Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						Ritstjóri:
ÞORST. GÍSLASON.
Þingholtsstræti 17-
Talsími 178-
LÖGRJETTA
Afgreiðslu- og innheimtum.:
ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON.
Bankastræti  11.
Talsími 359.
Nr. 16.
Reykjavík, 16. apríl 1918.
XIII. árg.
Bækur,
innlendar og erlendar, pappír og alls-
konar ritföng, kaupa allir í
r.
Klæðaverslun
H. Anderien & Sön
Aðalstræti 16.
Stofnsett 1888.             Sími 32.
—0—
Þar eru fötin saumuð flest.
Þar eru fataefnin best.
Lárua Fjeldsteð,
yfirrjettarmálafærslumaður
Lækjargata 2.
Ycnjulega  heima kl. 4—7 síðd.
Utn íslenskt þingræði.
Fyrirlestur haldinn í f jelaginu „Sjálf-
stjórn" í mars 1918.
Eftir Árna Pálsson.
(Framh.)
Þótt alþingi hafi verið fundið
margt til foráttu, þá verður þó eigi
með sanni sagt, að það sje fjörlaust
eða fáskiftiö um landsmál. Lagasetn-
ing þess er geysi-umfangsmikil og
kemur víða viS, en hitt leikur fremur
á tveim tungum, hvort vandaS sje til
hennar svo sem skyldi. Jeg set hjer
yfirlit yfir tölu þeirra laga, sem sam-
þykt hafa veriS á tíu ára tímabilinu
1905—1915. Þess skal getiS, aS engin
fjárlög eru talin meS.
1905 voru útgefin 56 ný lög. Síö-
an hafa 8 þeirra veriS numin úr gildi
aftur, en 9 öðrum veriö breytt meira
og mínna.
1907: 67 lög. 2 hafa siðan veriS
numin úr gildi, en 12 breytt.
1909: 48 lög. 3 síSan numin úr
gildi, 6 breytt.
1 9 1 1 : 41 lög. 3 síSan numin úr
gildi, 9 breytt.
1 9 1 2: 26 lög. 2 síSan numin úr
gildi, 3 breytt.
1 9 1 3: 47 lög. 5 siðan numin úr
gildi, 9 breytt.
1 9 1 4: 43 lög. 2 síðan numin úr
gildi, 8 breytt.
1 9 í 5: 55 lög. 2 síðan numin úr
gildi, 4 breytt.
Af þessu yfirliti má sjá, að óþarft
er aö' saka alþingi um iðjuleysi. Hitt
kann að þykja vafasamara, hver holl-
usta sje að slíkum óróa og óðagoti
í löggjöfinni. AS vísu er sjálfsagt aS
geta þess, að sumar af öllum þessum
lagabreytingum hafa verið sjálfsagfj-
ar og eru fram komnar fyrir eðlilega
rás viðburðanna, en hitt er þó vitan-
lega aðalorsökin, að þekking og vand-
virkni þingsins er á svo lágu stigi,
að eigi má tæpara standa. Þar að auki
hefur forystuleysið og stjórnleysið
á þinginu keyrt svo úr hófi fram á
síðustu árum, að það mætti furðu
.telja, ef störf þingsins bæru þess eng-
ar menjar. Jeg ætla mjer ekki að
telja hjer upp axarsköft þingsins eða
rekja víxlspor þess; það væri að vísu
vandalaust verk, en þó furðu sein-
unniS. Hitt vildi jeg heldur minnast
á, hverju þaö muni sæta, að svo
margar og ískyggiiegar misfellur eru
á störfum alþingis, hvort eingöngu
muni mönnunum um að kenna, sem
þingið skipa, eða hvort hitt muni ekki
valda nokkru eða miklu, hve erfið
og óþjál vinnuskiLyrSi eru á þinghvu.
