Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						
p
LÖGRJETTA
LÖGRJETTA hemur út á hverjum mið-
vikudegi, og auk þess aukablöð við og viO,
minst 60 blöð alls á ári. VerS kr. 7-50 árg. á
Islandi, erlendis kr. 10.00. Gjalddagi 1. júlí.
Ófriöurinn, sem nú stendur yfir,
þarfnast meira af fallbyssum, hand-
vopnum, skotfærum, flugvjelum og
virkjum en sögur áður fara af. Stór-
iðnaður alls heimsins veíttist nú að
þvi af alefli að búa til þessi vígtæki.
Það er því í raun rjettri ófriSur milli
verksmiSja Þýskalands og Austurr.-
Ungverjal. öðrumegin og verksmiðja
Bretlands, Frakklands, ítalíu, Rúss-
lands, Bandaríkjanna* og Japans hinu
megin. Það er því vel viðeigandi, aS
vjer rennum atigum yfir þær fram-
farir, sem þýskur stóriðnaður hefur
tekið.
Kol og járn eru undirstöðurnar
undir iðnaSi nú á dögum, og ræSur
Þýskaland yfir gnægðum þessara
efna. Kolaframleiðsla þess var árið
1913 279 miljónir smálesta, eða að
eins 5% minna en Bretlands. Með
stórum skrefum hefur járnframleiðsla
Þýskalands aukist. 1908 voru unnar
12 miljónir smálesta af járn, en fimm
árum síðar, 1913, voru unnar 19 mil-
jónir smálesta. Sama ár var járnfram-
leiðsla Bretlands 11 miljónir smálesta.
Til þess að hagnýta alt þetta járn
reis upp fjöldi af stórverksmiðjum
á Þýskalandi, og fóru þær að smíða
ýmis konar vjelar, járnbrautartæki og
alls konar aðrar járnvörur. Þessar
verksmiður voru margar af allra nýj-
ustu gerð, og varð þeim meS heldur
lítilli fyrirhöfn breytt í hergagna-
smiðjur. Jafnvel fyrir ófriðinn höfðu
tíu þúsund af þeim áttatíu þúsundum,
sem vinna í verksmiðjum fullbyssu-
konungsins Krupp, eingöngu fengist
við hergagnasmíðar.
Tvær iSnaSargreinar eru þaö, sem
hafa komist á sjerstaklega hátt stig
hjá Þjóðverjum, nefnilega rafmagns-
og efnafræðis-iðnaður. Einar tvær
rafmagnsverksmiðjur, A.E.G. og Sie-
mens-Schuckert-Werke veita 50—
60000 mönnum atvinnu hvor um
sig.**
EfnafræðisverksmiSjur Þýskalands
veita 300.000 mönnum vinnu og f ram-
leiddu fyrir ófriðinn fyrir 1500 mil-
jónir króna. Meðal ýmsra annara
lyfja, framleiddu þær Aspirin, Sal-
varsan, Phenacitin, og fast að því
fjóra fimtu hluta allra litarefna, sem
notuð eru í heiminum.
BáSar þessar iðnaðargreinir eiga
framfarir sínar að þakka ágætri sam-
vinnu milli reynslu og þekkingar. Og
þaS er einmitt þessi samvinna, sem
er aSaleinkenni þýsks þjóSarbúskap-
ar, og henni má aS mestu þakka þaS,
hve Þjóðverjar hafa verið fengsælir
á það, að finna upp ein og önnur efni,
sem gæti komið í stað þeirra, sem
þeim nú af völdum ófriðarins er mein-
að að ná til.
En auk alls þessa stóð svo vel á
fyrir Þýskalandi, að það gat sjálft
búið til hjer um bil alt það, sem þarf-
irnar heimtuðu, til dæmis fataefni,
skófatnað, húsgögn, eldhús-áhöld,
bifreiðar og hjólhesta, úr, sjónauka,
blýania, leikföng o. s. frv. En auk
þess, að landiS gat fullnægt sínum
eigin kröfum í þessa átt, gat það líka
flutt út sVo mikið af alls konar til-
búnum varningi, að það vafalaust er
fremsta land í heimi í þeirri grein.
