Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						Ritstjóri:
ÞORST. GÍSLASON.
Þingholtsstræti 17.
Talsimi 178.
LÖGRJETTA
Afgreiðslu- og innheimtum.:
ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON.
Bankastræti  11.
Talsími 3SQ.
Nr. 42.
Reykjavík, 11. september 1918.
XIII. árg.
Bækur,
irmlendar og erlendar, pappír og alls
konar ritföng, kaupa allir í
Bókaversl. Sigf. Eymundssonar.
Klæðaverslun
H. Andersen & Sön
Aðalstræti 16.
Stofnsett 1888.             Sími 32.
Þar eru fötin saumuð flest.
Þar eru fataefnin best.
Lárus FJeldsted,
yfirrjettarmálafærslumaður
Lækjargata  2.
Venjulega heima kl. 4—7 síðd.
Vatnsaflið í Þjórsá.
Nýtt rit eftir G. Sætersmoen verk-
fræðing, með áætlunum um bygging-
ar sex aflstöðva við Þjórsá og Tungná
og uppdráttum af þeim.
Lögr. hefur verið sent nýútkomiS
rit á norsku me« eftirfarandi titli:
„Vandkraften í Thjorsá Elv, Island.
Planer forUtbygning avóKraftanlæg.
Ved Ingeniör G. Sætersmoen. Krist-
jania. Gröndahl & Söns Bogtrykkeri
1918."
Höf. hefur fyrir hlutaf jelagiS Títan
rannsakaS fossaflið í Þjórsá í þrjú
sumur, 1915, 1916 og 1917, og mælt
og kortlagt landsvæðiö umhverfis
Eossana. Segist hann hafa notið við
þetta aöstoSar bæði norskra verk-
træðinga, sein komið hafa með hon-
rm hingaS, og islenskra • verkfræS-
inga. Árangurinn af þessum rann-
sóknum er sá, aS hann hefur lagt fram
fyrir fjelagið áætlanir um aflstöSva-
byggingar á 5 stöðum við Þjórsá, hjá
Urri'ðatossi, Hestafossi, Þjórsárholti,
Skarði og Búrfelli, og svo hjá .liraun-
eyjarfossi i Tungná.
Bókin byrjar á nokkrum almennum
upplýsingum um ísland, veðurlag,
jarSmyndun, atvinnuvegi, samgöng-
ur o. s. frv. Þar næst er nákvæm lýs-
ing á Þjórsá, frá upptökum að ósi, og
á straumfláka hennar. En Þjórsá
myndas't af tveimur ám, Efri-Þjórsá,
sem hefur upptök á Sprengisandi, og
Tungná, sem kemur úr Vatnajökli.
Frá samrensli þessara áa og niSur að
Þjórsárósi eru 95 kílóm. í straum-
fláka þeirra eru bæði Fiskivötn-
in' og Þórisvatn, og rennur Kalda-
kvísl úr Þórisvatni í Tungná.
Þjórsá er vatnsmesta á íslands og
mismunur á vatnsmagni á ýmsum
tímum árs er tiltölulega mjög lítill.
Minst verður vatniö í mars og apríl.
Þórisvatn og Fiskivötnin eiga að
verða vatnsgeymirar, er tekið. sje úr
þegar vatnið í ánni er minst og eru
uiðgerö mannvirki tii þess að stífla
útrensli úr vötnunum.
Vegalengd frá Reykjavík að hin-
um fyrirhuguöu aflstöðvum er þessi:
að Urriðafossi 67,5 kílóm., Hesta-
fossi 87,5, Þjórsárholti 94>3> Skaröi
98,5, Búrfelli 118,8 og Hrauneyjar-
fossi 145 kílóm.
