Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

Smelltu hér til ağ fá meiri upplısingar um 1. tölublağ 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						*•
%b
Ritstjóri:
ÞORST. GÍSLASON.
Þingholtsstræti 17.
Talsími   178.
¦ ¦
LOGRJETTA
Afgreiðslu- og innheimtum.
ÞÓR. B. ÞORL.4KSSON
Bankastræli 11.
Talxírni 359.
Nr. 1.
Reykjavík 8. janúar 1919.
XIV. ár.
Klæðaverslun
H. Andersen & Sön
Aðalstrœti 16.
Stofnsett 1888.             Sími 32
Þar eru fötin saumuð flest.
Þar eru fataefnin best.
Bækur,
innlendar og erlendar, pappír og alls
konar ritföng, kaupa allir í
Bókaversl. Sigf. Eymundssonar.
Heilbrigðisráð.
Landlæknir vill breyta stjórn heil-
brigðismála íslands
Eins og áður hefur verið um
talað hjer i blaðinu, hefur influ-
ensuveikin hjer komið á stað mikl-
um blaðaumræðum um heilbrigð-
ismál og sóttvarnir, og er það víst
almenn skoðun lækna landsins, að
landlæknir hafi i þeim umræðum
oft orðið fyrir ástæðulausum árás-
um, eins bg einn af merkustu lækn-
unum, Guðm. Hannesson prófes-
sor, hefur opinberlega sagt. En
landlæknirinn hefur sjálfur beitst
fyrir því, að koma breytingu á heil-
brigðismálastjórnina og mun það
hugsun hans, að stofnað verði heil-
brigðisráS, sem hafi á hendi yfir-
umsjón með heilbrigðismálunum
Um þetta skrifaði hann stjórnar-
ráðinu 29. des. síðastl. og hefur
Lögr. fengið að sjá það brjef hans
og birtir það hjer á eftir. pað er
svohljóðandi:
Til stjórnarráSsins.
29.—12.—1918.
Hjer meS leyfi jeg mjer aS vekja
athygli hins háa stjórnarráSs á því,
aS þær bráSabirgöaráðstafanir, sem
gerðar hafa veriS til varnar útbreiSslu
kvefpestarinnar (influenzu) hjer á
landi hafa mætt ýmsum þeim örðug-
leikum, aö mjer viröist sem brýna
nauSsyn beri til þess, aS koma sem
allra fyrst föstu skipulagi á þær sótt-
varnir, ef annars gerlegt þykir og
þjóSinni til gagns, aS halda þeim á-
fram.
í lögum nr. 24, 1907, 2. gr. 5. máls-
gr., er svo fyrirmælt, aS stjórnarráS-
ifi skuli kveSa á um þaS, meS samráSi
viS landlækni, hverjum vörnum skuli
beita gegn útbreiðslu hverrar þeirrar
farsóttar, sem lögboðiS er eSa fynr-
skipaS aö verja almenning fyrir. Þann
úrskurS stjórnarráSsins á svo aS til-
kynna hverjum hlutaSeigandi hjeraSs-
lækni, en læknir gera þær ráSstafan-
ir almenningi kunnar, því samkvæmt
1. gr. nefndra laga eiga hjeraSslækn-
ar, hver í sínu umdæmi, undir um-
sjón landlæknis og stjórnarráSs, aS
sjá um varnir gegn útbreiSslu næmra
sjúkdóma.
Nú er hinu háa stjórnarráSi ef-
laust kunnugt, aS ýms blöS landsins
— menn, sem enga þekkingu hafa á
sóttvörnum — halda þvi fram statt
og stöSugt aS ummæli mín um erfis-
leikana á vörnum gegn influenzu sjeu
einskis virSi; hefur þetta uppistand
leitt til þess, aS ýmsar tillögur mínar
og sumra merkustu hjeraSslækna
landsins hafa veriS aS engu hafSar
og hjeraSsstjómir og sveitastjórnir
tekiS ráSin í sínar hendur, og hagaS
sóttvörnun hver eftir sínum geSþótta;
er þaS til dæmis, sem stjórnarráSinu
er fullkunnugt, aS þegar „Lagarfoss"
kom til Akureyrar í vetur og hafSi
veriS þar í viku í sóttkví, án þess aS
neinn veiktist, þá var þaS álit hjer-
aSslæknis í AkureyrarhjeraSi og mitt
líka, aS lengri sóttkvíun væri óþörf,
en engu aS síSur ákvaS bæjarstjórn
Akureyrar aS sóttkvía skipiS viku i
viðbót, og rjeSi því, aS svo var gert.
