Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga breidd


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						40
LÖGRJETTA
ems mikla ástæðu til aS tortryggja
íslensk skip eins og skip annara NorS-
urlandaþjóöa, af því aö Island væri
svo langt f'rá Þýskalandi.
Þegar í land var farifi slóust í för
með mjer 5 vesturfarar hjeSan að
heiman, sem ætluSu til Canada, og
dvöldum vjer 3 daga hjá vesturfara-
presti frá Bornholm, síra Petersen í
45 Whitehall Street, sem ýmsir vest-
urfarar kannast viS aS góSu; útveg-
ai5i hann oss öll skilríki til fararmii-.
ar um Bandaríkin og norSur til Can-
ada, sem síSar komu oss aS góSu
haldi.
Mjer þótti fullheitt í New-York
þessa daga, um 96 stig á Fahrenheit
eSa full 35 st. á Celsíus, og skoSaSi
því borgina ekki eins mikiS og ella
tnundi. Og þegar jeg kom þangaS
aftur, seint í október, fór mestallur
viSdvalartíminn i aS útvega mjer og
farangri mínum nauSsynleg skilríki
til brottfarar, svo aS jeg er lítt fær
um aS fara aS lýsa New-York fyrii
þeim, sem aldrei hafa komiS þangaS
og þó allra síst fyrir þeim, sem aldrei
hafa í neina stórborg komiS.
UmferSin á götunum og rafmagns-
sporbrautir í jarSgöngum og á háum
slöplum yfir götunum, mintu mig á
Berlín, þar sem jeg dvaldi vikutíma
áriS 1905, en húsin i New-York eru
mörg miklu hærri en nokkurstaSar
sjást í Norðurálfunni.
í Manhattan eSa aSalhluta borgar-
innar —¦ „miSbænum" — eru um 1100
hús, sem eru meira en 10 hæSir fyrir
ofan götu, í sumum er „kjallarinn"
auk þess þrí- og fjórlyftur.
Hæst þeirra allra og hæst allra
skýjahalla (skyscraber's) í heimi er
Woolworth-byggingin meS 55 hæS-
um yfir götu, hún "er 792 feta há, en
undirstöSu steinarnir eru 130 fet niSri
í jörSu. Ljósin í efsta turni hennar
sjást í 96 mílna f jarlægS utan af hafi,
þegar gott er skygni. Ýms stórhýsi
eru þar í grendinni meS 30—40 gólf-
um, en ekki sýnast þau stórvaxin
frá  útsýnispalli  Woolworthússins.
Vitanlega er gólfflötur þessara
stórhýsa ekkert smásmíSi, Wool-
worth-húsiS er um 62 metrar á lengd
og 48 metrar á breidd, og í mörgum
þeirra eru um og yfir 30 lyftivjelar
er flytja fólkiö upp og ofan. Fara
sumar þeirra geysihart, um 600 fet
á mínútu og nema ekki staSar nema
á 5. eSa 10. hverju gólfi. Ókunnugt
er mjer um íbúatölu í New-York nú,
en samkvæmt þriggja ára gömlum
skýrsum þaSan, var hún þá orSin
fjölmennasta borg í heimi.
í lögsagnarumdæmi Lundúnaborg-
ar, sem er 690 enskar ferhyrníngsmíl-
ur aS stærS, voru áriS 1914 taldir
7454440 íbúar, en í lögsagnarumdæmi
New-Yorkborgar, sem er 964 fer-
hyrningsmílur enskar, voru 7553662
ibúar.
Frá New-York fórum viS meS
járnbraut, sólarhringsferS, tilChicago
og dvölum þar eiriá fimm tíma.
Bandaríkjamenn kalla Chicago
stundum „undraborgina miklu" meS
tilliti til allra framfara. ÁriS 1835
voru íbúar hennar ekki nema 500
manns, en nú eru þeir hátt á þriðju
niiljón; er svo hraSfara vöxtur eins-
dæmi í Ameríku, hvaS þá annarstaS-
ar.
Ýmsir íslendingar búa í Chicago
eins og kunnugt er, en engan þeirra
sá jeg, og sá jeg alt of lítiS af Dorg-.
mni í bæSi skiftin sem j'eg kom þar,
til þess aS reyna aS lýsa henni.
