Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Landiğ

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga breidd


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Landiğ

						V.
J»k*fe Jék. Svárl
¦MgUtar artfaiai
StýrUuuuailic S B.
LANDID
Afgreiðslu of innhsimtum
Olnfur Ólafsson.
Lindargötu 25.
Pósthólf. 353.
10. tolnblað.
Reykjavík, fostudaginn 8. marz 1918.
III. árgangnr.
?.  yinðcrsen S  Son,
Reykjavik.
Landsins   elzta  klæðaverzlun  og
saumastofa.    Stofnsett 1887.
Aðalstræti 16.   Simi 32.
Stærsta úrval af allskonar fata-
efnum og öllu tii fata.
Tennur,
eru   tilbúnar   og   settar   inn,   bæði
heilir tanngarðar og einstakar tennur
á Hverfisgötu 46.
Tennur dregnar út af lækni dag-
lega kl. II—12 með eða án deyf-
ingar. -*- Viðtalstími kl. 10—5.
8opIiy Bjarnarson.
Bazarinn
á Laug-aveg- 5
hefur ávalt allskonar tæki-
færisgjafir fyrir börn og
s==== fullorðna. =====
Ennfremur bróderaðir og áteikn-
aðir dúkar, kragar og fleíra.
Auður- Vald.
(Nl.).
III.
Valdið.
Ég tók það fram áður, að menn
óttuðust ekki svo mjög, þótt fé
safnaðist á einstakra manna hend-
ur, heldur valdið, sem auðnum
fylgir.
Menn hafa heyrt svo miklar
tröllasogur um auðvaldið erlendis,
einkum í Vesturheimi, og halda,
*ð eins muni fara hér, ef innlendir
menn verða auðugir. Sósialistar
hugsa sér því að byrgja brunninn
í tíma, áður en auðsafn nái að
myndast.
Bæði kann nú að vera helzt til
mikið úr þessu auðvaldi gert,*og
svo stendur alt öðruvísi á erlendis
en  hér.
Miklar reyfarasögur voru t. d.
sagðar um Rockefeller, þegar hann
náði undir sín yfirráð steinolíu-
Hndunum í Pennsylvaníu.
Fram að þvf áttu mörg smá-
félög og einstaklingar þær námur,
og allir ráku þeir námurnar í svo
smáum stíl, að flutningur olíunnar
til sjávar varð afskaplega dýr, og
tækin, sem olían var hreinsuð með,
voru svo ófullkomin, áð mikið al
fé þvf, sem í olíunni fólst, fór for-
görðum.
Rockefeller, sem hafði glögt
auga, sá, að græða mátti á því,
að sameina þessar oHulindir, og
itofnaði  því  félag það, sem slðan
hefur   haft   eitt yfirráðin yfir nám-
unum.
Sumir eigendurnir, gengu með
fúsum vilja inn í hinn nýja félags-
skap, en öðrum mun hafa verið
það óljúft, en þeir álitið, að eigi
væri hægt að deila við Rocke-
feller.
Á- meðan smáfélögin unnu olí-
una, var hún út um heim alment
seld á 50 aura potturinn, og
það kostaði hún hér á Iandi
framan   af.
En eftir að Rockefeller hafði
tekið námurnar f sína hönd, bætti
hann áhöldin við olíuvinsluna svo,
að miklu meira verðmæti fékst úr
oiíunni en áður. Ennfremur lagði
hann neðanjarðarpfpur til sjávar
frá námunum, sem gerði flutn-
ingskostnaðinn miklum mun ó-
dýrari.
Afleiðingin af þessu varð, að
heimurinn fékk nú olfuna fyrir 12
aura pottinn í staðinn fyrir 50
aura og Rockefeller' græddi samt
stórfé.
Allur heimurinn fékk þannig
steinolfuna fyrir hér um bil '/4
verðs á móti því, sem áður var.
Enginn getur annað sagt, en að
Rockefeller hafi verið vel að gróð-
anum af olfunni kominn, og það
jafnvel þótt hann hefði orðið að
beita kappi til að koma þessu
stóra félagi á fót.
Vel má vera, að önnur starf-
semi Rockefellers hafi eigi komið
heiminum eins að liði, eins og af-
skifti hans af olfunni, en það er
vfst, að svo var Rockefeller hataður
í Vesturheimi, að kirkjur og Hknar-
stofnanir þáðu ekki gjafir frá
honum.
Það er ekki ólfklegt, að tilfinn-
ing mikilmenna á viðskiftasviðinu
fyrir hagsmunum almennings sé
ekki eins næm f stóru löndunum
eins og hún mundi verða hér, þar
sem þessir aflmiklu menn starfa
innan um hinar mörgu miljónir
manna af ýmsum þjóðflokkum,
sem   þeir alls ekki þekkja.