Tíðarandinn og hugsunarháttur
þjóðarinnar hefur tekiS þeim stakka-
skiftum á síSasta árafug, aS nú er
svo komiS — sem meSal annars má
marka á þessu sóttvarnarmáli — aö
þaS virSist hverjum manni um megn,
hversu mikla reynslu og sjerþekkingu
sem hann kann aS hafa til brunns aS
bera, aS fara einn síns liSs meS ýrns
mestu vandamál þjóSarinnar, og reisa
rönd viS sívaxandi öfgum og hleypi-
dómum fákunnand'i manna. Jeg finn
glögt, aS þetta sannast á mjer og
heilbrigSismálum  landsins.
Og fyrir því leyfi jeg mjer nú aS
fara þess á leit, aS hiS háa stjórnar-
ráS snúi sjer til læknadeildar háskól-
ans í þessum þjóSarvanda, og mælist
til þess, aS læknakennararnir, ásamt
landlækni,   láti   stjórnarráSinu   í   tje
a)     Tillögur um fast fyrirkomulag
á vörnum gegn kvefpestarfaraldri
þeim, sem nú gengur yfir allan heim,
ásamt rökstuddri álitsgerS um þaS
hvaSa líkur eru til aS slíkar varnir
komi þjóSinni aS haldi.
b)     Tillögur um nauSsynlegar
breytingar á stjórn heilbrigSismála
hjer á landi.
VirSingarfylst.
G. Björnson.
Síðan brjefið var skrifað hefur
það gerst í málinu, að Læknaf jelag-
ið hefur kosið 3ja manna nefnd, þá
Guðm. Hannesson prófessor, Jón
Hj. Sigurðsson hjeraðslækni og
Stefán lækni Jónsson, til þess, á-
samt landlækni, að íhuga málið og
gera þær tillögur, sem landlæknir
hefur beðið um. Hverjar tillögur
nefndin beri fram, er enn ekki
kunnugt, en málið er nú komið
frá henni til læknadeildar háskól-
ans og hef ur hún þegar haldið einn
f und um það. Má nú búast við, að
'hún leggi bráðlega tillögur fyrir
stjórnarráðið um það tvent, sem
landlæknir talar um i brjefi sinu.
Stríðslokin.
Þingkosningarnar í Englandi.
Þær fóru fram rjett fyrir miSjan
desember og úrslitin urSu fyrst kunn
rjett fyrir árslokin. Lloyd George
vann þar mikinn sigur. Hann hjelt
því fram, aS samvinna sú, sem átt
hefur sjer staö milli sjórnmálaflokk-
anna á stríSsárunum skyldi haldaa^
fram framvegis, og er þaS samsteypu-
flokkur, bygSur á því, sem sigraö
hefur, en íhaldsmannaflokkurinn fyr-
verandi mun hafa þar yfirtökin. —
Samsteypuflokkurinn fjekk 528 þing-
sæti, verkmannaflokkurinn 65, frjáls-
lyndi flokkurinn, sem Asquite stýrir,
25, óháSir íhaldsmenn 8, írskir heima-
stjórnarmenn 7 og Sinn-Fein-flokk-
urinn 73. Eldra þingiS var þannig
skipaS, aS íhaldsmenn höfSu 288
þingsæti, frjálslyndi flokkurinn 260,
verkmannaflokkurinn 38, irskir
heimastjórnarmenn yy og Sinn-Fein-
fiokkurinn 7. Sýnir þetta straum-
hvörfin. Frjálslyndi flokkurinn hefur
rofnaSog fylgirmikill meiri hlutihans
L! oyd George, en Asquit verður f ráskila
meS lítinn minnihluta. Sjálfur fjell
Asquit viS kosningarnar. Verkmanna-
flokkurinn hefur fjölgaS þingsætum
sínum töluvert, en hefur þó enn lít-
inn mátt í þinginu. Og tveir af for-
vígisrnönnum hans hafa falliS, Hen-
derson, sem eitt sinn átti sæti í stjórn^
inni meS Lloyd George, en varS ó-
sáttur viS hann út af afstöSu verk-
mannaflokksins til friSarumleitana
rússnesku Bolsjevikastjórnarinnar, og
Macdonald, sem jafnan hefur veriS
vinveittur friSi. A írlandi sýna kosn-
ingarnar stórkostlegan vöxt Smtí-
Fein-stefnunnar. Lítur út fyrir, aS
irsku málin geti enn orSiS ensku
stjórninni   aS   vandræSum.    ,
MeSan   kosningahríSin   stóS   ytn
var þaS sagt í einni símfregninni, aS
stefnuskrá Lloyd George væri í 6 aS-
algreinum, en þær væru þessar: 1. aS
rcál Vilhjálms keisara yrSi dæmt. 2.