Nothæft fall á hverri um sig af
a flstöðvunum er þetta: UrriSafossi 30
i".. Hestafossi 18, Þjórsárholti 18,
Skarði 13, Búrfelli ni og Hrauneyj-
arfossi 96 m. Samanlagt afl allra 6
stöðvanna verður 5 mánuði ársins
097,000 turbinh.kr., og 7 mánuöi árs-
"is ), 114,000 turbinh.kr. Nokkuð af
þessu afli verður án efa notað til þess
aö framleiða áburðarefni handa Is-
iandi sjálíu, segir höf., og er líklegt
að það verði til þess að fleygja fram
búnaði í landinu, er hægt verður aö
íramleiða þar áburðarefni /k ódýran
hátt, eins og þarna mundi eiga sjer
staS. VerksmiSjur til þeirrar fram-
leiðslu hyggur hann mundu verða
reistar við aflstöðvarnar. En mestur
hluti aflsins segir hann þó að verða
mundi notaður til þess að framleiða
útflutningsvöru, fyrst og fremst á-
burðarefni. Það afl ætlar" hann, að
leitt mundi verða til næstu og bestu
hafnar og notað þar. Gerir hann ráð
fyrir, að þaS yrði leitt til Reykjavik-
ur, með þvi að hafnargerðir yrðu of
dýrar austan fjalls, og bendir ])á á
Skerjafjörð sem útflutningshöfn af-
urðanna.
Næst þessu eru i ritinu lýsingar á
aflstöðvunum, hverri um sig. Eins og
áður er sýnt, er Búrfellsstöðin ráð-
gerð langstærst, og umbúnaður og
mannvirki verða þar langmest. Yrði
1 að of langt mál, aS lýsa hjer þeim
mannvirkjaáætlunum. sem fram eru
settar í ritinu. En .hjer skal tekið upp
aöalefni þess, sem höf. segir um járn-
brautalagningar í sambandi við fyrir-
tækiS.
Hann segir að Þjórsárfyrirtækið
mundi verða -til þess að hrinda í
framkvæmd hinum ráðgerðu járn-
brautalagningum hjer á landi, eigi aS
eins vegna iðnaðarins, sem rísi upp
kring um aflstöðvarnar sjálfar, held-
ur og vegna þeirra f ramfara, sem bú-
ast megi viö að íslenskur landbúnaður
taki, er hann eigi kost á nógum á-
burSi til jarðræktar og fái fullkom-
ín samgöngutæki, er setji landbúnað-
p.rhjeruSin 1 samband viS höfuðstað-
inn og góða höfn. Höf. telur eðlileg-
ast, að landið Og íjelagið, sem afl-
stöðvarnar ræki, legðu í fjelagi járn-
braut til  Reykjavíkur.
Annars segir hann, að bein nauð-
syn sje ekki á þessari járnbrautar-
lagningu í þarfir aflstöðvafjelagsins,
þ. e. til flutnings á verkfærum þess
og byggingarefnum, því að flytja
mætti þetta upp á Eyrarbakka eða
Stokkseyri og leggja síöan járn-
brautir þaðan austur að Þjórsá og
upp með henni til hinna fyrirhuguðu
stöSva, og lætur hann fylgja áætlan-
ir um þær brautalagningar. Það er
gert ráð fyrir að þær kosti 3,909,000
kr. En þótt aflstöðvafjelagið legði
þessar brautir i sínar þarfir, þá telur
hann samt líklegt, að það einnig legði
eitthvað fram til járnbrautar frá
Þjórsá til Reykjavíkur.
Kostnaður við aflstöðvabygging-
arnar, ]>egar þær eru aö fullu gerðar,
er áætlaður þannig í miljónum króna:
Við UrriSafoss 24,5. vrð Hestafoss
21,6, við Þjórsárholt 22,00, við Skrað
18,8, við Búrfell 66,8, við Hrauneyj-
arfoss 31,6. Er þá byggingarkostnað-
urinn alls 185,300,000 kr. Aflleiðslan
til Keykjavikur er áætluð að kosta
91,600,000 kr., svo að allur kostnaSur-
inh verður 276,900,000 kr.
Það er að sjálfsögðu ekki hugsun-
in að byggja upp allai þessar stöðv-
ar í einu, heldur smátt og smátt, og
verður þá að likindum byrjað á stöð-
inni við Urriðafoss.
Stríðid.
