R E Y K J AV1 K 125 af hendi ráðherra, 2. gr. a: „Það varðar ráðherrann ábyrgð eftir lögum þessum, ef hann lætur farast fyrir að bera ?tpj> fyrir honungi Vóg, tilskipanir eða aðrar ályktanir, er konungs undir- skrift útheimtist til, eftir stjórnarskip- unarlögunum". Viðuiiögunum við broti þessu geta menn kynst í 5. gr. ráðh,- ábyrgðarlaganna. Hér liggur þannig fyrir brot á stjórnarskránni og á ráðherraábyrgð- arlögunum. Það er önnur ástæðan til fyrirspurnar minaar og jafnframt önnur afleiðingin af uppburðar- leysi ráðherra. En svo er ótalið þriðja atriðið, og ekki ómerkilegasta. Hver verður af- leiðingin, haldist ráðherra uppi átölu- laust að stinga undir stól alþingis- frumvörpum, jafnvel þeim, sem hann heflr mælt sterklega með ? Sú, að úti væri um þingræðið, áhrifum al- þingis á lagasetningu landsins væri spilt. Hyrningarsteinninn undir þjóð- félagsskipuninni væri brotinn. Það er þriðja ástæðan til fyrir- spurnar minnar, og um leið þ r i ð j a afleiðingin af uppburðarleysi ráð- herra. Þegar litið er til nefndra þriggja af- leiðinga: tfóns landssjóðs, stjórnar- skrárbrotsins og þingræðis-skemdar- innar, og svo til þess að slík hegðun er eins dæmi í þingfrjálsu landi alt til þessa dags, þá er fyrirspurnin væntan- lega ekki ófyrirsynju, enda hefir hv. deild í einu hljóði talið fyrirspurnina sjálfsagða, þrátt fyrir skýrslu ráð- herra í sameinuðu þingi 14. þ. m. Að svo mæltu vænti ég skýrsíu hæstv. ráðherra um það, hvi hann greip til þess byndisúrrœðis að bera ekki lotterífrumvarp síðasta alþingis upp fyrir konungi til staðfestingar. fáein orð um vitana. Hr. Th. Krabbe hefir 19. f. m. gert nokkrar athugasemdir við það er eg hafði áður sagt í næsta blaði á undan af „Reykjavík", um vitana. Mér þykir vænt að heyra, að hr. Th. Krabbe er mér víða samdóma. Aftur skal eg játa, að eg get ekki verið honum samdóma að öllu leyti, og skal eg gera stutta grein fyrir því. Eg skal taka það fram, að enginn má skilja það svo, að eg ætli að leggja út í blaðadeilur við hr. Th. Krabbe, til þess hefir mig aldrei dreymt, heldur að eins benda á, hvað mér sýnist, og veit eg með vissu, að það eru um leið skoðanir skipstjóra hér yflrleitt. Sigluíjarðarvitanum ætla eg að sleppa þar sem eg heyri að við erum sam- dóma í öllu verulegu, enda heflr mér aldrei dottið í hug að skella 'óllum misfellum á hr. Th. Kr. bak, því að eg veit að hann lætur sér ant um vitamálin; en betur siá augu en auga, og þar sem hann er ekki sjómaður, vona eg hann reiðist mér ekki, þótt eg sem sjómaður láti mína skoðun í ljósi hlutdrægnislaust. Eg get samþykt, að það sé rétt, sem hr. Th. Kr. segir, að öndverðar- nesvitinn gæti ekki staðið „vestar", þegar maður tekur það bókstaflega eftir orðinu; eg hefði átt að segja suðvestur; líklega er það nálægt S. S. V., sem vitinn ætti að færast, og viss er eg um, að ef hr. Th. Krabbe væri mér samferða á sjó þar með fram í björtu veðri, þá yrði hann mér líka samdóma um það, að vitinn ætti að standa á bergstalli, sem er að eins sunnar og vestar, þar sem þessi stall- ur sést bæði austan og S. V. frá, en eins og nú er, skyggir hann algerlega á vitann þegar komið er grunt norður með jöklinum að vestan. Þá komum við aftur á Reykjarnes. Því miður verð eg hr. Tr. Kr. þar ekki samdóma. Fyrst er það, að undirstaðan á Skarfasetri er að mínu áliti miklu traustari en á Bæjarfellinu þar sem vitinn stendur, og eg get fullvissað hr. Th. Krabbe um það, að þar sem honum hefir verið sagt að Skarfasetur væri, altaf að „brotna upp" þá er það alls ekki rétt meðfarið. Það eru nær 20 ár síðan eg kynt- ist fyrst þar suður frá, og var eg þar þá, má segja daglegur gestur um 4 ár, svo að mér ætti að vera kunnugt um, ef Skarfasetur