Þegar menn kryfJa gerðir alþingis
til mergjar, láta menh venjulega reiði
sína bitna á þingmönnunum, og er
það sannast að segja, að þá eru full-
trúunum valin mörg ófögur orð og
ekki tekiö á þeim meS silkihöndsk-
um. Ef gjörlegt væri aS bæta bresti
mannanna með skömmum, þá hefði
alþingi fyriri löngu fengiö bót allra
wsi^?***^*
*N
Sigurjón Friðjónsson,
hinn nýi landskjörni þingmaður, sem tekið  hefur nú sæti í efri deild
fyrir H. Hafstein.
sinna meina. Jeg hygg' það að vísu
mála sannast, aS þaS sje eitt , hið
hræðilegasta tákn tímanna, hvílíkir
arlakar margir þeir menn eru, sem
þjóðin skipar í fararbrodd til lög-
gjafar og landsstjórnar. Jeg mun
minnast á það> efni nokkru nánar,
áður en jeg lík máli mínu. En fyrst
vil jeg minnast á nokkur atriSi, sem
aS minni hyggju mundu skapa tor-
færur á vegi hvers einasta þings,
jafnvel þótt þaS væri skipaS ágætis-
mönnum einum.
ASalafsökun þingsins er í mínum
augum sú, hve hræðilega illa er í
hendur þess búið af þjóðarinnar
hálfu. Opinberar umræður hjer á
landi eru og hafa lengi verið í þvi
eymdar-ástandi, að slíks munu fá
dæmi meðal siðaðra þjóða. Þar með
á jeg ekki eingöngu við þaS, sem
mest lýtir umræðuaðferðina, —
skammirnar, rógburðinn og hið vit-
firringslega ofstæki. I þeim efnum
virðast þeir alt af aumastir og auS-
virðilegastir, sem þykjast berjast fyr-
ir sjerstaklega heilögum málefnum,
hvort sem það eru sjálfkjörnir post-
ular föðurlandsástarinnar, eða um-
bótamenn þjóðfjelagsskipunarinnar
eða siðgæðisdýrlingar, eins og bann-
mennirnir. En hitt er ekki síður í-
skyggilegt, að mýmörg mestu vel-
ferðarmál þjóðarinnar eru alls ekki
tekin til umræðu hjer á landi, að
þjóSin og þingið verður mestmegnis
aS ganga á mis þeirra margháttuðu
fræðslu og leiSbeiningar, sem blöð
og tímarit og fundahöld og fjelags-
skapur veita öðrum þjóðum. En án
slikrar fræðslu og hvatningar er í
rattn og veru ókleift, aS þjóðræði og
þingræði geti verið annað en nafnið
eitt. Sem stendur er kjósendum að
eins sigað upp rjett fyrir kosningar,
þess á milli eru þeir venjulega látnir
eiga sig. Jeg veit, að þeim sem stjórna
blöðum og tímaritum er venjulega
kent um þetta alt saman, og mun
ekki verða á móti því mælt, að þeir
mættu flestir vera víðsýnni og áhuga-
meiri en þeir eru. En aðalrót meins-
ins er þó sú, aS blöSin og tímaritin
eru svo fátæk, aS þaS er þeim of-
raun að draga nauðsynlega krafta til
samvinnu við sig. En ef pólitiskt líf
okkar á aS komast upp úr því feni,
sem þaS óneitanlega Hggur nú niSri
í, þá er fyrsta og brýnasta boðorðið,
aS hefja umræðurnar um þjóðmál á
hærra stig, en nú eru þær á, aS gera
þær efnismeiri, stöðugri og siðuðum
mönnum samboðnari. Þrátt fyrir alla
fátækt ættu aS finnast ráS til þess,
ef viljinn er nógu góSur og áhuginn
nógtt einbeitturj
Þetta hygg jeg aS sje aðal-afsökun
þingsins, aS þaS dregur eSlilega dám
af sinni þjóS, sem er hrseöilega fá-
fróð um málefni sín, og þess vegna
sjaldnast veit hvaS hún vill. En margt
annað bætist hjer við, og vil jeg að
eins   minnast  á  eitt  atriði,   sem  að
minni hyggju truflar löggjafarstarfið
meira en flest annað. Þar með á jeg
viS   frumkvæSisrjett  þingmanna,  —
rjett þeirra til að bera upp lagafrum-
vörp, — eða rjettara sagt,  hvernig
þeim rjetti hefur verið misbeitt. ÞaS
er ein af þeim flugum, sem íslenskt
almenningsálit  hefur giniS  yfir,  aS
sá þingmaSur væri ekki maSur með
mönnum, sem ekki bæri fram fleiri
eSa færri frumvörp á hverju þingi.
