Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						64
LÖGRJETTA
grái eSa dökki leirsteinninn" í Botni
— er jeg nefni steinbrand.
Samkvæmt upplýsingum G. G. B.,
og þeirra, er jeg hef aflaS mjer, verð-
ur niðurstaðan þessi: Steinbrands-
nafnið er mjög á reiki meðal Vest-
firðinga. Sumir nefna leirmikil brún-
kol með 20—60% öskumagni stein-
brand, aðrir nota sama nafn á kol-
vatnsefnislíkum leir.
Er augljóst, þegar tekiS er tillit til
þessarar ósamræmi, aS þýSingarlítiS
er aS benda á hin og þessi eldri rit,
er nefna steinbrandinn á nafn.
Sem kunnugt er, eru stórkostleg
brúnkolalög í Þýskalandi, og greina
ÞjóSverjar kolin í fjórar aðaltegttnd-
ir, og eru nöfn þeirra í samræmi við
aöaleinkenni tegundanna. Þrjár teg-
undir brúnkola eru áreiðanlega til
hjer á landi og hin fjórða sennilega.
Virðist mjer sjálfsagt, að hjer sje
höfö sama flokkun á brúnkolum og í
öðrum löndum, og ekki órjettmætt,
aö útlendu nöfnin sjeu höfS til hliS-
sjónar, þá er greinarmun þarf aS gera
í: ónafngreindum íslenskum brúnkola-
tegundum.
Surtarbrandur er sjálfkjörið teg-
undasafnorð, en „steinbrandur" kysi
jeg helst, að yrSi nafn á óbrennan-
legum, kolvatnsefnisríkum leirteg-
undum.
Steinn.
Æviminning.
Hinn 6. febrúarmán. þ. á. andaS-
ist merkiskonan Guöbjörg Filippus-
dóttir aS heimili sínu HeiSi á Rangár-
völlum. Banamein hennar var nýrna-
sjúkdómur, er þjáði hana mjög með
köflum, einkum síðustu tvö árin og
lagði hana loks í gröfina eftir stranga
þriggja mánaða banalegu.
Guðbjörg sál. var fædd 10. janúar
1855 í Móeiðarhvolshjáleigu i Hvol-
hreppi. Ólst hún þar upp hjá for-
eldrum sínum, Filippusi bónda Ein-
arssyni og Helgu Erlendsdóttur. Var
Guðbjörg yngst þriggja sy-stra, er
upp komust, þeirra: Margrjetar hús-
ireyju í Mundakoti á Eyrarbakka,
móður Helga Árnasonar dyravarðar
í Landsbókasafnshúsinu í Reykjavík,
og Guðrúnar á Þingskálum á Rangár-
völlum, ekkju Sæmundar bónda,
föðurbróður Guðm. Guðmundssonar
skálds í Reykjavík.
Guðbjörg heitin byrjaði búskap
árið 1879 me^ fyni manni sínum,
Magnúsi Sigurðssyni frá Eystri
Geldingalæk. Bjuggu þau fyrst að
Leirubakka í Landsveit, en fluttu ári
síðar að Litla-Klofa í sömu sveit.