Innlendir auðmenn, sem þekkja
svo marga sem þeir skifta við
og nota f þjónustu sinni, mundu
finna sig miklu samgrónari þjóð-
inni, en auðmennirnir í Vestur-
heimi, og því hafa meiri tilhneig-
ingu, en þeir, til að hjálpa þeim,
sem væru minni máttar; hefur sú
tilhneiging berlega komið fram hjá
sumum efnamönnum vorum, t. d.
við sjávarútveginn.
Færeyingar hafa orðið langt á
undan okkur í því, að eignast
miljónaeigendur. Langt er síðan
að einn kaupmaður á Suðurey var
orðinn svo ríkur af verzlun og
útgerð, að hann var miljónar-
eigandi. Sá maður naut þó al-
menns trausts Suðureyjarbúa, og
var þeim mesti bjargvættur. Hann
barst lítið á, gekk með færeyska
húfu eins og hinir, og var eins og
samgróinn alþýðunni.
Mönnum, sem hafa víðtæk við-
skifti eða útgerð, er fremur óljúft
að hugsa um landsmál, því starf
þeirra tekur upp allan tíma þeirra;
þó getur vel hugsast, að þeirfæru,
umfram þörf, að skifta sér af
landsmálum, ef t. d. ætti að þrengja
að starfsemi þeirra.
Fyrir það verður ekki, girt frem-
ur en svo margt annað. .
En það eru einkum slík áhrif,
sem menn óttast. Og það er vit-
anlega ekki ástæðulaust, þvf að
auðurinn er, eins og ég hef sagt
áður, tvíeggjað sverð, sem má
gera óendanlega gott með, og iíka
ilt að sama skapi, sem fer alt eftir
siðferðislegu ástandi þess manns,
eða þeirra manna, sem auðinn eiga.
Eg hef verið hér að tala um
hættuna sem stafað gæti af auði
og valdi hans, sem enn ekki er til
hér, svo teljandi sé. En er það þá
ekki fleira, sem við þurfum að
óttast, t. d. andlega auðinn, sem
hinn auðurinn er aðeins afleiðing
af.   Jú vissulega.
Það er talið, t. d„ að blöðin í
Iöndunum sé eitt af stórveldunum,
af því þau hafi svo mikil áhrif á
skoðanir þjóðarinnar í landsmálum.
Ef nú land yrði svo óheppið, að
fá þó ekki væri nema einn gáfað-
an ritstjóra fyrir útbreitt blað eða
tímarit, sem væri siðferðislega
óþroskaður, eins og oft gerist
um mikla gáfumenn, þá mundi
þjóðinni eigi stafa minni hætta af
honum, þó að hann væri fátækur,
en af auðmanni með sama and-
lega  ófullkomlegleikanum.
Og hættan væri því meiri, sem
ritstjórarnir væru fleiri af þessu
tagi.
Það er því ekki lítil ábyrgð, sem
ritstjórninni fylgir, eins og auðn-
um, að minsta kosti í augum
þeirra manna, sem álfta, að hver
uppskeri   eftir því sem hann sái.
Við skulum svo gera slíkan rit-
stjóra flokksforingja á þingi, þar
sem hann beitir gáfum sfnum á
lfkan hátt og á meðan hann var
titstjóri, til skaðsemdar. Hversu
mikinn skaða getur hann ekki
gert þarf Og það þarf engu pen-
ingaauðmagni eða peningavaldi að
vera til að dreifa.
Ög loksins skulum við fela hon-
um stjórn landsins, og það erum
við vísir til, því við sjáum ekki
við undirhyggju slfkra gáfumanna.
Og ekki er hættan þar minni. Af
öllu þessu getur þjóðin beðið stór-
tjón, jafnvel mist frelsi sitt og
fjármuni. —
Vitsmuna auðurinn, og valdið,
sem honum fylgir, er ývi ekki
síður tvieggjað sverð, en pfninga-
auður.
Þá kem ég að góðmenninu. Við
skulum setja það í eitthvert ábyrgð-
armikið valdasæti. Góðmenni, sem
setur öllu ofar, að vera í íriði við
alla   menn.
Slíkt góðmenni getur, sökum
stöðu sinnar, gert afarmikið tjón,
því það getur ekki eins gert
greinarmun á réttu og röngu.
Alt rennur fyrir því út í einn
graut. Þar af leiðandi er góð-
mennið eins víst til að framkvæma
það, sem er skaðlegt fyrir þjóð-
félagið, eins og það, sem er nyt-
samt. Allstaðar er hættan aivald-
inu á ferðum.
v. B. K.
Vandaðar   vörur.        Ódýrar   vðrnr.
