa flugstjóranum miðan og kom hún til baka um hæl með þau boð að við skyldum koma fram í flugfarið. Könnuðustum við strax hvort við annað, því hann var einn af íslenzku piltunum sem komu vestur á stríðsárunum til flugnáms hjá Konráð Jóhannessyni. Komu þeir oft á skrifstofu Lögbergs og sumir heim til okkar hjónanna í Acadia apts. Varð þarna fagnaðar- fundur og margs að minnast. Annað skemmtilegt atvik var það, að systir mín og maður hennar, Valentínus heitinn Valgardsson höfðu einnig kynnst ungum íslenzkum námsmönnum þegar þau dvöldu í Miami einn vetur fyrir nokkrum árum, og vingast sérstaklega við einn þeirra, sem hét Daníel Pétursson. Grennslaðist nú Thora eftir því, hvort Jóhannes þekkti hann. Já, víst þekkti hann Daníel, hann væri flugmaður á Eiríki rauða, flugvélinni, sem fór hálftíma á undan okkur, og skyldi hann síma honum. Daníel mundi vel samfundina í Miami og bað Thoru hafa samband við sig á Hótel Borg, en faðir hans, Pétur Daníelson, er eigandi og forstjóri gistihússins, og tók þessi ungi piltur vel á móti henni þegar þangað kom. Eitt af 'því merkilegast, sem ég veitti athygli á þessari ferð, er vöxtur og viðgangur flugsins á Islandi, bæði innan- lands og við útlönd. Fyrir rúmum aldarfjórðungi átti íslend- ingar enga flugvél, en nú eru flugfélögin tvö: Flugfélag Is- lands og Loftleiðir, öflug félög, sem aldrei hafa notið ríkis- styrks, en myndast hafa og þróast vegna framtaks ein- staklinga. Aukþess starfrækja íslendingar nú flugskóla, sjúkraflug, landhelgisgæzlu og síldarleit úr lofti. — Þeir hafa nú lagt undir sig loftleið- irnar eins og forfeðurnir lögðu undir sig sjóleiðirnar í forn- öld. Sérstaklega vekur stofnun og viðgangur Lof tleiða athygli o k k a r Vestur - íslendinga vegna sambands þess við Vesturheim. Við minnumst þess þegar þrír af ungu Is- lendingunum, sem námu flug í Winnipeg á stríðsárunum keyptu litla flugvél og flugu heim 1944. Það voru þeir Al- freð Elíasson, Kristinn Olsen og Sigurður Ólafsson og þóttu mörgum það hraust- lega af sér vikið. Þeir stofn- uðu sitt eigið flugfélag og flugu fyrst innanlands, en þar sem annað flugfélag var fyrir beindist hugur þeirra fljótt að millilanda flugi. Fyrsta milli- landa flugvél Loftleiða var Skymaster flugvélin Hekla og kom hún hingað til Winnipeg í júní 1947 og tók um borð hóp Vestur íslendinga og flutti þó beina leið til Reykja- víkur. Sú ferð m a r k a ð i straumhvörf, ekki einungis í samgöngusögu Islands heldur og í sambandi Vestur íslend- inga við ættþjóðina, því síðan hafa hundruðir Vestur íslend- inga ferðast með Loftleiðum til Islands. Fyrstu árin munu Loftleiðir hafa átt við mikla fjárhags- lega örðuleika að etja, en með óvenju þreki og harðfylgi hefir félagið nú haslað sér verulega völl í farþegaflugi á alþjóða markaði. Það á nú fjórar Cloudmaster flugvélar og leigja fleiri ef þörf gerist. Árið 1961 fluttu flugvélarnar 52,366 farþega og flugu 376 ferðir fram og til baka. Um 500 manns starfa nú í þágu félagsins. Reksturshagnaður þess nam rúmlega 7 milljón um kr. Allir hluthafar félags- ins eru Islendingar. Starfsemi Loftleiða hefir ekki einungis orðið íslandi til mikils hagnaðar, félagið hefir einnig ynnt af hendi ómetan- lega landkynningarstarfsemi fyrir þjóð sína. Formönnum Loftleiða virð- ist og annt um að halda á lofti og treysta hin sögulegu tengsl íslands við Vesturheim og er þar vel. Þeir nefna flugvélar sínar, Leif Eiríksson, Eirík rauða, Þorfinn Karls- efni og Snorra Þorfinnsson. Og í sumar sá ég í blöðum, að þeir höfðu flutt íslenzka vís- indamenn til Nýfundnalands til að rannsaka fornleyfarnir, er íþar fundust — ókeypis að ég hygg. — Sem sagt ég varð hrifin af hinni ævintýralegu þróun Loftleiða. Ég var nýlega að fletta í tuttugu-fimm ára af- mælisbók Eimskipafélags Is- lands. 