aS hegnt yrSi öllum þeim, sem ábyrgS
bera á frömdum glæpum í stríSinu.
3. aS  ÞjóSverjar greiSi eins miklar
hernaSarskaSabætur    og    þeir    sjeu
framast færir um. 4. Bretland fyrir
Breta. 5. aS rjettur sje hlutur þeirra,
sem harSast hafa orSiS úti í stríSinu.
6. aS hverjum manni geti HSiS vel i
landinu   (þ.  e.  Englandi).  3   fyrstu
liSirnir eru um hefndir, sem frám eiga
aS  koma viS  mótstöSumennina i  ó-
friSnum, og hefSi þeim vist eigi veriS
teflt fram efstum í stefnuskrá flokks-
ins í kosningahríSinni, ef ekki hefSi
veriS álitiS, aS einmitt þeir drægju aS
sjer fylgi fjöldans, eins og raun hef-
ur orSiS á. Hinir, sem hægra hafa
viljaS fara í öllu þessu, verSa undir,
11. des. hjelt Lloyd George ræSu i
Bristol og talaSi um herhald Evrópu-
þjóSanna framvegis og um hernaSar-
skaSabæturnar, sem sigurvegurunum
bæru nú. Þar sagSi hann m. a.: BæSi
hjer    og    annarstaSar    hefur    veriS
reynt aS  hræSa kjósendur meS  því,
aö stjórnin ætli sjer aS hafa öflugan
fastaher í landinu  framvegis.  Þetta
er ekki rjett. Herskyldu var komiS
hjer á út af nauSsyn. Þegar þeirri
nauSsyn verSur eigi lengur viS bor-
iS, þá falla lögin um sjálf sig, og eng-
\v ástæSa er til aS endurnýja þau. Jiii
þaS er eigi undir þvi komiS, hvaSa
skoSanir jeg læt hjer í ljósi í kveld,
hvort þiS viljiS hafa herskyldu í ein-
hverri mynd  framvegis. ÞaS er ein-
göngu komiS  undir friSarskilmálun-
v,m. HvaS var þaS, sem neyddi okkur
til   aS   lögleiöa   herskyldu?   Það   var
hinn mikli ófriSur, sem hervöld meg-
inlandsins hafa flækt okkur inn í.ÞaS
voru  hinir miklu  fastaherir  megin-
landsih.s,   sem   steyptu  heiminum   í
, stríS.ÞjóðverjarþóttustsannfærSirum
i það, aS enginn gæti staðist hinn ósigr-
j andi her þeirra. Sú skoSun magnaSist
þangaS til aS hún varS óviSráSanleg.