VEFNAÐARVARA.
Pappír og" ritföngf.
LEÐTJR og- SKINN.
Heildsala.
Smasala.
Verzlunin gjorn Xristjánsson.
Og loksins vil ég nefna fátœk-
linginn. Við skulum t. d. gera
hann að þingmanni. Mann, sem
er skalduttum vafinn, með börn og
konu, sem hann á örðugt með að
sjá fyrir. *    •
Við skulum láta hann, með at-
kvæði sínu, gera út um kappsmál
á þingi. Ef hann vill fylgja verri
málstaðnum á hann í vændum, að
fá Iífvænlega stöðu fyrir fylgið við
hann, en annars ekki. Sé hann
ekki því sterkari á svellinu, fylgir
hann hinum vonda málstað, svo
hann verður ofan á. Vald fá-
læktarinnar er því iíka hættulegt
fyrir þjóðfélagið. Og svona má
rekja koll af kolli.
Alstaðar er hættan af valdinu,
og alstaðar stafar hún frá mannin-
um sjálfum, hinum innra manni,
en ekki frá peningunum einum út
af fyrir sig, þó þeir geti verið öfl-
ugt vopn og illvígt, þegar því er
beitt í verri átt.
Að berjast á móti auðsöfnun
einstakra manna, er sama sem að
berjast á móti hollri framþróun
þjóðarinnar, og það væri að berj-
ast við skuggann sinn, ef menn
hugsuðu sér með því, að útrýma
valdi þess einstaka yfir öðrum.
Baráttan verður að standa um
það, að fyrirbyggja vanbrúkun
andlega auðsins; það verður sú
barátta, sem komandi kynslóðir
verða að hafa fyrir stefnumið, og
sú barátta verður bæði að ná til
ríkra og fátækra, því vfðast er
pottur brotinn í þvf efni.
Og því takmarki verður ekki
náð með því, að landstjórnirnar
fari að taka í sfna hönd verzlun
og búskap landsmanna til þess að
fyrirbyggja auðsafn einstakling-
anna; því fer svo fjarri. Ekkert
þjóðfélag má við því, að missa
árvekni, ábyrgðartilfinningu og
viljakraft dugnaðarmannsins frá
þessum störfum; en þeir eigin-
leikar mundu sljófgast um of, ef
þeir ættu að vinna beint í þjón-
ustu landsins, í stað þess, að gera
það fyrir sinn eigin reikning.
Og það er staðreynt, að þessi
verður afleiðingin, enda munu er-
lendir þjóðmegunarfræðingar nú
hafa lagt niður allan skoðanamun
um það.                             G,
Meyjan mín.
Fegursta  freyja,
frjálsborna meyja,
þú átt minn óð.
Hugur minn hyljir þig,
hafa svo töfrað mig,
bál sett f blóð
unnbláu augun þín
ástblíð og djúp.
Þú voldug ert, sem vonin mín,
f vorsins blóma hjúp.
Ég elska þig sem ylinn
og árdagsbjarta sól,
sem blóm, er ilmi angar
um eyðilegan hól;
ég hylli þig sem hreinleik
og hugsjón, sem er kær.
Þú ert mfn daglffs drotning,
í draumum ljóssins mær.
Fegurð drotnar ljóss í vfðu veldi.
Venus heilsar björtu sumarkveldi.
Unaðsmyndir birtast heimi hrýjum,
helgar borgir reisa goð á skyjum,
sem röðull slær-á róslituðum hjúpi,
Rán svo speglar alt í lygnu djúpi.
Hvílist jarðlíf — sofnar reynir, rós,
rökkurmóða faðmar dal og ós.
í fjarlægð heyri ég fagran óm:
Fjallamærin blfða
situr í helgi hlfða
°6 syngur þar lof um Lofn og blóm,
lífið og æsku frfða.
Og sanna ást ég höndlað hef,
—  ið helgasta, er veröldin á —
því frá henni pósturinn bar mér bréf
—  en ég brýt ekki innsiglið frá.
M. G.
Ang. Flygenring
landsverzlunarstjóri meiddist í fyrri
viku. Var hann á leið frá Hafnarf. til
Rvíkur ríðandi með öðrum manni. En
í leiðinni var símaþráður strengdur
yfir veginn og sást ekki fyrir snjó-
og sólbirtu. Lenti hann á brjósti
Flygenrings, en hesturinn fældist, og
datt Flygenring af baki, misti meðvit-
undina, viðbeinsbrotnaði og laskaðist
eitthvað að öðru leyti. Nú er hann þó
á góðum batavegi.
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 37
Blağsíğa 37
Blağsíğa 38
Blağsíğa 38
Blağsíğa 39
Blağsíğa 39
Blağsíğa 40
Blağsíğa 40