Til dæmis flutti það árið 1913 fyrir
5900 miljónir króna af slíkum varn-
ingi til annara landa.
(Framh.)
Aflstöð við Lagarfoss.
Samv.fél.danskra bænda hefurfarís
fram á að fá að rannsaka Lagarfoss i
því skyni, að þar verði reist aflstöð til
áburðarvinslu úr loftinu, en áður en
það gerir rannsóknina, vill það fá for-
gangsrjett til leigu á fossinum, ef
hann skyldi reynast hentugur fyrir
aflstöðvarrekstur. Umboðsmaður fje-
lagsins hjer er hr. Karl Sigvaldason
í Syðrivík í VopnafirSi, er áður hefui
* Árið 1916 fluttu Bandaríkin til
landa bandamanna: Sprengiefni fyrir
hjer um bil 2200 miljónir kr. og bif-
reiöar fyrif hjer um bil 450 milj. kr,
** Hverja- feikha þýðingu þessar
verksmiður hafa fyrir heriðnaðinn,
má sjá á því, að A. E. G. veitti árið
1917 80.000 mönnum atvinnu,
á ferðum sinum kynt sjer nokkuð afl-
stöðvarnar • við fossana í Noregi og
Svíþjóð.
Prestsetrið Kirkjubær i Hróars-
tungu, sem er landsjóðseign, á land
að fossinum vestan megin, en Stóra-
Steinvað, sem er eign Tunguhrepps,
á land að honum austan megin. Karl
hefur gert samninga viS Tunguhrepp
um leigu á þess hluta af fossinum, og
er nú kominn hingað til Reykjavíkur
til þess að tala við landstjórnina um
hennar hluta. En málið mun vera ó-
útkljáS enn þeirra i milli, enda er
fossamálið alt nú i höndum nefndar,
eins og kunnugt er.
Danskir bændur þurfa mikið aír
nota til jarða sinna þau áburðarefni,
sem framleidd eru við fossa-aflstöðv-
arnar, en hernaSarástandið hefur nú
gert þeim erfitt að afla þeirra, og því
hefur þeim komiS til hugar, að eign-
ast sjálfir umráð yfir aflstöð og reka
hana á eigin kostnað. Gert er ráð
fyrir, að hjerlendir menn verSi hlut-
hafar í fyrirtækinu, ef til þess kemur,
og málið hefur vakið mikinn áhuga
á Austurlandi.
Nýlega er sú frjett sögS frá Dan-
mörku, aS Danir hafi selt NorSmönn-
um 200 þús. sekki af kornmat, eh í
stað þess selji Norðmenn afturDön-
um 200 þús. sekki af áburðarefnum.
Sjera Jón Steingrímsson.
1728. — 1791.
Ort eftir að hafa lesiS æfisögu hans.
Sjálfur muntu sögu þína
samið hafa, kæri Jón,
ef oss mætti inra hlýna,
eða skerpast trúar sjón.
Dýpstu rök í dul þar sýna
drottins vin og trúan þjón.
Sjest þar glögt frá æskuárum
yfir gjörvalt lífs þíns skeið,
hvaðan gafst þjer gleSi' í tárum
gegnum hvers kyns böl og neyð,
lækning best viS svöðusárum,
svölun holl á þungri leið.
Mannvonsku og illgirninni
oftast tæpt er við að sjá,
en sú bölvun brynju þinni
bitiS gat þó hvergi á;
guðlegt þrek í sál og sinni
sigurkraft þjer veitti þá.
Fyrst svo göfugt mikilmenni
margs kyns ofsókn háður var,
þá er von á vondu kenni
varnarlausir smælingjar,
og af hólmi undan rennr
örvum, sem þá særa þar.
Hvort mundi' enginn hempuklæddur
hika nú viS sporin þín?