Og ef þiS viljiS fá varanlegan friS,
ef þiS viljiS koma í veg fyrir þaS, aS
ógnir þessa ófriSar verSi endurtekn-
ar,  þá  verSiS   þiS   aS  afnema   föstu
herskylduna   á   meginlandi   EvrópUí
Og   fari   einhver   til   friSarráSstefri-
unnar og haldi, aS eigi sje hægt aS
kveSa niSur  herskylduna  á  megin-
landinu, þá segi jeg, aS sá hinn sami
sje ekki hæfur til þess aS vera full-
trúi   á   friSarráSstefnunni.   Ef  ÞjóS-
verjum   verSur   bannaS   aS   hafa   5
miljón manna her, Austurríkismönn-
um 4 miljóna her, Tyrkjum 2 milj-
óna her og Búlgurum miljónaher, þá
ætti ekki aS vera nein ástæSa til þess
fyrir aSrar þjóSir aS hafa miljóna-
heri. Þeir eru aS eins byrSarauki. Þeir
eySa fje frá iSnaSinum einmitt þegar
landiS þarf á öllu sínu aS halda í viS-
skiftum. — ÞaS er stór munur á her,
sem dreginn er saman til sóknar, og
þeim her, sem ætlaSur er til varnar.
Þýska hernum er ætlaS aS ráSast á
aSra,   en   breski   herinn   er   aS   eins
til varnar. Flotinn er aS eins til varn-
ar, en eigi til árása. Og þess vegna
ætlum vjer ekki aS leggja hann niSur.
Öldum    saman    höfum    vjer    variS
breska eyríkiS  fyrir innrás og vjer
viljum eigi eiga neitt í hættunni fram-
vegis.  — Um  skaSabæturnar  sagSi
hann: Hjá öllum siSuSum þjóSum er
þaS lögvenja, aS sá sem tapar máli
verSur aS greiSa kostnaSinn. ÞaS er
eigi  gert  í hefndarskyni,  heidur  er
rjettlæti í því fólgiS. ÞaS þýðir þaS,
aS dómstóllinn hefur komist aS raun
um,  aS  annar  málsaSili    hafi  fariS
með rangt mál. En þaS er önnur á-
stæSa en þessi til þess, aS ÞjóSverj-
<-.r borgi brúsann. StríSiS hefur kost-
aS þá minna heldur en okkur. ViS
urðum aS koma okkur upp miljóna-
her. ViS urðum aS halda úti gríSar-
stórum flota, því í raun rjettri höfum
viS haft vörslu alra hafa. Hermenn
okkar hafa hærra kaup  og þaS  er
betur sjeS fyrir skyldmennum þeirra
heldur en er í Þýskalandi. Og þess
vegna er stríSskostnaSur okkar einnig
mikiS meiri heldur en stríSskostnaSur
ÞjóSverja. KostnaSur okkar hygg
jeg muni vera 8000 miljónir Sterl-
mgspunda, en ÞjóSverja 6—7000 milj-
ónir. ÞaS er óverjandi, aS sá sem
hefur rangt fyrir sjer og tapar, skuli
borga minna heldur en hinn, sem hef-
ur rjett fyrir sjer og vinnur — og
þaS því fremur, sem skuldir okkar
ciga aS skiftast niSur á 45 miljónir
íbúa, en þeirra niSur á 70 miljónir
íbúa. ViS höfum ráSgast um viS fjár-
málaráSunauta okkar hvaS ÞjóSverj-
ar mundu geta borgaS mikiS. Þeir
voru í miklum efa um þaS. Fyrir
stríSiS var áætlaS, aS þjóSarauSur
ÞjóSverja mundi vera 15—20 þúsund
miljónir. Þótt allur þessi auSur væri
tekinn — en þaS er ekki hægt, því
aS 70 miljónir manna verSa aS lifa á
honum til þess aS gera hann arSber-
berandi—þámundi hann eigi hrökkva
fyrir hernaSarskaSabótum. — Þess
vegna hef jeg altaf talaS um þaS, aS
ÞjóSverjar verSi aS greiSa eins mik-
iS og þeir eru framast færir um. Getf
þeir greitt meira en viS búumst viS,
þá verSa þeir aS gera þaS.
Frá Þýskalandi.