Gyðingaháskóli   í   Jerúsalem.   24.
júlí í sumar var i Jerúsalem með há-
tíðlegri viðhöfn lagður hornsteinn að
nýrri háskólabyggingu, sem Gyðingar
reisa og sjerstaklega er ætluð mönn-
um af þeirra þjóðflokki. Háskólinn á
aS standa austanvert í Skopus-hæð-
inni, og er þaðan útsýn yfir Jórdan-
dalinn, þaf sem áin fellur í Dauða-
hafið. Við þetta vortt m. a. helstu em-
bættismenn bandamanna þar eystra,
en þeir hafa nú, svo sem kunnugt er,
yfirráðin í Jerúsalem.
Shackleton á Spitzbergen. í útl.
blöSum segir, að Shackleton heim-
skautsfari hafi um miðjan síðastl.
mánuð ætlaS til Spitzbergen frá
Tromsö í Noregi til ])ess að rannsaka
járnnámur þar.
5. ófriðarárið.
ÞaS er nú komið fram á 5. ófriðar-
áriS og ekkert útiit til friðar, ekkert
útlit fyrir aö annarhvor málsaðila
beri sigur úr býtum i náinni fram-
tíð, og ekkert útlit fyrir samkomu-
Iag án úrslitasigurs. ÞaS er helst út-
lit fyrir þaS nú, eftir ummælum hinna
ráðandi manna báðu megin að dæma.
íið ófriðurinn muni enn standa árum
saman. Hjer á eftir verða tekin upp
ýms ummæli, er, helstu forkólfar ó-
friðarþjóðanna hafa haft um hern-.
aðarútlitiö og hernaðarástandið í
byrjun 5. ófriðarársins, og má af
þeim sjá, hve fjarlægir þeir eru enn
livorir öðrum í hugsun.
Ávarp frá Vilhjálmi keisara.
í  byrjun  5.  ófriftarársins,  3T.  júlí
síðastl.,   gaf  keisarinn  út  ávarp  til
þýsku þjóðarinnar og segir þar m. a.:
Nú eru 4 ár liðin i hörðu slríði og fylt
frægðarverkum,    sem    aldrei    munu
gleymast.   Öllum   eftirkomandi   tim-
um er gefið dæmi um það til eftir-
breytni,   hvað   sú   þjóiS   megnar   að
vinna, sem berst fyrir rjettum málr
stað og til þess að verja líf sitt og
tilveru. Með þakklátn lotningu fyrir
hinni guðdómlegu forsjón, er náðar-
samlega hefur haldið sinni  verndar-
hendi   yfir   Þýskalandi,   höfum   viB
leyfi til að miklast af því, að við höf-
um ekki álitist óverðugir til þess að
leysa af hendi það hið mikla verk-
efni, sem okkur hefur af henni verið
falið.   Þjóð   vorri   liefur  auðnast  að
eignast á þessum timum hina ágæt-
ustu forvigismenn, og hún hefur með
tiyggu   fylgi   við   þá   daglega   sýnt
að hún átti það skilð. En ekki hefði
her okkar mátt vinna hreystiverk sín
á vígvöllunum, ef hver maður heima
fyrir  hefði   eigi  einnig  gert   skyldu
sína. Hver maður, sem unnið hefur
vel að því verki, sem honum var fyrir
sett,  á  þakklæti  skilið,  og þá eigi
síst  vor  trygga  og  þrautseiga  em-
bættismannastjett. Landbændurnir og
borgarar bæjanna eiga })akklæti skil-
ið, og kvenfólkið á það líka, þvi þess-
ir ófriðartimar hafa eígi síst komið
hart niður á því. — 5. ófriðarárið.