Margur þó viS minna hræddur
misti' úr höndum vopnin sín,
þar sem andans eldur glæddur
yfir þjer sem hetju skín.
Oft á þínum æfivegi
ógreitt var, en þrek ei brast,
þar sem fært var öðrum eigi
örlaganna straumakast
fram að efsta æfidegi
eins og bjargið stóSstu fast.
Guð þig studdi, góði maður,
guðs þjer blessun fjell í skaut.
Þú vaítet líka' í guði glaður,
glaSur bæSi' í sæld og þraut,
hans meS vopnum hertygjaður
hjeltstu velli' á sigurbraut.
Frægðar þírtnar fagur ijómi
fram til ystu stranda nær,
öfund skæð með ilsku grómi
á hann minsta skugga' ei slær,
þinni stjett og þjóðar sómi
þín lífsaga hugum kær.
Þó að heimsins hugur kaldur
hæSi margt,  sem fagurt sídn,
frægi guðdóms fræða baldur,
Frón skal heiðra verkin þín,
meðan lætur lífs alvaldur
ljósið gleSja börnin sín.
Jón Þórðarsofl.
Striðið.
Þjóðverjar og Rússar.
1 síðasta tbl. var sagt frá friði milli
Rússa og Þjóðverja. Símfregnirnar
sögðu þetta aðalefni friðarsamning-
anna:
1. Fullkominn friður sje með þjóð-
unum og vinsamleg viðskifti hefjist
af'tur þegar í stað. — 2. Hvor þjóðin
fyrir sig lofar því, að koma í veg
fyrir allar æsingar og allan undirróð-
ur, sem veiki friðsamleg viðskifti
þjóðanna. — 3. Öll hjeruð fyrir vest-
an þá landamæralínu, sem þjóðirnar
hafa þegar komið sjer saman um,
hverfa að fullu og öllu undan Rúss-
um. Miðríkin og þær þjóðir, sem þau
hjeruS byggja, eiga að ráða öllu um
framtíð þeirra. Skipa skal nefnd
þýskra og rússneskra fulltrúa, til þess
að fastákveða nánar hvernig landa-
mærin skuli vera. — 4. Rússar skuld-
binda sig til þess að yfirgefa þegar
í sfað austurhjeruS Anatolíu (Litlu-
Asíu), og afhenda þau Tyrkjum. Enn-
fremur skulu þeir láta af hendi Eri-
van, Kars og Batum (þ. e. norðaust-
urhjeruð Armeníu 0. fl., sem Rússar
áður hafa haft umráð yfir, austan
Svartahafs og sunnan Kákasusfjalla),
og afsala sjer öllum rjetti til þess að
ráSa nokkru um það, hvernig um þær
borgir og hjeruð fer. — 5. Rússar
skuldbinda sig til þess að afvopna
þegar í stað allan hinn rússneska her
og senda hermennina heim. Þar með
cr talinn hinn nýi stjórnbyltingarher
Maximalista. Rússnesku herskipin
skulu halda kyrru fyrir í rússneskum
höfnum þangað til alheimsfriður er
saminn, eða þá að þau skulu afvopn-
uð. Sömu ákvæði gilda og um þau
herskip, sem bandamenn eiga í Rúss-
landi. Hafnbannið í íshafinu heldur
áfram. Rússar skuldbinda sig tíl þess
að slæða upp 611 tundurdufl í Eystra-
salti og Svartahafi. — 6. Rússar við-
urkenna þann friS, er Ukraine hefur
þegar samiS. Þeir lofa að hverfa burt
úr Ukraine og hætta öllum undirróSri
þar. Ennfremur láta þeir Eistland og
Lífland af höndum. Eru landamæn
þar aS austan ákveðin um Navariuer,
Peipus, Pskov-vötnin til ' Livensof.
Lögreglulið Þjóðverja hefur eftirlit
í þessum löndum til bráðabirgða.