væri að brotna, enda gera eg ekki ráð fyrir því, að hr. Th. Kr. trúi því lengur, eftir að eg hefi skýrt honum frá, að þetta sé ekki satt; en eins og hann veit, er Bæjarfellið ekki traust, og grunur minn er það, að drjúgt hafi þurft að grafa þar, til að fá næga festu til undirstöðu fyrir „vitann", og mun þó ekki vera ofgóð. Eða er það skrök- saga, að vitinn hafl verið farinn að hallast, og að bygð hafi verið stoð við hana? Einnig eru landskjálftar (hverakippir) þar mjög tíðir, og því meiri hætta sem vitinn stendur hærra. Hvað það snertir að vitinn hefði ekki lýst nægilega norður eftir, þá er eg ekki á sama máli, þar sem Skaga- vitinn er til að átta sig á þegar kom- ið er norðan frá, og nú í bærilegu skygni sjást þeir báðir í einu, Skaga- vitinn og litli vitinn á Skarfasetri, hvað þá hefði þar verið stór viti. En að öðrum kosti hefði litli vitinn verið betur settui á vestur nefið („Öngla- brjótsnef"), sem a^ mínu áliti hefði þó verið óþarft, af áðurgreindum á- stæðum. Um sandana erum við sem betui fer samdóma. Það er rétt, sem hr Th. Kr. segir, að viti á Meðalands- tanga yrði dýrari heldur en á Ingólfs- höfða. En óska yildi eg þess, að ei svo ólíklega skyldi fara, að viti yrði settur á Ingólfshöfða, en ekki á Dýra- læk eða Meðalandstungu, og ætti að vera aðalviti fyrir suðurland, þá yrði hann ekki af sömu gerð og í Dyrhóla- ey, því að satt að segja er það mjög lélegur viti; góður í alveg hreinu lofti; en hvað lítið „mistur" sem er, sést hann ekki rétt langt. Satt að segja álít eg, að þar sem vitar eru strjálir, þá sé varasamt að treysta á vita, sem enga gæzlu hafa heilu viku. öðru máli er að gegna við Noreg t. d., þar sem er eitt net af vitum. Ætti eg um að kjósa, mundi eg heldur vilja bíða ári lengur og fá þá vita á Dýralæk eða Meðalands-tanga, (geri enga rellu úr, hvor staðurinn væri valinn), heldur en fá vita á Ing- ólfshöfða, sem að eins verður fyrir útlenda botnvörpunga, sem liggja þar að fiska, mest í landhelgi; því að vita gerðin á Ingólfshöfða, svo óþörf sem hún er, mundi valda því, að vér ætt- um á hættu, að fá seint eða aldrei vita á hœttulegasta staðinn á öllu landinu, Meðalandið. JFVöixslc samtalsbók eftir IPéll JPorbelssoxi., er nýkomin út. - Fæst hjá öllnra bóksölum. Kostar Kr. 3,00. Ég fjölyrði svo ekki meira um þetta, en verð nú líklega að sætta mig við að taka því með þögn og þolinmæði, þótt að þessum línum verði fundið. Hjalti Jónsson. yiustan a| Qéraði. í 14. tbi. blaðsins „Reykjavík" frá 29. Marz þ. á. er grein með þessari yfirskrift, eftir Hallgrim Þórarinsson á Ketilsstöðum. Tekur hann þar til athugunar fréttapistil í „Kirkjubl." frá 1. Ágúst 1912, er skýrir frá ýmsum störfum mínum, einkum byggingum, og sem hann telur til þess ritaðar, að hefja mig til skýjanna. Þeim ber talsvert á milli pistilshöf. og H. Þ. Hinn fyrri segir, að engum nema þeim, sem hefði mitt vit og dugnað, gæti orðið neitt úr landspildu þeirri, er óg fékk hér keypta. Ekki finnur þó H. Þ. að því, að höf. gengur hér út frá því, að mér verði eitthvað úr henni. En það var, og er enn, óséð, hvort mitt vit og dugnaður nægir til þess. Þar á móti heldur hann því fram, að hér um slóðir sé enginn sá auli til, sem talizt geti með fidlu viti, er ekki hefði mjög góðar tekjur af þessu landi, minsta kostt þó miðað við kaupverðið*) Ég skildi nú orð pistilshöf. svo, er ég sá þau í „Kirkjubh", að hann meinti, að þetta hvorttveggja — vit og dugnað — þyrfti til þess að gera landið að byggilegu ábýli — húsa upp frá grunni fyrir menn og skepnur, rækta upp tún, matjurtagarða o. fl. Hallgrímur virð- ist aftur skilja hann svo, að þetta — vit og dugnað — þurfi, tii þess að hafa þær tekjur af landinu, rneð afurða- sölu, að