Árið 1882 fluttu þau að Heiði á
Rangárvöllum og bjuggu þar saman
8 ár. Varð þeim tveggja barna auSið,
en mistu þau ung. Tvö börn tóku þau
til fósturs; er annað þeirra dáið, en
íóstursonur þeirra er ungur efnis-
maður á heimili hinnar látnu. Hún
misti Magnús 1890 og stýrði sjálf búi
sínu um sinn. Árið 1892 gekk hún
að eiga Odd Pjetursson ekkjumann
frá Krossi í Landeyjum. Fluttist hann
einstöku drættir í lífi þeirra, svo sem
t. d. hinn stórkostlegi hvítasunnu-
viðburður, heldur sýnir það gjörvöll
lífssaga þeirra.Og þetta sama þroska-
lögmál trúarinnar hefur endurtekið
sig alla tíð í sögu kristninnar. Hvar
sem sönn og einlæg trú hefur verið
fyrir, þótt ekki hafi i byrjuninni ver-
ið stærri en mustarSskorniS, sem
minst er allra frækorna, þá hefur
hún átt fyrir sjer aö vaxa, uns hún
hefur orðið að þeim krafti, sem kom-
ið hefur til vegar undraverðari og
dásamlegri viðburðum en jafnvel
þeim, aS flytja fjöllin úr stað eða
láta trjen fasta rætur í hafinu. Og
mundi mega tilfæra því til sönnunar
ótal nöfn trúaðra manna meSal allra
kristinna þjóða, jafnt frá yngri
sem eldri tímum. Og þar sem reynsl-
an hefur svo margsinnis staSfest
þetta fyrirheit frelsara vors um yfir-
gnæfanlegan þroska trúarfrækorns-
ins í sálum manna, þótt veikt og smá-
gert kunni aS hafa verið í byrjun-
inni, þá virðist sem það mætti vera
oss til huggunar og uppörfunar, er
vjer nú göngum að voru vandasama
verki. Jeg þykist vita, aS flestir af
oss hugsi fremur dauflega til árang-
urs af þingstörfum vorum að þessu
sinni. Jeg býst viS þvi, aS fleirum
en mjer finnist fremur dapurlegt en
ánægjulegt að setjast á þing, þegar
til hennar aS HeiSi meS þrem börn-
um sínum hálfvöxnum, er Guðbjörg
gekk í móðurstað og gifti loks frá
sjer í góðar stööur. Þau Oddur
bjuggu saman að Heiði tæp 26 ár
og eignuöust 3 börn. Dóu 2 ung, en
Oddur sonur þeirra er heima hjá föð-
ur s'mum eftir lát hennar, duglegur
og mannvænlegur piltur meS af-
brigðum.
Guðbjörg heitin var dugnaðar og
ráSdeildarkona hin mesta, hagsýn og
stjórnsöm á heimili, gæSakona, gest-
risin og hjálpfús viö alla, trygg i
lund og vinföst, geðrík, en göfuglynd
og kunni vel aS stilla skapi sínu,
glaðlynd og skemtileg í viðmóti, fríð
sýnum og prúS í framgöngu. Snemma
sást, að þar var búkonuefni sem Guð-
björg var. Átti hún örSugt fyrstu bú-
skaparárin, — 'var þá ilt í ári og felli-
vetur mikill. Kom hún fátæk að
Heiði, en græddist brátt fje. Voru
báðir menn hennar sæmdar- og dugn-
aSarmenn og hún samhent þeim í hví-
vetna að „gera garðinn frægan".
Eðliskostir hennar og atgerfi kom æ
betur í ljós, er á leið ævina, i bú-
stjórn allri og umsýslu, enda mun
nú óvíða tryggara bóndabú en á
Heiði. Synd væri þó aS segja, að
þar væri um smámunasemi eða nurl
að ræða, því aS heimili þeirra hjóna
er nafntogaS fyrir risnu, greiSvikni
og hjartagæSi þeirra beggja, og á öll-
um sviðum fyrinnynd og sveitar-
prýði. — Svo minnist Guðm. Guð-
mundsson skáld hinnar framliðnu og
kveSur hana í nafni vina og vanda-
manna:
Hve nú  er  raunalegt,  rökkur-hljótt
um rausnar-garðinn á H e i S i:
Þú bauSst í guSsfriSi góSa nótt,
sem göfugu æviskeiði
þar varSir til góSs, — og vært og rótt
nú verSur und þínu leiSi!
Þar kendum vjer stjórnvit, kjark og
í konusál búa góðri,                [dug
og viðkvæma blíðu, hlýjan hug,
er hollur var ungum gróðri.
Þú vísaSir einskis bón á bug, —
hve bjart er af slíkum hróSri!
