Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Reykjavík

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Reykjavík

						1Re\>k j a\>ík.
XII.,   25
Laugardag 17. JTiiní 1911
XII.,   35
Jón   Sigurðsson
1S11 — 1T. júiií        1911
I
Hjer er ekki rúm til þess, að segja sögu þess manns, sem talinn er að
"háfa verið mestur og beztur allra íslendinga, og nefndur var með rjettu „sómi
íslands; Sverð bg skjöldur", og sizt, af öllu er rúm til þess, að fara ut í það,
sein v.ir aðal-æfistarf hans og mesta áhugaefni, baráttu hans fyrir stjórnarfars-
Iegu sjálfst'æði þjóðarinnar.    Það yrði allt of langt mál.
Hjer verður að láta nægja, að minnast á að eins örfá atriði úr æfi hans
og lifi, og er það,  sem hjer fer á eftir,   að mestu leyti kaflar teknir á víð og
dieif i'ir æflsögu hans eftir dócent.Eirik Briem, sem prentuð er í 6. árg. Andvara.
Jón Sigurðsson   var   fæddur á Rafnseyri   í
•ÍA.rnarfhði 17. júní 1811, og ólst upp hjá foreldr-
um sínum, síra  Sigurði Jónssyni og konu  hans
'Þórdísi Jóusdóttur.    í foreldrahúsum vandist Jón
;alls kona.r vinnu, eins og siður er til sveita, og
'sjó   stundaði hann   á   námsárum sínum.    Faðir
hans kenndi  honum í heimahúsum skólalærdóm
að öllu'íéýti'.    Vorið-1829'fór Jón til Reykjavikur,
'o'g var litskrifaður þar af Gunnlaugi dómkirkju-
þiesti Oddssyni.     Var hann   svo   næstu ár   við
iWerzrun i Reykjavík, en vorið 1830 fór harm að
;:Laugarnesi sem   skrifari  til   Steingríms biskups
Jónssottar, og var hjá honum næstu 3 ár.   Biskup
yur sögumaður mikiil, og átti bókasafn gott, og
)iiun Jón   hafa notað það   rækilega í tómstund-
um   sinum.     Siðla   sumars 1833   sigldi Jón  til
háskólans í Kaupmannahöfn, og gaf Steingrímur
biskup honum þá þann vitnlsbutð. nð hann væri
jsjerlega vel gáfaður, kostgæfinn og siðprúður.    í
desetnber sama ár   tók Jón hið   fyista pvóf við
háskólann, og árið eftir annað próf,  hvorttveggja
með fyrstu einkunn. Þvi næst fór hann að stunda
itiálfræði, og lagði  niikið  kapp á það nAm.    En
'aii síðar   fjekk hann   styrk   af   gjafasjóði   Árna
Magnússonar, og fór hann þá að stunda sjerstakr
lega ísl. bókmenntir,. og   Iitlu siðar   hætti hann
alveg við að lesa málfræði   undir embættispróf,
en sneri sjer eingöngu að sogu íslands.    Og um
sama leyti   var hugur hans   farinn að hneigjast
mjög að öðru:    Hann var orðinn gagntekinn af
áhuga á því, að   láta   til  sin   taka í málefnum
ts'ands,   og   koma   svo   miklum   góðum   fram-
kvæmdum  til   leiðar, sem   honum   væti   auðið.
Og hanri hafði marga þá kosti til að bera, sem
öðrum fremur gerðu hann hæfan til að koma miklu til leiðar í málefnum ís-
iands. Hann elskaði ættjörð sína af hjarta, og hafði óbifanlegt' traust á fram-
!íörum hennar,
Um leiðtogahæfiieika hans farast Jóni sagnfræðing Jónssyni svo orð í
hinni ágætu bók sinni „íslenzkt þjóðerni" :
„Ef rnenn ættu í fljótu bragði að tilnefna þann eiginleglaika, sem þeir
álitu nauðsyniegastan og mest ómissandi þeim, sem vill gerast leiðtogi heillar
þjóðar, þá er við því búið, að svarið yrði nokkuð misjafnt, því sitt sýnist
'hverjum í því efni. Sumir mundu vafalaust taka fjör og áhuga fram yfir allt
annað, aðrir viljaþrek, 0g enn aðrir sálarþroska og hagsýni. Þessir kostir allir
og margir fleiri að auki voru sameinaðir hjá Jóni Sigurðssyni. Hjá hohum
var eldfjör og áhugi samfara gætni og stihingu, einbeittur vilji samfara póli-
tískutn þroska og hagsýni, og brennandi ættjarðarást og framfaraþrá samfara
djúpri og víðtækri þekkingu. þetta allt hvað með öðru gerði hann að óvið-
jafnanlegum leiðtoga í sjálfstæðisbaráttunni, og um leið að einhverjum þeim
mikilhæfasta manni, sem ísland heflr nokkru sinni átt".
Árangurinn af aðalstarfl Jóns Sigurðssonar, baráttu hans fyrir sjálfstæði
íslands, er öllum kunnur. Hann varð að lokum sá, að konungur veitti íslandi
sjerstaka stjórnarskrá 5. jan. 1874, og færði landsmönnum hana sjálfur á 1000
ára hátíðinni.
„Þannig var þá um sinn bundin endi á þessa löngu og hörðu stjórnar-
¦deilu", segir í áður tilvitnuðu riti, ísl. þjóðerni, „að vísu ekki eins heppilega
og landsmenn hefðu frekast ákosið, en þó all-viðunanlegur, og miklu betri
en áhorfðist í fyrstu. Jón Sigurðsson hafði unnið það á með baráttu sinni,
að stjórnin hafði að lokum gengið inn á kröfur hans í flestum aðal-atriðunum,
•og mátti því með sanni segja, að ekki var til einskis barizt. Þó vannst hon-