Daginn sem jeg fór þar um á leiS-
inni heim aftur, var í síSasta sinn
veriS aS safna til sigurláns Banda-
ríkjanna, og hef jeg hvorki fyr nje
cíSar sjeS aSra eins umferS á stór-
borga götum, eins og þar var þá. Bif-
reiSin, sem j'eg sat í, varS svo oft aS
nema staSar vegna þrengsla, aS jeg
var aS hugsa um, hvort jeg mundi
ekki komast fljótar áfram fótgang-
andi, en ekki vildi jeg eiga á hættu
íS villast, og ná svo ekki til járn-
fcrautarstöSvarinnar í tæka tíS.
Frá Chicago fórum viS beint í
norSur fyrir vestan vötnin miklu, og
komum til Minneapolis 5 Minnesota-
íylki eftir 14 tíma ferS. HafSi jeg
símaS þangaS á undan mjer til Davids
Östlund, og beiS hann vor á járn-
brautarstöSvunum og bauS oss öll-
um til miSdegisverSar heim meS sier.
Því miSur gátum viS ekki þegiS hrð
góSa boS hans, af því aS viS vorum
búin aS síma til Winnipeg hvenær viS
kæmum þangaS og máttum ekki
dvelja nema eina stund í Minneapolis,
til þess aS geta fylgt áætlun.
Samt skrapp j'eg heim til hans til
aS sjá konu hans og börn, sem heima
voru, en stundin leiö oðara en mig
varöi, og náöi jeg lestinni rjett á síö-
asta brottfararaugnabliki, og brá
heldur en ekki i brún, er jeg sá hvergi
samferöafólkið íslenska í vögnunum.
ÞaS hafði beðið á járnbrautarstöðv-
unum, ekki gætt nógu vel að brott-
fararstund lestarinnar. Jeg hafði átt
aS heita túlkur og leiðsögumaður
þess, og geymdi alla peninga og far-
seSla fyrir það sumt, svo jeg varð
hálfórólegur, aS fara aleinn frá því,
en hafði ekki tíma til aS stökkva aftur
af lestinni. Samt gat jeg kallaS út um
glugga til östlunds og beSiS hann
fyrir fólkiS. Lestarþjónarnir sögSu
mjer, aS lestin færi í stórum boga
utan um borgina og næmi snöggvast
staSar í útj'aSri hennar hinu megin,
og ætlaSi jeg, er jeg heyrSi þaS, aS
fara þar af lestinni og fá mj'er bifreiS
ti! baka aftur, en um leiS og lestin
brunaSi aS stöSinni komu Östlunds-
hjónin í tveim bifreiSum meS alt sam-
terSafólk mitt, og þótti mjer þær
íara heldur hart, eftir því sem vant
er aS aka bifreiSum á stórborga göt-
um, enda tóku bifreiSarstjórarnir 5
dollara hvor fyrir ómakiS. En fyrir
þetta snarræSi, sem vitaskuld var
Östlund einum aS þakka, gátum viS
öll haldiS áfram ferSinni eins og ætl-
aS var.
Á leiSinni heim aftur varS j'eg svo
naumt fyrir aS ná í Gullfoss í New-
York, aS jeg gat ekki heldur þá haft
nema stundar viSdvöl í Minneapolis.
BiSu þau mín þá aftur á járnbrautar-
stöSinni David Östlund og frú hans
og sömuleiSis Sigurjón trjesmiður ui
Reykjavik, sem býr þar í borginni,
eg fór D. Östlund meS mjer til St.
Poul, til þess aS skrafa lengur viS
mig.
Hann liet mj'ög vel yfir hag sínum
og starfi; hefur hann eins og kunn-
ugt er, alveg slitiS sambandi sínu viS
sjöundadags aSventista, og vinnur
eingöngu aS bannlagamálinu meSal
NorSurlandabúa í Minnesota, sem
cru þar næsta f jölmennir. Hann hefur
1800 dollara árskaup hjá bannlaga-
fjelaginu og allan ferSakostnaS auk
þess; kvaSst hann oft ekki vera
heima nema 3 daga í viku og kunna
mjög vel viS starfiS.
ÞaS hafSi komiS til orSa á milli
okkar, aS j'eg yrSi með honum í fyr-
irlestraferS vikutíma eSa svo, síSast
i október, og var bannfjelagsstjórnin
búin aS samþykkja þaS fyrir sitt leyti,
meS sjerstöku tilliti til þess, aS jeg
væri nýkominn frá „fyrsta bannlandi
heimsins", en þá kom spanska inflú-
ensan, og meS henni allsherjar funda-
bann, bæSi í því fylki og víSar í
NorSur-Ameríku, og því varS ekkert
ur þeirri ráSagerS, svo aS jeg fór
nærri því jafn ókunnugur NorSur-
iandafólki í Bandaríkjunum og jeg
kom, nema þá helst í New-York, þar
sem jeg bæSi bj'ó meS NorSmönnum
og Dönum, hlustaSi á norskar guSs-
þjónustur og flutti sjálfur ræSu í
norskri kirkju kveldið sem jeg kom
aftur til New-York, fám stundum eft-
ir 60 stunda járnbrautarferS frá
Winnipeg.