nemi rentu af kaupverðinu. Og til þess að sýna, að þetta sé rangt, virðir hann hið selda land á sína vísu. Er þar gengið út frá, að ekki sé rekið bú á landinu, heldur alt sélt út, beit og heyskapur. Og þó menn kynnu nú að verða svo varkárir, að skifta lægri tölum H. Þ. með 2, þá yrði útkoman svo glæsileg, að flestir landbændur mundu heldur vilja selja öðrum beit og siægjur á löndum sínum, en reka búskap sjálfir. En þá er markaðurinn. Hverjir kaupa beit og slægjur, þegar menn geta ekki unnið upp sín eigin lönd fyrir skort á vinnukrafti? En virðingar eru jafnan álitamál, og enginn getur bannað H. Þ. að virða eftir sínu höfði. Þó er rétt að geta þess til saman- burðar, að væri austurhluti Vallaness virtur á sama hátt, þá kæmi út: 1300 útneysnestar á 0,50 = fcr. 650,00, samsvarar höfnöstöl kr. 13000,00. 4—SOOtööíitestar, 400 á 1,00=*. 400,00, samsYarar Míuðstól ltr. 8000,00. 20 nesta neit á 12,00 = itr. 240,00, samsvarar höfuöstól fo\ 4800,00. Yrði þá verð prestsseturs- ins eftir slíku mati . . . . Kr. 25800,00 auk staðar- og jarðarhúsa, sem tæp- *) Leturbreytingar gerðar af mér. lega mundu verða bygð upp á auðu landi fyrir minna en 4—5 þús. kr., og að ótöldum ítökum, afréttum, rek- um o. fl., er fylgja. Og matið á þessum hluta er það á- byggilegra, að hinir töldu útheyshestar hafa í raun og veru verið heyjaðir á landinu í minni tíð, á sumri, og þó ekki nándar nærri upp unnar slægjur þess, og taðan talin líkt og hún kemur árlega af túninu, þar sem mér affcur er ókunnugt um heyfeng þann, er H. Þ. telur fram af hinum hlutanum, eða neitt í áttina til svo hárra talna. En sé nú athugað, hvers virði Valla- nes var, óskift, eftir sölureglum land- sjóðs- og kirkjujarða — að kaupverðið svari sem næst til upphæð, er eftir- gjaldið sé renta af, með 4°/o — þá ætti það að vera 5000 kr. virði, þar sem eftirgjaldið var 200 kr., metið af kunnugum mönnum innan hrepps. Þá ætti þessi selda landspilda að hafa grætt svo mikið á því, að losna við tún, hús, útland o. fl. hins hlut- ans, að hún verður 2—9000 kr. meira virði eftir skiftin, eftir mati H. Þ., en alt Vallanes var áður. Og þó er þessi hluti, sem svo mik- ill hagur er að losna við, um 30 þús. kr. virði, eftir sama mats-taxta. Hér er fundinn nýr grundvöllur undir jarðamat. Og ef hann reynist ábyggilegur, ættu jarðeignir landsins að átt-tífaldast að verðgildi, við það sem nú er. Hér er tækifæri fyrir gróðamenn: að kaupa upp jarðir eftir gömlu mats- reglunni og selja svo aftur eftir hinni nýju, þegar hún hefir rutt sér til rúms. [Niðurl. næst.]. Kokkur orð um tvö [nimvörp. í efri deild hafa komið fram 2 frum- vörp um friðun fugla, annað um friðun og ófriðun fugla og eggja yfirleitt, en hitt um friðun æðarfugls. Þó ég þykist vita, að þessi frum- vörp sé sprottin af mikilli föðurlands- ást, og geti getið mér til, að þau muni hafa kostað höfundana allmikla andlega raun, þá eru frumvarpagreyin þannig úr garði gerð, að þau mega alls ekki að lögum verða, og skal ég með nokkrum orðum gera frumverp- ingum og öðrum grein fyrir hvernig á því stendur. Ætla ég þó ekki að athuga nema 2 atriði sitt í hverjum lögum, alfriðun rjúpunnar í 2 ár og bannið gegn æð- areggjaförgun. Ég verð enn að geta mér til, og býst þá við því, að ákvæðið um rjúpu- friðunina sé sprottið af ótta fyrir eyðing rjúpunnar, en sá ótti er þarflaus. Hvernig sem farið væri að, mundi ekki vera unt, að færa ábyggileg rök til þess, að rjúpan sé í fækkun, en að hún sé að eyðast er sú heljar vitleysa, að hún þarf ekki mótmæli. Aftur getur það vel verið, og eru mörg dæmi til, að rjúpan flytji sig um set, fari úr bygðarlögum, þar sem mjög er hart og til skárri bústaða. Kæmi mér ekki
Beinir tenglar