sem nú er að byrja, mun færa þýsku
þjóðinni   nýja   erfiðleika   og   nýjar
raunir. En hvernig sem þær verða, þá
vitum við þó það, að hið versta er
um garð gengið. Það, sem unnist hef-
ur að austanverðu og nú er til lykta
leitt með  friðarsamningum, og það,
sem nú er að gerast að vestanverðu,
—  það  gefur  okkur  visstt  um,  að
Þýskaland muni komast heilbrigt og
sterkt út úr þessu mikla ])jóðaróti. —
Með   sárri   tilfinningu   hugsum   við
allir á þessum minnisdegi til þeirra
tórna, sem fósturjörðin hefur krafist
?t okkur. Djúp sár hafa veriö höggv-
iu öllum ættum lands vors. í þessu
hræðilega   stríði   hefur   sorgin   ekki
gengið fram hjá nokkru þýsku heim-
ili. Margir þeir drengir, sem horfðu
hrifnir á, er fyrstu hersveitirnar lögðu
á stað út í þetta stríð, eru nú sjálfir
komnir út í það og standa á yígvöli-
unum   við   hliðar   feðra   sinna   og
bræðra. Heilög skylda býður okkur
að gera alt til þess, að blóði hinna
föllnu sje ekki til einskis fórnað. —
Við höfum einskis látið ófreistað til
þess, að hin þjakaða jörð mætti  fá
frið. En mannúðarinnar rödd fær enn
enga áheyrn í herbúðum óvinanna. I
hvert sinn sem við höfum látið frá
okkur fara sáttfýsileg orð, hefttr háð
og hatur ómað í móti okkur. Óvinirn-
ir vilja ekki friö enn sem komið er.
Þeir bligðast sín ekki fyrir að svi-
virða þjóð okkar með nýjum og nýj-
v:m rógi. Forkólfar þeirra tilkynna si
og æ, aS Þýskaland verði aS kúgast
og eyðileggjast. Þess vegna verftum
við að berjast áfram, þangaS til þeir
viðurkenna  rjett  okkar  til  að  lifa.
Fyrir þeim rjetti berjumst við gegn
ofurefli þeirra. Veri yuB rtítíS okkurl
Ávarp frá Lloyd George.
í ávarpi, sem Lloyd George sendi
Út í byrjun 5. ófriðarársins segir: Sá
boðskapur, sem jeg flyt hinni bretsku
]>jófS i lok 4. ófriðarársins er þessi:
Þraukið þið við ! Haldið áfram ! < ief-
ist ekki upp! Við eigum ekki í þessu
striði af eigingjörnum ástæöum. ViS
heyjum  þaS  til  ]>ess aS  veita aftur
irelsi  ])eim  þjóSum, sem  ráSist hef-
ur verið á með hrottaskap og orSiS
hafa  fyrir  ránshönd,  og til Jþess  aS
sýna, að  engin  ]>jóíS,  hverstt voldug
sent hún er, geti gefið sig á vald hinni
löglausu     metorðagirnd     hcrskapar-
stefnttnnar   án   þess   að   verða   fyrir
skjótri,   ákveðinni   og   eyöileggjandi
refsingu frá hálfu hinna frjálsu þjóða
heimsins. Að nema staðar, án þess að
hafa unnið sigur fyrir þann málstaS,
þaS   væri  synd   við   framtíð   mann-
kynsins. — Jeg segi: ÞraukiS þiS viS !
Gefist ekki upp! Því útlitið til sigurs
fyrir  okkur  hefur  aldrei  verið  eins.
gott og einmitt nú. Fyrir 6 mánuðum
reitttöu valdsmenn  Þýskalands  meS
ráSnum huga rjettlátam og rímileg-
um úrslitum, sem stungið var upp á
af bandamönnum. Og þeir hafa síðan
sýnt, að þeir kunna sjer ekkert hóf;
þeir hafa sýnt það með því að'sundra
Rússlandi, leggja Rúmeníu í hlekki,
og loks tilrattn sinni til þess að hrifsa
undir sig öll yfirráS meS hinni síð-
ustu hamslausu sókn sinni á vestur-
vtgstöðvunum.  En  þökk sje  hreysti
bandamannahersins!  Því nú er auð-
sjáanlegt að þessi draumur um heims-
sigur, sem valdið hefur því, að þeir
hafa   árangurslaust   lengt   ófriðinn,
gefur aldrei rætst. En stríðið er enn
ckki   unnið.    Finvaldssinnar    Prúss-
lands munu enn reyna að halda lifi
í    herskaparstefnunni.    \'ið    mcgum
ckki  ýta'af okkur ógnum  striðsins,
til þess að skjóta þeim yfir á eftir-
komendur okkar. Við verðum að full-
komna það verk, sem viS höfum aS
ckkur tekiS og ná rjettlátum og var-
anlegum   málsúrslitum.   Einungis   á
]>ann hátt getum við trygt heiminum
yð hann losni við böl herskaparins.