Þar sáum vjer  forsjální,  líknarluhd
og látprýSi saman fara,
þar ástúðlegt bros og ylrík mund
var ánægja gestaskara.
Hve mörgum þú ljettir mæðustund,—
um megn er oss því aS svara.
Nú þakkar sambúðar sólrík ár
að síðustu ástvin góSur, —
hann- man, hve græddir þú sviða sár
og syrgir þig tregahljóður.
Og stjúpbarna hníga höfug tár,
er harma þig eins og móður.
Og sonar þíns einlæg ástarþökk
þjer ómar til ljóssins hlíSa,
og fóstursonar þíns sálin klökk
nú sendir þjer kveðju blíða.
Og vina-hugir um djúpin dökk
í dagheima til þín HSa.
Rangæingur.
Með   báli   og  brandi.
Eftir Henryk Sienkiewicz.
allar framkvæmdir sýnast ómöguleg-
ar, þegar allir virSast ganga meS þá
sannfæringu í huga sínum, aS ekkert
verði í raun og veru gert vegna hinna
erfiðu kringumstæða þjóðfjelagsmál-
um vorum tíl eflingar. En bræður,
látum samt ekki hugfallast, því éf
vjer berum vísir sannrar trúar í vor-
um hjörtum, þá höfum þjer fyrirheit
dottins um þaS, aS þessi vísir, þótt
veikur kunni aS vera, geti fyrir náS-
arkraft hans þroskast svo, að vjer
framar öllum vonum, bæði vorum
eigin vonum og annara, reynumst
hinum mikla vanda vaxnir. Sje vor
veika trú sönn og einlæg, svo aS vjer
getum i hreinskilni hjartans andvarp-
aS til drottins: „Auk þú oss trúna",
þá getur hún, jafnt hjá oss sem öSr-
um orSíð aS þeim krafti, er flutt geti
fjöll, ekki að eins fjöll áhyggjunnar
og kvíðans úr hjörtum sjálfra vor,
heldur einnig að einhverju leyti fjöll
þeirra erfiðleika, sem enn frekar en
nokkru sinni endrarnær þjaka vorri
elskuðu þjóð. Þetta er mögulegt. Það
er mögulegt af því, að í sambandi við
og samhliða hinni sönnu og kristilegu
trú og svo sem kvistir á einum sam-
eiginlegum stofni þroskast þeir eigin-
leikar, sem framar öllu eru til þess
nauSsynlegir, svo sem eru sönn trú-
menska og hreinn, óeigingjarn kær-
leikur til lands og þjóðar. —
XXXII. KAFLI.
Undanhaldið varaði ekki lengi.
Furstinn gerði herbragð þetta að eins
til þess aS ginna Krysovonos yfir
síkiS með meginherinn til þess að
vinna enn glæsilegri sigur. í byrjun
orustunnar ljet hann eins og hann
ætlaði að flýja og sneri sjálfur und-
an. Þegar bændaliSiS sá þaS, hugSist
þaS aS handtaka hann og rauf fylk-
ingar sínar. I sama vetfangi snerist
iurstinn við með riddaralið sitt og
gerði svo ógurlegt áhlaup á bænda-
liðið að það gat lítilli vörn komiö
fyrir sig. Var þaS brytjaS niður og
hrakiS yfir brýrnar og garðinn og
alla leið til vagnborgarinnar. Sigur
furstans var enn meiri en daginn áður.
Allar fallbyssur Krysovonos voru
teknar og fjöldi gunnfána; meðal
þeirra voru fánar margir, er Kósakk-
ar höfSu áSur tekiS viS Korsun.
Zakvilikovski gamli hertók helming-
inn af flutningavögnum uppreisnar-
manna. Voru það afarmiklar birgðir
af matvælum og hergögnum.
Kósakkar voru svo reiðir Kryso-
vonos aS þeir tóku hann þá um dag-
inn tvisvar höndum til þess aS selja
hann furstanum i hendur, en sleptu
honum þó aftur með því skilyrSi aS
hann hjeldi beint til Kmielnitskis.