Af þessu hefur leitt, aS margir vesa-
lings þingmenn hafa talið það skyldu
sína aði rembast eins og rjúpa viö
staur og unga út frumvörpum. ÞaS
má nú nærri geta, hvílikur hægSar-
auki þaS er fyrir þá þingmenn, sem
eru verkhæfir menn og þess vegna
önnum kafnir allan þingtímann, aS
eiga aS sjá viS þessari skæSadrífu af
frumvörpum, sem berast hvaSanæfa
að, og oft eru óþörf, stundum svo vit-
laus, að ekki er heil brú í þeim, og
stundum beinlínis  stórskaðleg landi
og lýð'. Menn hafa fyrir löngu fundiS
til   þess,   hvílík  óþrif  og  ófagnaður
væri   að   slíkri   lagasmíð,   og   þess
vegna mun það ákvæSi hafa veriS,
sett í hin nýju þingsköp, að hverju
frumvarpi  ætti  að   fylgja  nákvæm
greinagerð fyrir efní þess og tilgangi.
Með þessu mun hafa átt aS þvinga
þingmenn  til  þess   að   hugsa  út   í,
hvað þeir væru að gera. En hjer hef-
ur  það  komiS   fram  sem oftar,  aS
lagafyrirmæli eru ekki einhlít, þaS
þarf menn til þess aS beita þeim. Á
síðasta þingi var þetta þarfa nýmæli
alment virt aS vettugi. Hjer þarf þvi,
bersýnilega aS  taka fastar í taum-
ana.  ÞaS  er kunnugt,  aS  í   Parla-
mentinu á Englandi er frumkvæðis^
rjettur þingmanna mjög takmarkaS-
ur af rótgrónum þingvenjum, og ekki
þarf neinn þingmaSur þar aS  ætla
sjer þá dul aS koma fram meS nokk-
urt  þaS   frumvarp,  sem  varðar  al-
menna löggjöf eSa landsstjórn. Þar
er svo til ætlast, aS sú stjórn, sem
með völdin fer, beii einnig alla á-
byrgð   á  löggjöfinni.  Ætli   að   öllu
væri ekki óhætt um þjóöfrelsið  og
þingræSið, þó að við tækjum upp viS-
líka   siS?   En   ef   við   ekki   viljum
ganga svo langt,  þá ættum við að
minsta kosti að grípa til þess ráðs,
sem t. d. Svíar nota, en það er, að
ekkert  frumvarp  megi   leggja   fyrir
þingiS nema þaS sje áSur prófaS af
nefnd,  sem til  þess  er kjörin.  Slík
ráSstöfun   yrSi   sjálfsagt   ekki   allra
meina bót, en mikil hjálp ætti að geta
orðiS aS henni.
Sjálfsagt mætti ennfremur afsaka
mörg óhöpp og yfirsjónir alþingis
Hlutafjelagid „Völundur"
Reykjavik
hefur nú fyrirliggjandi töluverðar birgðir af alls konar algengum trjá-
við, svo sem: Plægð borð: fá, 1 og 1% X 5"- Óunnin borð: % X 5;
1 X 4, 5, 6, 8, 9, 10 og 11"; i# X 8"; ij/2 X 5 og 6". Planka: 2 X 4, 5
°g 7" > 2V^ X 5" og 3 X 8". Allar tegundir af trjám. Ókantskorin báta-
borð   y4 X 9   til   15".   Áraplanka   3X9"-
með því, hvað þingtíminn er stuttur
°g þingsamkomurnar strjálar. AS
rjettu lagi á alþingi að koma saman
annað hvort ár, og situr þá venju-
lega tvo mánuði eða svo. ÞaS þarf
ekki að orðlengja um það, hvaS slíkt
fyrirkomulag er óheilbrigt og óskyn-
samlegt, þar sem að heita á, aS
þingræði sje, — þar með eru í raun
og veru taumarnir stroknir úr hönd-
um þingsins og stjórnarinni afhent
miklu meira vald en gerist í nokkru
öðru þingræðislandi. Ef þjóðinni er
alvara með að hafa þingbundna
stjórn, verður hún aS tíma að halda
þing á hverju ári. Hitt ætti og eigi
síður að vera augljóst, aS glappaskot-
in verSa afsakanlegri, þegar tíminn
er svo krappur, aS keyra verSur ef
til vill allra merkustu málin gegn um
allar umræður með afbrigðum frá
þingsköpunum, en það hefur komið
fyrir á hinum síðustu þingum.