Annars eru þessar löngu járnbraut-
arferSir hvergi nærri eins þreytandi
og ókunnugir kunna aS ætla, ef ferSa-
maðurinn hagnýtir sjer svefnvagn og
ýms önnur þægindi, sem í boSi eru,
—   fyrir  aukaborgun — í  lestunum
—  og verSur hvorki „sjóveikur" viS
hristinginn nje andvaka, þótt lestin
blási á vikomustöSum á nóttum.
Skömmu fyrir ófriSinn kostaSi
járnbrautarferS frá New-York til
Winnipeg, sömu leiS og j'eg fór, ekki
nema- um 40 dollara, en nú kostaSi
farbrjefiS 57 dollara, hver máltiS í
lestinni rúman dollar og aSgangur
aS svefnklefum á 4. dollar hverj'a
nótt, enda meira þegar meS eru tal-
in ómakslaun til þjónanna, sem al-
staSar eru á þessari leiS hálfsvartir
kynblendingar.
Útsýni úr lestinni er víSa ljómandi
fagurt á leiSinni, skógi vaxnir ásar,
þiettbýlar og stórhýstar sveitir meS
ökrum og aldingörSum og fj'ölmarg-
ar borgir, sem lestin dvelur í 5 til 10
ininútur. Fegurst borga þótti mjer
St. Poul og Minneapolis, sem mega
heita tvær samvaxnar stórborgir.
Sat jeg úti á lestarpalli er viS fórum
]>ar um í glaSa sólskini, hjá norskum
itstarstjóra, og skiftumst á, hann aö
segja mjer frá borgunum, og jeg aS
segja honum frá „gamla landi" for-
eidra hans, er hann hafSi aldrei aug-
um HtiS, en oft 'dreymt um.
Jafnframt leyfi jeg mjer aS ráS-
leggja hverjum þeim, sem ætlar hj'eS-
an   aS   heiman   um   New-York   til
Wínnipeg, aS ætla sjer viku til 10
oaga til fararinnar um Bandaríkin,
og nema fyrst stafcar i Buffalo; raun-
ar eru þar vasaþjófar, sem tóku t. a,
„í leyfisleysi" 2 peningabuddur úrvös-
um okkar, en í annari var samt ekkert
annaS en gamall lykill, og í hinni 5
eSa 6 dollarar, — en skamt frá borg-
inni er Niagara-fossinmog þaS borgar
sig, aS mæta vasaþjófum þegar hann
er annarsvegar.
í Chicago og St. Poul ættu ferSa-
mennirnir líka aS nema dálítiS staS-
ar, til aS skoða sig um, og er þaS ó-
hætt þótt hann hafi ekki fullar hend-
ur fjár, og sje ekki nema „fleytings-
fær" í ensku, ef hann er ekki alveg
ókunnugur stórborgum áSur, og þarf
ekki aS annast neitt mállaust sam-
ferSafólk. Sj'e hann hræddur um aS
komast í hendur óhlutvandra leið-
sögumanna, er best aS fá sjer ein-
kennisbúinn bifreiSarstjóra á járn-
brautarstöSinni, eSa snúa sjer til K.
F. U. M. í viðkomandi borg.
INotið cíngöngu
FRTSTIVJELAB
fsfensk íramtíB oo Hnr.
IX.
Svo erfitt sem þaS er á Islandi aS
verSa vísindamaSur, þá mátti þó bú-
ast viS því, aS einmitt hjer á landi
mundu verSa fundin þau sannindi
fyrst, sem leiSa til þess, aS stefnunni
sje breytt, aS þau yrSu fundin ein-
mitt hjá þjóS, sem hefSi tekiS sig út
úr til þess aS forSa einhverju mikils-
verSu, sem hafði þó áunnist viS fram-
sókn mannkynsins. En pað var þaS,
sem þeir landnámsmenn, sem vj'er
köllum íslendinga, gerSu fyrst, án
þess þó, aS þeim væri þaS sjálfum
ljóst, nema aS nokkru leyti. Og vjer
verSum aS glöggva oss betur á þýS-
ingu landnámsins hj'er, ef tilgangin-
um á aS verða náS. Ef vj'er lítum yf-
ir sögu mannkynsins, þá sjáum vj'er
hvernig meir og meir er stefnt til
csigurs fyrir hann aríska kynstofn.