Hann hjelt líka undan í mesta ofboSi
og nam ekki staðar fyr en í Mak-
novka.
Kmielnitski varð geysireiður, er
hann frjetti ósigurinn. BauS hann aS
binda Krysovonos viS fallbyssu eina,
en er honum rann reiðin ljet hann,
leysa hann og gaf honum siðar hans
fyrri metorð. Krysovonos hafði ávalt
verið sigursæll og taldi hann honum
það vorkunn, þótt hann biði ósigur
gegn furstanum.
Her furstans hafSi og týnt tölunni i
þessum orustum. HöfSu fallið fimm
hundruS manna af hans liði í áhlaup-
inu á vagngarð óvinanna. Höfðu Kó-
sakkar varist þar af mikilli hreysti.
Aksak,er vann sjer þarmjögtilfrægð-
ar, var nú óvígur og ýmsir aðrir af
foringjum furstans voru mikið særð-
ir. Zagloba hafSi barist ódeigur, en
nú lá hann hálfdauSur og gat ekki
hreyft sig. Hafðí hann verið barinn
með pál yfir malirnar.
ÞaS varð því ekkert úr ferðalaginu
til Bajr, enda var Skrjetuski sendur
þá þegar með riddaraflokk til þess að
bæla niður uppreisn í hjeruðunum í
kring um Saslov. Þeir brendu og
drápu alstaðar þar sem grunur var
á um uppreisn. FriSuSu þeir hjeraSiS
á fimm dögum.
Bæði hann og menn hans voru nú
örþreyttir af sifeldum bardögum og
ætluðu því aS halda á fund furstans.
Höfðu þeir heyrt að hann sæti þá í
Tarnopol.
Kvöldið áður en lagt var á stað
tóku þeir sjer gistingu í Sukkorvince-
Það liggur i hlutarins eðli, aS ein-
skis blessunarríks árangurs fyrir
þjóS vora getur nú frekar en endra-
nær veriS að vænta af störfum vorum,
ef þau ekki bera á sjer einkenni
sannrar trúmensku. Það má segja, að
allur vanmáttur og veikleiki eigi rjett
til fyrirgefningar. Ótrúmenskan ein
er og verður æfinlega undanþegin
þeim rjetti. „Því þess er krafist af
sjerhverjum umboðsmanni,aðhannsje
trúr" (1. Kor., 4. 1.). Vjer verðum því
nú, eins og ávalt, að vinna verk vor
meS hagsmuni þjóSar vorrar fyrir
augunum, þó þannig, aS vjer gerum
oss eigi aS ánauðugum þrælum hins
einatt óstöðuga og óábyggilega þjóS-
arvilja, heldur látum í öllum efnum
stjórnast af sannfæringu vorri og
sannleiksást, fullvissir um það, að
sannleikurinn er jafnan sagna best-
ur. „Sannleikurinn einn megnar aS
gera oss frjálsa" (Jóh. 8. 32). Um
leið og vjer því vinnum vor verk,
þá verðum vjer jafnan að minnast
þess, að vjer erum ekki að eins um-
boðsmenn þjóðarinnar heldur einnig
umboðsmenn drottins. Og með því
að hafa það fyrir augum finhum vjer
best til hinnar alvarlegu ábyrgðar,
sem á oss hvilir. Og það eitt getur
skapað hina sönnu trúmensku. Því
sannfærSari sem vjer erum um það,
að vjer stöndum í þjónustu drottins
þorpi. Skrjetuski gisti í bóndakofa
einum, og sofnaði hann þegar um
kvöIdiS.
Morguninn eftir í dögun hálfvakn-
aSi hann. Þótti honum að hann væri
kominn til Lubni og Renzian væri nú
hjá sjer. BlundaSi hann aftur, en þeg-
ar hann þá vaknaði var orðiS bjart
og sá hann þá hvar Renzian sat og
var aS smyrja Ieðnrbrynju hans og
fægja spengurnar.