1 henni er mikið af BIRGIR THORLACIUS: Frá Hawaii í júnímánuði 1960 vorum við dr. Þorkell Jóhannesson á ferð á Hawaii í boði Banda- ríkjastjórnar og áttum þá meðal annars tal við háskóla- rektorinn þar. Grunaði mig sízt, er þeir rektorarnir ræddu um framtíð háskóla sinna og önnur hugðarefni, að vini mínum dr. Þorkatli væri skammtaður svo naumur tími til sinna miklu verkefna sem raun er á orðin. Háskólinn á Hawaii stendur í útjaðri Honolulu, þar sem landið er farið að hækka til fjallsins. Þegar okkur bar þar að garði, var fjöldi æsku- manna á stéttum, grasflötum, í göngum og anddyri aðal- byggingar háskólans. Þar mátti sjá fólk af ýmsu þjóð- erni, því að þetta voru fimm þúsund námsmenn frá ýms- um löndum Asíu, Evrópu og Ameríku að innritast á sumar- námskeið. Þarna voru hör- undsbjartir Norðurálfumenn, Indverjar með dulspeki ár- þúsunda í augum, skáeygir og gulleitir Japanir og Kínverj- ar, Filippseyja- og Kóreu- menn og fulltrúar Suður- og Norður-Ameríku, — og þó er eins og í andlit heimamanna á Hawaii séu mótuð öll helztu einkenni þessa sundurleita hóps. Að horfa yfir þennan flokk var eins og að sjá í svip upptök þeirra strauma, sem hafa myndað og mótað íbúana á Hawaii eins og þeir eru í dag. Hawaii-eyjar eru myndaðar af eldgosum á óralöngum tíma og enn vakir eldurinn og ger- ir vart við sig. Fjöllin eru sum geysihá, svo há, að á hæstu tindum festir snjó, svo sem á Mauna Kea, en Mauna Kea þýðir Hvíta fjall. Mauna Kea er 4000 metra hátt yfir sjó, en ef mælt væri frá sjávarbotni myndi fjallið vera hið hæsta í heimi. Dýpi sjávarins er þarna 6000 metrar. Næst eyj- unum er þó víðast grunnsævi innan við kóralrif, sem haf- aldan brotnar á. Drifhvítur brimhringur liggur um hverja ey í dimmbláum sænum. Utan við kóralrifin er hyldýpi og þar morar af hákörlum. En innan við rifin er sléttur sjór að kalla. Hákarlarnir hætta sér ekki inn fyrir kóralrifin, og þarna eru hinar ákjósan- legustu baðstrendur. Menn kann að furða á því í kvæðum, sem lýsa fögnuði þjóðarinnar yfir því, að hafa eignast sitt eigið millilanda- skip, Gullfoss. Ég hefi hvergi séð kvæði eftir íslenzkt skáld um hið mi'kla framtak þjóðar- innar á vettvangi f lugmála og ætti það átak þó að gefa til- efni til þess að andinn kæmi yfir, þó ekki væri nema eitt af hinum mörgu skáldum ís- lands. fyrstu, að ef spurt er, hve Hawaii-eyjar séu margar, þá vilja svörin verða nokkuð mis- jöfn. Sumir segja 20, aðrir 23 og enn aðrir 50. Stafar þetta af því, að ekki liggur í augum uppi, hvað á að kalla eyjar og hvað einungis hólma eða kór- alrif. En aðaleyjarnar eru átta, þar af sjö byggðar, og heitir hin stærsta þeirra Hawaii, eða „stóra eyjan" eins og hún er daglega kölluð þar í sveit. Þar eru eldfjöllin miklu Mauna Loa og Mauna Kea. Síðasta eldgosið hófst 14. nóvember 1959 í gígnum Kileuea Ike, og þótt það væri allmikið gos, þá hlauzt lítið tjón af. Mér var sagt, að í stað þess að forða sér frá gosstaðnum hefði fólk flykkzt að hvaðanæva, og þustu menn til eldfjallsins í þeim klæðum, sem þeir báru þegar gosfregnin barst. Mátti því sjá suma á náttklæðum en aðra samkvæmisbúna í ná- munda við gíginin fyrstu klukku stundirnar eftir að gosið hófst. Þjóðtrú Hawaii- manna segir, að eldgosin verði þegar hin fagra gyðja eldsins, Pele, ræsti í híbílum sínum. Og Hawaiibúar eru sumir enn svo tengdir fortíðinni, að trú- in á Pele ér engan vegin horf- in með öllu. Áður fyrr var henni fórnað svörtum grísum eða rauðum berjum, en smekkur hennar hefur breytzt og er nú miklu nýtízkulegri. Sögurnar af Pele eru í dag sagðar á Hawaii eins og við segjum draugasögur, — á yf- irborðinu alls óhræddir, en undir niðri ekki alveg vissir, nema sannleikskorn kunni að leynast í þeim, og því sé ör- uggara að mana ekki Pele eða espa gálauslega. En á „stóru eyjunni" eru fleiri hættur en þær, sem stafa af eldgosum. Flóðbylgjur eru þar alltíðar, og skall mikil bylgja á land við borgina Hilo í júnímánuði í fyrra. Var flóðbylgjan talin stafa frá hinum ógurlegu jarð- skjálftum, sem þá urðu í Chile í Suður-Ameríku. Eignatjón varð mjög mikið og um 60 manns létu lífið. Greip mikill uggur þá, sem bjuggu við strendurnar, því að flóðbylgj- urnar gera ekki boð á undan sér og Skella iðulega á Hawaii- eyju. Árið 1946 biðu 150 menn bana af völdum flóðbylgju, sem átti upptök sín í Alaska. Enginnn veit með vissu hvaðan eða hvernig frum- byggjar eyjanna komu þang- að. Þó ætla sumir, að þeir haf i í árdaga komið frá meginlandi Asíu, blandazt Malajum og Mongólum, og leitað eyja í Kyrrahafi, þegar fólksmergðin þrengdi kosti þeirra heima fyrir. Aðrir telja líkur benda til, að sumar Kyrrahafseyja hafi í öndverðu byggzt frá Suður-Ameríku. Margar gátur eru óráðnar í sambandi við Frh. á bls. 7.
Beinir tenglar