Frásögn Khafnarskeytisins í síS-
asta tbl., um framgang Spartacus-
flokksins í Berlín hefur verlS mjög
orSum aukiS. Rjett á eftir kom fregn,
sem sagSi aS ráSiS væri fram úr vand-
ræSunum á þann hátt, aS vinstri-
sócialistarnir þrír, Haase. Dittmann
og Barth, færu úr stjórninni. Eftir
því, sem á stóS, sýnist sú lausn kyn-
leg, en Lundúnafreegn frá 31. des
segir, aS hægri-sócialstaflokkurinn
hafi þá einn myndað stjórn, eSa bætt
inn í hana 3 mönnum, í staS þeirra,
sem viku. Þessir nýju ráSherrar eru:
Noske, áður landstjóri i Kiel, Wissel,
úr matvælaráSunetinu, og Loebe, rit-
stjóri úr Saxlandi. Ebert er áfram
fosætisráSherra, Scheidemann utan-
ríkisráSherra og Noske hermálaráS-
herra.
Lundúnafregn frá 3. þ. m. segir,
aS Foch hershöfSingi hafi fyrir hönd
vopnahljessamninganefndarinnar lýst
því yfir, aS ef Bolsjevíkar í Þýska-
landi fái yfirhöndina, hætti banda-
menn öllum samningum þegar í staS
og líti svo á, sem bráSabirgSafriSur-
inn sje búinn. Þessi yfirlýsing hafSi
komiS fram út af óspektum þeim í
Berlín, sem frá var sagt í síSasta tbl.
Lundúnafregnin segir einnig, aS sím-
aS sje frá Berlín, aS stjórnmálamenn
og þingflokkar reyni nú aS gera al-
þýSu manna þaS ljóst, aS bandamenn
muni koma meS her til Berlínar, ef
Bolsjevíkahættan sje ekki kveSin þar
niSur.
Vilhjálmur keisari er nú sagSur
hættulega veikur af inflúensu og af-
leiSingum hennar. Hann er enn í Hol-
landi. Fregn frá 6. þ. m. segir Hert-
ling, fyrv. ríkiskanslara, dáinn. Mac-
kensen hershöfSingi er nú sagSur
herfangi bandamanna í Saloniki.
Ýmsar fregnir.
Sameiginlegur friSarmálafundur
bandamanna á  aS  byrja  13.  þ.  m.,
i í París, og er þaS undirbúningsfundur
undir aSalfundinn. Bretar hafa kosiS
: fulltrúa þangaS, segir Lundúnafregn
frá 2. þ. m., og meSal þeirra eru, fyrir
stjórnarinnar hönd, Lloyd Georgt*
Balfour og Bonar Law. Robert Cecil
lávarSur verSur ráSgjafi í öllum þeim
málum, sem snerta alheimsbandalag
þjóSanna. Foch er sagSur vera meSal
fulltrúa Frakka og aS sjálfsögSu Cle-
menceau. Pasehitch, fyrv. forsætis-
ráSherra Serba, verSur aSalfulltrúi
þeirra á fundinum.
Khafnarfrjett frá 3. þ. m. segir, aS
ágreiningur sje milli þeirra Wilsons
og Clemenceau um alþjóSabandalag-
ið. Ef ekki náist samkomulag, ætli
Bandaríkin aS byggja stærsta her-
skipaflota heimsins. Lundúnafregn
frá 6. þ. m. segir, aS þaS sje senni-
legt, aS fyrsta verk friSarráSstefn-
unnar verSi, aS koma á fót alþjóSa-
sambandi til bráSabirgSa. SíSan verSi
sjerstakri nefnd faliS aS vinda bráS-
an bug aS því, aS koma fram meS
uppástungur um, hvernig alþjóSayfir-
ráSum skuli háttaS. AlþjóSastjóra
niuni sennilega hafa ítök í ýmsum
sameiginlegum stofnunum og stjórn-
ardeildum bandamanna, sem reynst
hafi vel í ófriSnum.
Wilson forseti vill fyrst og fremst
láta leggja fram stórfje til þess ao'
Ijetta hungursneySina i Evrópu.