<um enn þá betur í ýmsum öðrum vejferðarmálum landsins.     Honum var það
t. d. manna mest að þakka, að verzlunin var að lokum gefin frjáls   við allar
þjóðir 1854, og að skólamálin komust í nýtt  og betra horf,  að fjárhagsmáliö
var Jeitt til farsælla Jykta, og ótal margt annað, sem hvert um sig er ærið nóg
tii að tryggja honum ævarandi   ást og þakklæti   hjá þjóðinni.    En   þó er hitt
mest um vert af öllu, að Jón Sigurðsson svo að segja umskapaði þjóðina með
baráttu sinni.    íslenðingar voru í mörgum greinum eins og ómálga börn, þegar
hann fyrst tók að sjer mál þeirra, en hann skildi   við þjóðina   eins og þrosk-
aðan ungling vel á veg kominn,   þótt enn væri að vísu mikils á vant í ýms-
um greinum.     Hann eins og   leysti þjóðina úr
alögum, leiddi hana iá í lífið, og kenndi henni
að þeklcja sjálfa sig, sitt gildi og sínar kröfur.
Þess vegna getur  íslenzka þjóðin   aldrei gleymt
Jóni Sigurðssyni, fyr en ef svo kynni að fara,; að
hún aftur gleymdi sjálfri sjer, — og það verður
vonandi ekki í bráðina.
*
*                                                                              ?
Árið 1850, cárið fyrir þjóðfundinn, sendi
Jón út ávarp til íslendinga, og er hjer ofurlítill
kafli úr því. er sýnir, hvernig honum fórust
orð, er hann hvatti menn til að fylgja málUm
sinum, og hve laus hann var við > óskynsam-
legar æsingar :                                              ¦
„Bindið nú þjóðlegt samband um allt lánd.
Pundi og umræður um alþjóðleg efni mun eng-
inn geta bannað yður með íjettu, en gætið þöss,
að hafa alla meðferð yðar á fundum sem reglu-
legasta og sem sómasamlegasta í alla staði.
Farið eigi í launkofa með það, sem allir eiga
að vita; hafið og heldur eigi annað fyrir s^tafni,
en opinbert má verða. Jjátið hvergi. eggjast til
að fara lengra eða skemmra, en skynsamlegt
er, og sæmir gætnum og einörðum mönnum.
Látið á engan hátt eggjast til að sýna em-
bættismönnum yðrum vanvirðu, eða ótilhlýðileg-
an mótþróa; minnist þess, að embættismenn eru
settir til að gæta laganna, og þegar þeir koma
fram í laganna nafni, þá óvirðir sá lögin, sem
óvirðir þá, en með lögum skal land byggja, en
með ólögum eyða. Leitist við sem mest, hver
í sinn stað, að útbreiða og festa meðal yðar þjóð-
legt samheidi,þjóðlegaskynsemdogþjóðIegareglu".
Um framkomu Jóns Sigurðssonar á þingi og utan þess og um störf hans ýms
segir meðal annars í æflsögu hans:
„Ræður hans höfðu venjulega mikil áhrif, enda var röddin ákaflega sterk
og framburðurinn hrífandi. Það var einkennilegt, að hann nafngreindi mjög sjald-
an þá menn, er voru á annari skoðun en hann, eða sneri máli sínu beinlínis
móti þeim, hvort sem heldur var í ræðum eða ritum. Aftur sparaði hann
eigi að vitna til orða þeirra manna, er voru á sama máli og hann; þótti þeim
oft vænt um það. Hann hugsaði eigi um að svala geði sínu, heldur um það.
að vinna sem flesta til að fylgja því, er hann áleit rjett, eða að minnsta kosti
koma þeim til að leggja sem minnst á móti því. Hann talaði aldrei undir
rós, og keksni og kýmni þótti honum ósamboðin virðingu þingsins. Yfir höf-
uð hafði hann mikil áhrif í þvi tilliti, .að kenna mönnum góða þingsiðu og
skipulega meðferð á málum. En það vo'u eigi að eins þingmál, er Jón leit-
aðist við að hrinda áleiðis, heldur og sjerhvað annað, er studdi framfarir lands-
ins, t. d. að ísl. menn Jærðu búfræði. Vildi hann iielzt að búnaðarskóli yrði
stofnaður i landinu, en þegar það gat ekki orðið, þá reyndi hann að hjálpa á
allan hátt þeim, er búfræði vildu nema i útlöndum. Hann útvegaði þeim
styrk, stundum hjá stjórninni, stundum hjá danska landbúnaðarfjelaginu, og
Ieiðbeindi þeim á annan veg. Þeim, sem voru að leitast við að koma upp
innlendri verzlun á íslandi, veitti hann marga mikilvæga aðstoð og leiðbein-
ingu, og útvegaði þeim skýrslur og upplýsingar og gerði sjer mikla fytirhðfn
þeirra vegna. Iðulega brýndi hann fyrir mönnum, hver nauðsyn væri á að
bæta jarðir sínar, auka útveg sinn og vanda vörur sínar. Sýna rit hans, svo
sem Fiskibókin, Varningsbókin o. fl. áhuga hans í þeim efnum. — Jón ieitað-
ist við að örfa menn til alls konar fjelagsskapar og samtaka, og var það eigi
að eins til þess, að hverju einstöku máli yrði betur ágengt, heldur og öllu
fremur til þess að vekja og glæða fjelagsandann yfir höfuð og allt þjóðlegt líf.

					
Fela smámyndir
Blağsíğa 97
Blağsíğa 97
Blağsíğa 98
Blağsíğa 98
Blağsíğa 99
Blağsíğa 99
Blağsíğa 100
Blağsíğa 100