„Renzian! Ert það þú sjálfur eíSa
er þaS svipur þinn?"
Renzian varð svo hverft við ávarp-
iS, aS hann 'misti hertygin niður á
gólfiS. Hann fórnaSi upp höndunum
og mælti:
„GuS minn góSur! Hvernig getur
ySur komiS til hugar aS jeg sje aftur-
ganga. Jeg sem er bráðlifandi og vÍS
bestu heilsu."
„Og nú vitjar þú mín aftur!"
„Já, þjer hafið ekki vísaS mjer burt
úr þjónustu ySar."
„Komdtt til mín, svo aS jeg geti
faSmað  þig.  Hvenær komstu?"
„í nótt."
„Hví vaktir þú mig ekki?"
»Jeg hjelt aS ySur væri þörf að
sofa."
„HvaSan kemur þú?"
„Frá Hustja."
„Þú kemur þá beint frá Kósökk-
unum. SegSu mjer alt frá ferS þinni."
„Þeir hittu mig særSan í Chigirin
og hjeldu að jeg væri þeirra sinni.
Jeg kom ekki brjefinu yðar til Ros-
iogi. Bohun hirti þaS og hefSi drepið
mig,ef digri aSalsmaSurinn hefSi ekki
bjargaS mjer. Bohun líður nú ekki
vel. Norn ein spáði honum aS sú er
hann elskaSi giftist pólskum aSals-
manni og þaS eruS náttúrlega
þjer."
„Hvernig veitstu þetta?"
„Jeg heyrSi þaS."
„SegStt áfram."
„Bohun Iá fárveikur í Tschexkassi
og var jeg sendur þangaS, því Kó-
sakkar vissu aS jeg var laginn að
binda um sár og leggja við plástra:
Sár Bohun var töluvert og hann var
með óráði, er jeg kom og þekti hann
mig ekki. Þegar hann fjekk ráS sitt
aftur, spurði hann mig hvort jeg enn
væri þjónn þinn  -----  en fyrirgefiS,
herra, jeg neitaSi því og kvaðst vera
genginn í HS meS Kósökkum. Jeg
sagSist vera búinn aö hjúkra honum
í tíu daga og sagSist skyldi gera hann
alheilan. Hann treysti mjer því og
sagði mjer hvernig fariö hafði í Ros-
logi. En þegar hann mintist á digra
aSalsmanninn gnísti hann tönnum af
bræSi."
„Var hann lengi veikur?"
„Já, hann var mjög lengi veikur.
Margoft gat jeg rekiS rýting minn
í brjóst honum þar sem hann lá
ósjálfbjarga. En jeg skal hefna mín
fyr eSa  siSar.  Jeg  vildi  ekki  gera
og því ljósari sem oss þar af leiS-
andi er hin mikilvæga þýðing köll-
unar vorrar, þess fúsari verSum vjer
til þess að leggja á oss alls konar,
erfiði og þess alvarlegri verður viS-
leitni vor á því, aS vinna þjóS vorri
sem mest gagn að oss er auSiS. Hins
vegar gefur þessi meSvitund, aS vjer
stöndum í þjónustu drottins oss nauð-
synlega festu og sálarrósemi, svo að
vjer getum, ef vjer fáum frá fleirttm
eða færri kaldar þakkir fyrir einlæga
viðleitní vora, sem ekki er síður viS- '
búið nú en endranær, tekið oss í munn
hin postullegu orS: „Mjer er þaS fyr- .