Gefist ekki upp!
Þýskar raddir.
Aðalmálgagn þýsku stjórnarinnar,
„Nordd. allgem. Zeitung", flutti um
ínánaðamótin júlí—ágúst hugleiðing-
ai um ófriðinn á 5. ári hans. Þar er
kvartað yfir að bandamannaþjóðirn-
ar sjeu æstar upp með sífeldum rógi
um Þýskaland. ÞaS sje sagt, að
Þýskaland sje friðarspillirinn, sem
sækist eftir yfirráðum yfir öllum
heiminum. Öllu sje snúið öfugt, or-
sökum og afleiðingum snúiS viS. ÞaS
hafi verið krept að Þýskalandi úr öll-
um áttum, og það með því neytt til
að hefja stríð.en siðan sje sökinni fyr-
ir upphaf þess skelt á það. Þjóðverjar
sjeu kallaðir Húnar og „barbarar" og
hinum óþvegnustu hrakyrðum um þá
beitt til þess að æsa fjöldann gegn
þeim, og honum talin trú um, að
Þjóðverjar hafi drýgt stór afbrot
gegn heimsmenningunni. Blaðið snýr
svo ummælum sínum gegn Banda-
ríkjaforsetanum. Það er kent, segir
það, að stjónlarfyrirkomulag Þýska-
lands eigi að vera óhafandi, keisara-
stjórn þess og hermenskufyrirkomu-
lag. Bandarikjaforsetinn hefur móti
þessu sett upp annað framtíðarrikja-
stjórnarfyrirkomulag, sem á aS vera
n.eira í samræmi við lýSveldishug-
myndirnar og friSvænlegra. BlaSið
kallar það, scm hann fer með. hræri-
graut af hugsjónastefnu og hags-
ínunaeftirsókn og telur þetta mjög
svo amerískt í eSli sínu. Það segir,
aS fyrir honum vaki, aS hafa sem
mest upp úr stríðinu fyrir land sitt
og afla sjálfum sjer frægðar, með því
sð hann ætli að koma fram sem frels-
ari mannkynsins. Heimslygum, sem
ekki eiga sinn líka áður, sje þeytt
upp til þess að dylja hið sanna hern-
rðarmarkinið ófriharforkólfanna, og
með þeim sjeu þjóðirnar dregnar á
tálar og æstar upp til krossferðar
t,cgn  ímytuluðum óvini   friðar,  frels-
is og rjettlætis. Engar skynsamlegar
mótbárur dugi gegn þessu. Það 'verði
aö berja ]>að niöur með vopnum. ViS
berjumst nú fyrir sigri sannleikans,
segir bláSiS. Pnb skultt vera einkunn-
arorS okkar í hernaðinum á 5. ófriS-
arárinu. — Þetta er tekiö eftir út-
(irætti úr greininni  í  öðru blaði.
AnnaS Jiýskt blað, „Lokal-Anzeig-
er", segir, er þaö minnist byrjunar 5.
óíriðarársins, að aðalmarkmiðiö verði
aS vcra ]),t(S, að eyðileggja heimsyfir-
cirotnttn   Englands.   Frá   Þýskalands
hálfu sje stríSið varnarstríð. England
hafi neytt Þýskaland út i stríðið og
England sje ])ví valdandi, að ófriðn-
um sje haldið áfram. í  friðartilboð-
i'in ])ýska  þingsins  hafi j'afnrjetti á
höfunum verið sett fram sem hernaS-
armarkmiS  l'vskalands, cn aS höfin
vcrði frjáls, þýði það, aö heimsyfir-
drotnun Englands eigi aö vera lokið.