Sá mannkynsstofninn, sem hæst
stefndi, hefur ekki náS aS þroskast,
eins og ekki var viS aS búast, þar
sem Vítisstefnan hefur veriS ráSandi
á jörSu hjer; en þaS er einmitt ein-
kenni þeirrar stefnu, aS hiS betra nær
síSur þroska. ÞaS er helst eins og
einhver vorblær í lofti á þeim öldum
er menningartilraunir Aríanna virSast
helst ætla aS takast. Hin gríska til-
raun í þá átt er einn bjartasti blett-
urinn. En allar þær tilraunir mis-
tókust. Arískum trúarbrögSum hefur
verið útrýmt úr Evrópu, og úr þeim
löndum, sem undir Grikki og Róm-
verja lágu áSur; arísku málin, gríska
og latína, eru horfin. Norrænan, sem
einu sinni gekk svo víSa yfir, er líka
horfin burt úr Evrópu. En þaS er þó
eitt af því, sem sýnir, aS mannkyn
vorrar j'arSar er ekki alveg heillum
horfiS, að þessu merkilegasta máli
jarSarinnar varö forðað hjer áíslandi.
Hjer, hjá þessari niSurbældu og kúg-
uSu þjóS, leyndist vonarneistinn, sem
á aS lifna af þaS ljós, er lýsi mann-
kyninu á rjetta leiS.
„                     X.
Landnámsmönnunum íslensku kom
auðvitað ekki tíl hugar, að það væri
Lil þess aS forSa merkilegasta tungu-
máli jarSarinnar, sem þeir rjeSust í
svo erfitt fyrirtæki. En hitt má frem-
ur segja, aS þeir hafi ætlaS sjer, að
stofna á íslandi fullkomnara mann-
íjelag, en þaS, sem í Noregi var, und-
ir harðstj'órn ránsmannsins. Mann-
fjelagið sem hinir fyrstu íslensku for-
feður vorir stofnuSu, var frjálslegra
en í öSrum löndum. ÞaS var goSa-
ríki. Ríkjasamband var hjer, og
stjórnendur ríkjanna voru goSar;
menn sem var kallaS aS færu meS
goSorS; guðirnir töluSu fyrir þeirra
munn, aS því er menn hjeldu, þeir
\oru mediatores, önnuðust samband-
ið milli guSa og manna. — Menn hafa
ekki tekiS nógu vel eftir þvi, hvaS
þýSir í fyrstu' „aS fara meS goSorS".
— Var þetta mjög merkilegt fyrir-
komulag og merkilegt samband, þó
að menn gerSu sjer altof rangar hug-
myndir um þessar verur sem þeir
kölluSu guSi. Einn af þessum guS-
um hjet Baldr; orSiS þýSir: hinn
bjarti, einsog flest nöfn á guSum.
Og takið eftir, hvernig honum er lýst.
,Hann er svá fagr álitum ok bjartr",
segir Snorri „at lýsir af honum___
hann er fegrst talaSr ok líknsam-
astr, en sú náttúra fylgir honum, at
engi má haldask dómr hans". Hversu
merkileg þcssi lýsing er. Snorri
gleymir ekki aS minnast á málsnild
Baldurs, og getur þess einnig, þó aS
¦H
a
w
M
u
o
>
¦l-l
<H
u
d
¦p
¦H
•P
Öl
Þ>
*H
o
o
ca
frá
THOMAS THS. SABROE & 00., AARHUS,
sem eru notaðar um allan heim og  þykja
alstaðar bestar.    Hafa  hlotið  mikið lof og
fjölda hæstu verðlauna.
Hjer á'"landi eru vjelar þessar notaðar hjá Sláturfjclagi
Snðurlands, Reykjavík; Sameinnðu íslensku verslununum,
Akureyri, og ísfjelagi Vestmannaeyja:
Eim abLipafjelag   ±»ljaixca.JS
Sameinaaa   sufcLslsLlxD^fjelAsi^
nota  eingöngu þessar frystivjelar í skipum sínum.
2700 vjelar af öllum stærðum þegar seldar.
Biðjið um uppiysingar og verðlista.
Einkasali á Islandí
©. J. Jobnsen
Vestmannaeyjum.
Zieikfimiskeniiara
til   að kenna  drengjum leikfimi vantar að barnaskóla Reykjavíkur 1. októ-
ber næstkomandi.