Rússar skulu algerlega hverfa á burt
ur Finnlandi og Álandseyjum og
skuldbinda sig til þess aS vinna eigi
gegn finsku stjórninni. VíggirSingar
Álandseyja skulu Iátnar ónotaðar, en
Þjóðferjar, Rússar, Finnar og Svíar
skulu siSar koma sjer saman um þaS,
hvernig meS eyjarnar skuli fariS. —
7. BáSir málsaSiljar viSurkenna full-
komið sjálfstæði Persíu og Afghan-
istan. — 8. Öllum þeim hermönnum,
sem teknir hafa veriS höndum í ó-
friSnum, skal gefið heimfararleyfi.
— 9. BáSir málsaSiljar falla algerlega
írá öllum kröfum um hernaðar-skaða-
bætur. —i 10. Stjórnmálasambandi
"með útsendum ræðismönnum skal
þegar komið á aftur. — ii. Sjerstak-
ir viðskifta- og verslunarsamningar
skulu gerðir meS Rússum og hverju
MiSríkjanna. —> 12. SömuleiSis skulu
rikin, hvort um sig, koma sjer saman
um viðurkenningu á lögum hvers
annars, bæSi þeim, er snerta ríkis-
heill og einstaklingsrjett. — 13. FriS-
arsamningarnir eru gerðir í 5 eintök-
um og mismunandi eftir því, hver
þjóðin á í hlut. — 14. Ef eitthvert
Miðríkjanna æskir þess, skuldbinda
Rússar sig til þess, aS gera sjerstak-
an verslunarsamning í Berlín innan
hálfs mánaSar. FriSarsamningarnir
ganga í gildi undir eins og þeir eru
undirskrifaðir.
Þessir samningar VorU undirskrif-
aðir í Brest Litovsk 3. þ. m», kl. 5.
Þegar frjettir af þeim komu til Ber-
línar, var borgin öll skreytt flöggrtm
og þýsku blöðin töldti þessa samninga
eirtn hinn merkasta viðburð mann-
kynssögunnar, sogðu frjettirnar, enda
var ekki um smámuni að fæSa, þar
sem talið var að 50 miljónir manna
genju Undan Rússaveldí og það skert-
ist um  1400 þús.  ferkílómetra.
En, eins og áSur segir, skyldu ein-
stök atriði samninganna berast undir
verkmanna-, hermanha- og bænda-
ráðið rússneska, og fregnirar sögðu,
að það ætti að koma saman í Moskva
til að ræSa þetta 12. þ. m., og skyldu
svo samningarnir staSfestir fyrir
þann 17. Nú er þaS ekki vel ljóst, af
fregnum þeim, sem hingaS hafa kotti-
ið, hvað gerst hafí eftir þetta í Rúss-
landi. En svo er helst aö sjá, sem.
Nýjar bækur:
Schiller:   Maerin frá Orleans.   Rómantiskur sorgarleikur. Dr. phil.
Alexander Jóhannesson þýddi.   Verð óbundin kr. 4,00, í bandi
kr. 5,50.
Quðm. Finnbogason, dr. phi'l.:  Vinnan.   Kostar óbundin kr. 3,00.
Murphy:   Börn, foreldrar og kennarar.   Þýtt hefur Jón Þórarins-
son fræðslumálastjóri.    Kostar óbundin kr. 3,00
Guðm. Guðmundsson:   Ljóð og kvæði.   Nýtt safn.  Innb.  kr.  7,00
og kr.  u,oo.
Magnús Jónsson: Marteinn  Lúther. Æfisaga. Innbundin kr 6,50,
óbundin kr. 5,00.
Jón Helgason, biskup; Krístnisaga, 3. bindi (lok miðaldanna og- sið-
bótartíminn). Óbundin kr. 8,oo-
Bækurnar fást hjá bóksölum, eða beint frá
Bókaverslun Sigf. Eymundssonar, Reykjavík.
Nauisskeid   verdur   ekkert   haldið
við Kemiaraskólauu i vor.