Hann álítur aS Bandaríkin verSi aS
senda þangaS 300 milj. sterlingspunda
virSi af matvælum næstu 7 mánuSina.
Wilson forseti hefur nú veriS suSur
á ítalíu, en búist var viS honum þaS-
an til Parísar i gærmorgun. AlstaSar
er honum tekiS meS mestu virktum.
í för meS honum er kona hans og
dóttir.
Rússneskir Bolsjevíkar hafa tekiS
Ríga. Floti bandamanna er aS halda
út úr Eystrasaltshöfnunum vegna
þess, aS nú eru þær aS frjósa.
Japanar eru aS kalla her sinn heim
frá Síberíu.
Frá Póllandi.
í Lundúnafregn frá 3. þ. m. segir,
aS 30 þús. Pólverjar hafi tekiS marg-
ar borgir í norSanverSu Þýskalandi
og hersveitir ÞjóSverja þar fari hall-
oka fyrir þeim. En nú sje þýska
stjórnin aS gera út meiri her til þess
¦a?i mæta þeim. Khafnarfregn frá
sama degi segir, aS Pólverjar sjeu
aS reyna aS leggja undir sig öll landa-
mærahjeruS Þýskalands, Austurríkis
og Ungverjalands. Lundúnafregn frá
í gær segir þessar fregnir frá Pól-
'andi: Á sunnudaginn var gerS til-
raun til þess aS steypa stjórninm 1
Warschau, Lítill flokkur vopnaSra
manna lagSi undir sig ýmsar opinber-
ar byggingar og handtók helstu ráS-
herrana, þar á meSal forsætisráShen-
ann, Moraczewski. Sú fregn flaug
síSar fyrir, aS ráSherrarnir hefSu
komist undan, en sú fregn hefur ekki
veriS staSfest.
Bylting þessi miSar aS þvi, aS
koma á laggirnar samsteypustjórn.
Pilsudski hershöfSingi hafSi fyrst
veriS henni mótfallinn, en hallaSist
aS henni síSar, og var hann ekki tek-
inn höndum. Paderewski forseti er
hlyntur samsteypustjórninni, en hafSi
fariS til Krakau, áSur en byltingin
var hafin. ÞaSan var hann kvaddur
á ráSstefnu meS Pilsudski.
Vetrarharka í Englandi. Símfregn
frá 6. þ. m. segir: ÞaS er nú alsnjóa
um nær alt England. í Yorkshire eru
12 feta djúpir skaflar. ViSa eru síma-
þræðir á kafi i snjó og járnbrautar-
samgöngur hafa mjög truflast.
Tóbaksverslun frjáls. ViSskifta-
ráSuneytiS breska tilkynnir, aS frá
11. janúar falli úr gildi allar þær
skorSur, sem settar hafa veriS viS
innflutningi, úthlutun og verSi á tó-
baki, segir símfregn frá 4. þ. m.
Níræðs-afmæli átti Magnús Árna-
son snikkari siSastl. jóladag, 25. f.
m. og fjekk hann þá heimsóknir og
heillaóskaskeyti frá ýmsum vinum
sínum og kunningjum. Magnús er enn
vel ern og hraustur og fæst öBru
hvoru viS smíSar.-
Vilhj. Stefánsson norfiurfari. Ný-
komin VesturheimsblöS segja, aS
hann hafi 31. október í haust komiS
til New-York úr norSurför sinni, er
staSiS hefur yfir í 5 ár. Hann hefur
gert margar og merkilegar uppgötv-
anir í þessari ferS sinni, og breyta
þær mjög eldri uppdráttum af löndum
þar norSur í kuldabeltinu. Vilhjáim-
ur kom nú heim vegna þess, aS hann
veiktist, fjekk bæSi lungnabólgu og
taugaveiki. Nokkrir af förunautum
hans eru enn eftir á ferSalagi norSur-
frá og tók aSstoSarmaSur Vilhjálms,
Storker Storkerson, viS forustu þess
flokks. ÆtlaSi sá flokkur aS láta ber-
ast austur á bóginn meS ísnum í vet-
ur og bjóst viS aS komast til Síberíu
í febrúarmánuSi.
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4