ir minstu hvern dóm þjer eSa aðrir
menn leggja á mig, drottinn er sá,
sem dæmir mig." — Og eins og hina
sönnu trúmensku má skoða sem einn
frjóangann á trúarinnar helgu rót, svo/
er og hiS sama aS segja um kærleik-
ann til lands og þjóSar. Sagan sýnir
oss þaS ótvíræSlega, bæði saga vorra
og annara þjóða, að þeir, sem hafa '
h'aft. til að bera sanna og einlæga
kristilega trú, hafa og verið gæddir
mestum kærleika yfir höfuS og þar
á meSal sannri þjóðrækni og ættjarð-
arást. Sanntrúaður kristinn maður
getur ekki sjeð náunga sinn líSa nauS
og afturlokaS hjarta sínu fyrir hon-
um. ÞaS er lögmál, sem alstaSar og
æfinlega gildir. Og sje það svo, aíS
sanntrúaður maBur geti ekki gengið
þaS þá. Hann launaSi mjer vel hjúkr-
ttnina, og tók jeg á móti því. Jeg
áleit ]>að ekki betur komið í ræn-
ingjahöndum. Kósakkarnir seldtt her-
fang sitt frá Korsun fyrir gjafverS
og keypti jeg mikið af því og er jeg
nú orðinn vel fjáður. Meðan hann lá
spáði nornin fyrir honum. Það var
ljóta ferlíkið. Hún sagði aS sjer lit-
ist vel á mig og vildi að jeg fylgdi
sjer. Nokkrtt síSar var jeg sendur til
Hustja meS pater Lasko og sagSi
Kmielnitski — fari hann norötir og
niSur — mjer aS taka vel eftir hvern-
ig talaS væri um Kósakkana þar hjá
hersinum í Braslav. Þegar við komttm
til Hutsja, kom þangað einnig Kryso-
vonos meS bófa sína, drápu þeir pater
Lasko, en jeg gróf niður fje mitt og
hjelt beint hingað, er jeg frjetti til
yðar."
„Þú hefur komist vel út úr vanda
þessum. Viltu ná í eitthvafi til að
borða. Eftir árverð leggjum við
undir eins af stað."
Hvirfilvindar ertt tíðir í hitabeltinu
i og gera þar oft tjón. Þeir fara með
yfir 150 km. hraða á klst. Þessi mynd
sýnir hvirfilbyl, er hann stendur sem
hæst.
Eggert Claessen
yfirrjettarmálaflutningsmatSur.
PóstMsstraeti 17..  Venjulega heima
kl. 10—11 og 4—5. Talsími 16.
Sighv. Blóndahl
cand. jur.
Viðtalstími 11—12 og 4—6.
Lækjargötu 6B.
Sími 720.                     Pósthólf 2.
Fjelagsprentsmiðjan.
fram hjáeinum hjálparþurfandimanni
án þess aS rjetta honum hjálparhönd.
þá er vitanlegt, að hann getur ekki
gengið fram hjá heilli þjóð, sem í
sárum liggur, án þess að veita þá
hjálp, sem mögulegt er. Að vístt er
vandinn æriS mikill, ekki hvaS síst á
þessum tímum, aS kunna ráS til þess
að greiða úr annmörkum þeim og
erfiðleikum, er gera nú öllum þorra
landsins barna lifsbaráttuna svo
afartorvelda. En viljann er þá að
virða. Og sje hann verulega einlægur
og viðleitni vorri þannig háttaS, að
hún geti notið náSar og velþóknunar
drottins, þá mun hann leggja á einn
eSur annan hátt blessun sína yfir
hana. Þá mun hann sjálfur reynast
máttugur i oss veikum og gera oss
að lifandi vottum þess að hann heyri
oss og bænheyri, er vjer i einlægni
hjartans biSjum: „Herra, auk þú oss
trúna!"
Láttu þaS svo, drottinn, verðaj
styrk þú oss alla og styð meS náðar-
krafti þínum og viShaltu og vernd^
aðu vora þjóS í þíntt blessaða nafni,
Amen!
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 61
Blağsíğa 61
Blağsíğa 62
Blağsíğa 62
Blağsíğa 63
Blağsíğa 63
Blağsíğa 64
Blağsíğa 64