Skólastjórnin.
rússneska ráSið hafi ekki viljað fall-
ast á friðargerS stjórnarfulltrúanna
og aS fyrirmælum samninganna hafi
ekki verið fullnægt, t. d. um afvopn-
un stjórnbyltingahers Maximalista;
Fregn frá 9. þ. m. sagði, að þýska
stjórnin færði opinberlega rök fyrir
því, aS hún yrSi aS halda áfram hern-
aSinum í Rúslandi. Þá var sagt, að
Þjóðverjar byggjust til að senda her
til Odessu og ætti hann að fara yfir
Rúmeníu. Og meðfram Eystrasalti
hjeldu þeir áfram meS her austur eft-
ir, og sendu einnig her yfir til Finn-
lands. Stjórn Rússa flutti sig þá frá
Petrograd til Moskva. Fregn frá 8.
þ. m. sagSi, aS Kryolenko, yfirhers-
höfðingi Maximalista, hefði sagt af
sjer, og síðari fregn segir, að Trot-
zky, sem verið hefur utanríkismála-
ráöherra þeirra, hafi einnig sagt af
sje, en sá, sem viS hefur tekiS af hon-
um, heitir Tchelscherev. Um Lenin
segir fregn frá 10. þ. m., aS hann vilji
ganga aS  öllum kröfum ÞjóSverja.
Þessum frjettum fylgir þaS, aS ný
borgarastyrjöld sje í aðsigi í Rúss-
Iandi. Alexieff hershöfðingi dragi lið
saman gegn Maximalistum. Og svo
er sagt, að Michael stórfursti, bróð-
ir Nikulásar keisara, sje sloppinn úr
fangelsi^ Haldi nú Þjóðverjar með
her inn í Rússland, verður það án efa
til að örva þá þar heima fyrir, sem
óvinveittir eru Maximalistastjórninni,
en ekki hafa þorað að rísa gegn henni
áður. Af þessu er friðurinn út á við
henni nauSsynlegur, og vegna þess
hafa fulltrúar hennar samiS í Brest
Litovsk. Og nú er, þegar hættan vof-
ir aftur yfir utan aS, þeim mönnum
rutt frá, sem erfiSastir hafa veriS í
f riSarsamningunum, Trotzky úr land-
stjórninni og Kryolenko frá her-
stjórninni, en Lenin býðst enn til að
ganga að  öllum kröfum Þjóðverja.
Friðarsamningarnir milli miSveld-
anna og Ukraine hafa verið staðfest-
ir af stjórnum ríkjanna og virðist sá
friður tryggur og sameiginlegt tak-
mark Ukrainestjórnar og miðvelda-
hersins, að friSa landiS fyrir her
Maximalista og uppþotum frá þeirra
hálfu. Það er sagt, að Þjóðverjar hafi
látiS flytja stórar birgSir af korn-
vörum til Volhyniu, vestast i Ukraine
og ætli að geyma þær þar. Eftir frið-
arsamningagerðina voru viSskifta-
samningar frá 1904 endurnýjaðir milh
ÞjóSverja og Rússa, er miSa að því,
að Þjóðverjar geti rekið yerslun viS
Persíu og Afganistan um Rússland.
Það fylgir og með, að Rússar megi
ekki hækka innflutningstoll á vörum
frá Þýskalandi fyr en 1925»
Fregn frá 7. þ. m. sagði frið gerð-
an milli Rúmena og miSveldanna. Rú-
menar rjúfa suSurher sinn, er.staSiS
hefur i móti Mackensen. Þeir láta
Dobrudscha af höndum við Bulgara,
og landamærum skal eitthvað breytt
milli Rúmeníu og UhgVerjalands.