Blaðið „Vossische Zeitung" segir, er
þa<)   lítur   fram   á   5.   ófriðarárið,   að
þrjár    heimsálfur   berjist   nú    gcgn
Norðurálfunni    um    yfirráð    þeirra
landsvæða, sein ckki sj'eu sjálfum sjer
ráðandi. England sje ekki lengur Ev-
rópttveldi   og   hagsmunir   ]>ess   sjcu
ekki   í   samræmi   við   hagsmuni   Ev-
rópu.Engilsaxnesk heinisyfirráð flytji
völdin burt úr Evrópu. I lcnni sje ætl-
aS   smátt  hlutskifti   í   því   j>jú<\is:im-
bandi, sem nú sje veriö aö tala um
í  Lundúnum og Washington.  Þjóð-
verjar sjeu fúsir til áð ganga í þjóða-
samband, en fyrsta skrefið verði að
vcra samband milli  Jijóðanna  í  Ev-
tópu. Blaðið segir Þjóðverja vel geta
skilið    tilraunir   Ameríkumanna   til
þess að teygja áhrif sín og yfirráð
sem lengst yfir, og að þeir geti vel
þolað samband hirts cnska heimsveld-
is, t'eir óttist ekki heldur samtök með-
al hins gula kynflokks. En jafnframt
þesstun  samtökum  vcrði að  vera til
Evrópu-bandalag, er komi fram sem
einn þátturinn í hinu almenna þjóða-
bandalagi jafnrjetthárra samningsaS-
ala. — í blaðinu „Die Post" segir
;ið takmark bandamanna með ófriðn-
um sje meirá hagsmunalegs eðlis, en
eftirsókn  eftir  stjórnmálayfirráðum.
Eftir stjórnmálayfirráSunum  sje  að
eins sótst til þess aS ná hinu mark-
inu,   en  ])að   sjc,  að   cyðileggja  við-
skiftasamkepnina frá ])ýsku þjóðinni.
Tíl þess þurfi aS lama hana. Það sje
þessi eyðileggingarþrá engilsaxnesku
])jóðanna, sem nú neyði Þjóðvcrja til
framhaldandi stríðs á 5. ófriðarárinu.
En þetta sje Þjóðverjum ljóst, og þeir
ætli  ekki að láta bugast.  Þeir vilji
ekki vera þrælar enskra hagsmuna.
l.oks skal hjer tilfæra nokkur um-
mæli úr þingræðtt forsætisráðherrans
i Bayern, er hann gaf yfirlit yfir ó-
friSinn í byrjun 5. stríðsársins. Hann
kvaSst vona, að samkomutagsgrund-
völlur sá, scm þegar fyrir löngu hcfði
verið komið f ram með írá Þýskalands
hálfu,   mundi   ná   samþykki,   er  það
sýndi   sig,  að   Þýskaland  yrði   ekki
mcð vopnum sigrað. Engin landvinn-
i-igalöngun   væri   því   valdandi   að
Þjóðverjar   hjeldu   stríðinu   áfram,
heldur sjálfsvarnarþörfin. — Frakk-
ar  vilja  taka  af  okkur  þýskt  land,
sagði   hann,   og   Englcndingar   vilja
losna við samkepni  frá okkar hálfu
á verslunarmörkuðum heimsins. Eng-
lendingar hafa nú á ófriðarárunum
gert sjer far um að leggja undir sig
allar þær stöðvar, sem þá áður vant-
aSi, til þess aS geta lagt Evrópu í
viSskiftagreipar   sínar   og   útilokaS
hana frá höfunum, til þess aS ná undir
sig mikilvægum hagsnuinasvæðum og
til þcss að geta trygt sjer yfirráð yfir
landleíð til lndlands. Það er nóg að
benda í lausum dráttum á töku Salo-
niki, sagSi hann, en þar eru dyrnar
til  innrásar  á  Balkanskagann,  töku
cyjanna  úti  fyir Dardanellasundinu,
cg töku Sýrlands, Arabíu og Mesó-
pótamíu,   til   þess   að   ná  yfirráöum
landleiðarinnar til  Indlands, og svo
loks það, að þcir hafa lagt undir sig
Murmansströndina,   en   þar   með   á
netið að vera dregið um Evrópu að
r.orðan,    Þetta   ertt   alt   mikilvægar
stöðvar og taka þeirra sýnir, a6 ráti-
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 155
Blağsíğa 155
Blağsíğa 156
Blağsíğa 156
Blağsíğa 157
Blağsíğa 157
Blağsíğa 158
Blağsíğa 158