Loks má geta þess, að alla þessa
stuttu stund, síðan þingræði hófst
hjer á landi, hefur þjarkið og þræt-
urnar um sambandsmáliS geysaS á-
kafar en nokkru sinni áður, og verð-
ur þaS ekki málum mælt, hvað það
hefur kipt úr og tafiS fyrir eSli-
legum þroska íslensks þingræðis.
Fram á síSustu stund hafa þingflokk-
arnir skiftst um það mál, og deilurnar
um það oft og tíðum verið háðar með
viðlika ofstæki sem trúarbragSadeil-
ur milli þröngsýnna og lítt mentaSra
kirkjuflokka. Það er áreiðanlega eitt
af okkar mestu meinum, að það mál'
skyldi eigi vera leitt til nokkurra
sæmilegra lykta, áður en þingræði
byrjaði hjer á landi.          (Niðurl.)
Nokkrar hugleiðingar
utn íhugunarverð mál.
Grjótvinnan í skammdeginu,
er sett var af stað í vetur til aS veita
fólkiatvinnuog kostuðvar af landsfje,
hefur hlotið ómilda dóma, sem von er
til. Vinnan var rekin á óheppilegum
tíma og kaupiS alt of hátt, svo* engar
líkur voru til aS eftirtekjan yrSi svo
mikil aS kostnaSinum myndi svara,
landssjóSur hlaut því aS verða fyrir
stórum skaða á vinnunni. — Sje ráð-
ist í að hefja vinnu fyrir landsfje, til
að  bæta  úr  atvinnuleysi,  þarf  um-
frám alt að haga þeirri vinnu þannig,
að báðir hlutaSeigendur hafi hag af,
bæði landssjóSur og þeir, sem vinn-
una þiggja. í þa? minsta má landsjóS-
ur til aS vera skaSlaus, því aS öSrum
kosti missir hann bolmagn þaS, sem
hann þarf að hafa til að hlaupa undir
bagga og greiða fyrir framleiðslunni
og atvinnuvegunum, meSan ófriSur-
inn stendur. — Því hver veit nær hiS
versta og örSugasta kann að dynja
yfir, að aðflutningar teppist og hörg-
ull verði á matvælum í landinu, —
ef eigi er reynt að reisa skorður við
því í tíma. — Auk þess bætir grjót-
vinnan ekkert í búi i svipinn, en það
þarf að beina slíkri vinnu í þá átt, að
auka matvælaframleiSsluna í landinu
eftir því sem unt er. — Líklega hefSi
landssjóSur eitthvaS getaS hlynt aS
því aS bátfiski hefSi aukist í vetut
í Reykjavík og annarstaSar við Faxa-
flóa og máske víðar, hert á því að
bátar væru smíðaðir og komiS því til
leiðar, að mótorar og bátar sæktu sjó
í fjelagi, mótorarnir flyttu bátana út
á miöin og til lands aftur, og stund-
uðu um leið veiði sjálfir. En allar
horfur eru á, aS bátfiski muni nú
borga sig best, ef fiskur gengur upp
undir land, meðan hið háa verð er á
kolum og oliu. — En þingi og stjórn
verður aS skiljast þaS, að nú á tím-
um er stór munur á því, hvort lands-
sjóður hlynnir að öflun grjóts eða
brauðs.
Flóaáveita.