Konstanza í DobrUdscha á að verða
opin hafnarborg. Þetta eru sögð að-
alatriði friðarsamninganna, en fyrir
fult og alt á að vera frá þeim gengiS
fyrir 19. þ. m. Fröttsk herforingja-
sveit var í Rúmeníu, og er hún nú
send til Rússlands. óljósar fregnir
hafa komiS um, aS Rúmenar ættu að
fá eitthvaS af Bessarabíu, þvi rúm-
enski þjóSflokkurinn byggir mjög
það hjerað. En í friðarsamningunum
kvað ekkert vera um það mál. Stjórn-
ir bandamanna höfSu gefið samþykki
sitt til þess að Kúmenar semdu frið.
Finnar og ÞjóSverjar hafa einnig
samiS friS, því vegna þess aS Finn-
land var áSur einn hluti Rússlands,
var ófriðarástand milli þess og mið-
veldanna. ASalatriSin í þeim samn-
ingum eru þau, að Finnar mega ekki
láta lönd af höndum án samþykkis
Þjóðverja. Um Álandseyjar skal sjer-
staklega samið síðar. Svo hafa við-
skiftasamningar verið gerSir milli
ÞjóSverja og Finna. Á Álandseyjum
er nú bæSi þýskt herliS og sænsk,
og hefur það tekið höndum saman,
svo að alt er eftir þvi friðsamlegt
milli stjórna Þýskalands og SvíþjóS-
ar út af Álandseyjamálinu. En Finn-
ar hafa mótmælt því, að Svíar leggi
eyjarnar undir sig, og i Svíþjóð er
kur mikill út af þvl máli. AðalmáliS
hjá stjórn Finnlands er nú að fá yfir-
bugað Rauðu hersveitirnar í landinu
og hrundið frá sjer áhrifunum frá
Maximalistum i Rússlandi, og til
þess aS fá því framgengt heldur hún
sjer að Þjóðverjum. Þeir hafa nú
sent her frá Álandseyjum til Aabo á
Finnlandi, og fór hann á ísum yfir
sundið. Sú fregn gekk, að Oscai
Prússaprins ætti að verSa konnngur
í Finnlandi, en þýskar fregnir hafa
borið hatta til baka.
Aðrar frjettir.
í síSasta tbl. var minst á fyrirætl-
anir Japana um Síberíu. En nú hefur
stjórn Bandaríkjanna þverneitað að
gefa samþykki sitt til þess, að þeir
færu herferS þangað. I opinb. tilk.
ensku er talað um aS hætta vofi yfir
hagsmunum bandamanna af sókn
meðfram Síberíu-járnbrautinni, og
það hafi komið á staS uppástungu
um, að Japanar skærust þar i leik-
inn, enda sje þaS erfitt, eins og á
stendur, fyrir Japana að gera annað
en að verjast hinni vaxandi hættu,
sem þeim stafi af Þjóðverjum þar
eystra. Af þessu virðist svo sem gert
sje ráð fyrir bandalagi milli Rússa
og Þjóðverja, því án þess virðist ekki
geta verið um yfirvofandi hættu aö
ræða af áhrifum ÞjóSverja þar aust-
ur frá.
Á vesturvígstöSvunum eru til og
frá ákafar stórskotaorustur alt af
öðru hvoru, og þó búist viS aS bar>
dagarnir harðni mjög þar eSa á
ítölsku vígstöðvunum bráðlega. I op-
inb. tilk. ensku er sagt frá viðbún-
aSinum aS vestanverSu á þessa leið:
,„ÞjóSverjar hafa nú fullkomnaS
nauSsynlegan undirbúning hernaðar-
ins á árinu 1918. Hinar sundruðu
hersveitir þeirra hafa veriS fyltar,
svo aS nú eru þær jafnmargar og áð-
ur, og stórskotaliðið aukið. Þeir hafa
nú fleiri herdeildtun á aS skipa en
bandamenn, en þó hafa þeir eigi eins
margar skyttur. AS því leyti standa
bandamenn enn betur. að vígi. Og
bandamenn hafa um langt skeiS ver-
iö að draga aö sjer ógrynni stót**
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 41
Blağsíğa 41
Blağsíğa 42
Blağsíğa 42
Blağsíğa 43
Blağsíğa 43
Blağsíğa 44
Blağsíğa 44