Umsóknir  ásamt launakröfu komi til skólanefndar fyrir lok aprílmán-
aðar.
Girding'avír, þakjárn, "Watnspipiir
0. m. fl. útvega ég á allra lægsta verði í stærri stíl. — lteynið!
Reykjavík (Hólf 315).
Steíán B. Jónsson
þaS sje óljósar sagt, aS hann er svo
langt á undan hinum guSunum aS
vitsku, aS þeir fara ekki eftir orS-
um hans. Og einmitt þess vegna er
þaS Loki, en ekki Baldur sem sigr-
ar. Framsóknin til ósigrandi lífs mis-
tekst.
Baldur er meS  Ásum hinn mikli
kennari, sá sem er aS leitast viS aS
kenna þeim leiöina til sigurs á dauð-
anum og ávalt fullkomnara lífs. Og
svo nálægt var þar komiS  sigri, aS
i unnist   hefSi,   ef   ekki   hefSi   hatriS
fengiS blindnina í HS meS sjer. Eng-
i ]   goSasaga  er  merkilegri   en   saga
j Baldurs, og hún gat ekki komiS upp
I annarsstaSar  á  jörSu  vorri  en  þar
sem best var sótt í áttina til sigurs
fyrir lífiS, þar sem vaxarbroddurinn
var, þessi vaxtarbroddur sem nú hef-
ur veriS aS visna um hríS.
XI.
Landnámsmennirnir voru af merki-
legustu ættum á NorSurlöndum, þaS
er aS segja af merkilegustu ættum á
jörSu. hjer. Menn skilja ekki sögu
íslendinga og íslendingasögur ef
þeir vita þetta ekki. Vjer værum und-
ir lok HSnir á landi hjer, ef ekki hefSi
veriS mikiS til aS missa af. Og þaS
er oss til vonarauka, aS skilja hvern-
ig þjóSin er ættuS; komandi kyn-
s'óSir munu endurreisa atgjörviS, og
betur. — Sumir hinir fyrstu Islend-
it'gar voru konungar, en konungs-
nafniS var lagt hjer niSur, og eins
hersis; nafn höfSingjans varS goSi
og bóndi. íslendingasögur eru mest
um þaS, hvers vegna þessi merki-
Iega mannfjelagstilraun, sem hjer var
gerS, mistókst, hvers vegna Alþing —
sem ekki hefur veriS endurreist enn
eíns og þarf og má — varð aldrei
það, sem til var stefnt. En af Islend-
ingasögum  verSur einnig ljóst,  viS
Itverju má búast, af fólkinu hjer,
þegar þroskaskilyrSin batna. Njála
er mesta HstaverkiS, sem fram hefur
komiS á NorSurlöndum, og þó meira
cn listaverk. Egla er sagan um einn
af toppum hins norræna kynstofns;
Njála um annan. Njála er sagan um
Baldur NorSurlanda. Spámannsauga
Njáls uppgötvaSi hann, og spámanns-
auga Njáls uppgötvaði aftur Hösk-
uld, sem honum var líkastur. En
þó kom fyrir ekki. Hatur og blindni
lögSu saman og eyddu sigrinum, sem
hjer heföi unninn orSiS. Og á þrett-
andu öldinni er svipuS sagan. Baldur
þeirrar aldar var, held jeg, bróSir
þess, sem söguna hefur sagt af Gunn-
ari, og Gunnari ekki síSri.
Helgi Pjeturss.
Ahugasemd.
í V. kafla greinar minnar á aS
standa „í svefni" á eftir „meSvitund
mannsins".
Fyrir noctas, les: no.ctos.
I VI. kafla hefur falliS úr á eftir
orSunum „birtu yfir": þessi orS hins
gríska spekings, eins og.         H. P-
Flugferðir til póstsambanda eru nu
aö rySja sjer til rúms meS hröSum
skrefum erlendis. Nú á aS fara aS
koma á flugsambandi eftir endilangri
Afríku, milli Kap, á suSuroddanum,
og Kairo, og milli Kairo og Khartum
elga aS verSa verSa fastar flugferSir.
Járnbrautargöng milli Englands og
irlands. í enskri fregn hefur nýlega
veriS sagt frá þvi, aS vegamálaráSa-
neytiS taki til íhugunar, aS koma því
verki í framkvæmd.
Fjelagsprentsmiöjan
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 37
Blağsíğa 37
Blağsíğa 38
Blağsíğa 38
Blağsíğa 39
Blağsíğa 39
Blağsíğa 40
Blağsíğa 40