Nú vill Sig. alþm. Sigurðsson ráða-
nautur Búnaðarfjelags íslands, að
landssjóður drífi af Flóaáveituna,
taki verkið að sjer fyrir áætlunarverð
og borgi sjálfur þaS, sem þaS fer
fram úr áætlun, og hlýtur það aS
verSa stór upphæS, eins og kaupgjald
hefur hækkaS nú í dýrtíðinni. —
Þarna kemur sami andinn sem fyr,
að láta landssjóð blæSa, eSa taka á
sig fyrirsjáanlegt tap, alveg eins og
sjóður sá sje ótæmandi. ¦— Menn
ættu þó að muna það, aS landssjóSur
er samlagsfje íslenskrar alþýSu. ;—
Þingmennirnir og stjórnin eru fjár-
haldsmenn þjóSarinnar. —¦ Á þess-
um- tímum. þurfa þeir að reka fjár-
haldið meS sjerstakri fyrirhyggju og
gera f jeS ekki að eyðslueyri til þeirra
hluta, sem þola bið, heldur beina því
öllu í þá átt, að liftryggja þjóSina á
þessum ískyggilegu timum, er yfir
standa. Verja því sem mest til þess
að hlynni aS aukinni framleiSslu lifs-
nauSsynja í landinu og reyna að fyr-
irbyggja þaS, aS hungurvofan nái
hjer landgöngu. — Flóaáveitan þolir
biS og þaS eru líkur til, aS siðar
verði ódýrara að vinna það verk. Á-
veitukostnaðurinn einn er líka það
minsta; til þess aS áveitan verSi aS
fullum notum þarf aS margfalda bú-
stofninn á áveitusvæSinu, reisa hús
fyrir geipifje, gera miklar bætur á
engjum, fjölga þar býlum og marg-
falda vinnuafla til heyskapar og
leggja stórfje í bætt samgöngufæri
frá áveitusvæSinu. Til þessa þarf mil-
jónir króna, og þær verSa ekki í
handraSa þessi ár, og auk þess er
framkvæmdaafl einstaklinganna stór-
um lamað vegna ófriSarins.
Garðrækt.
Flestum  mun  skiljast  hve  mikiS
bjargræði geti verið í aukinm garS-
rækt í landinu. Hafa margar hvatn-
ingar birtst í þá átt. Eins og bent
hefur veriS á í „Lögrjettu" vinst ekk-
ert  meS  því  aS  landssjóSur sje aS
bjástra meS garSholu fyrir sig, hjer
þarf    samtaka    framkvæmdir   allra
þeirra, sem ráSin hafa á jarðarbletti
í landinu. — Þetta mál ætti Búnaðar-
fjelag Islands þegar að taka að sjer.
Útvega sjer fulltrúa í hverjum hrepp
á landinu, er kynni sjer stærð garða
nú, og fá einstaklingana til að auka
við sig ákveðinni faðmatölu í görð'
um, og fá þá til aS setja sjer þaS
mark að reyna aS framleiSa ákveSna
tunnutölu   af   jarSarávöxtum   fyrir
hvern mann, er þeir hafa í heimiIL
— Og helst aS framleiSa þar aS auki
eitthvað til sölu. — Fulltrúarnir gefi
þegarskýrslu umárangurinn og hvetji
menn og leiðbeini mönnum eftir því
sem þörf er á,og líti eftir að garSarnir
sjeu  vel  hirtir, — Garðyrkjan ætti
og aS vera aSalhlutverk sveitabún-
aSarfjelaganna  þessi  ár,   gætu  þau
aðstoðaS BúnaSarf jelag íslands í slík-
um framkvæmdum. — I Þýskalandi
kvaS varla hafa smakkast brauS öSru
vísi en blandað meS kartöflum síðan
fyrsta ófriSaráriS. Hvers væri þá þorf
hjer á landi, þar sem einskis korns
verSur aflað. — ÞaS er nú liðin meira
en hálfönnur öld síðan Björn prófast-
ur Halldórsson í SauSlauksdal gróö-
k ursetti fyrst kartöflur hjer á landi
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 61
Blağsíğa 61
Blağsíğa 62
Blağsíğa 62
Blağsíğa 63
Blağsíğa 63
Blağsíğa 64
Blağsíğa 64