Verkamaðurinn - 10.10.1958, Blaðsíða 3

Föstudaginn 10. október 1958
VERKAMAÐURINN
3
Það var dag einn í desember-
mánuði 1492, sem sá mikli landa
fundamaður Kolumbus gekk á
land á eynni Haiti úti fyrir
strönd Mið-Ameríku. Honum
fannst þessi sólríka pálmaey svo
himnesk, að hann ákvað, að þar
skyldi hann grafinn eftir dauða
sinn. Kolumbus dó á Spáni, en
mannsaldri síðar voru jarðnesk-
ar leyfar hans fluttar til Haiti.
Hann var jarðsettur í dómkirkju
borgarinnar Santo Domingo, sem
Spánverjar höfðu byggt.
Santo Domingo er nú höfuð-
borg samnefnds ríkis, sem tekur
yfir austurhluta Haiti-eyjar. —
Síðustu 28 árin hefur ríkinu
Santo Domingo verið stýrt af ein
ræðisherra, hershöfðingjanum
Rafael Trujillo. Hann lét grafa
föður sinn í dómkirkjunni, eins
og Kolumbus, enda þótt ekki sé
vitað til þess, að faðirinn hafi
unnið sér annað til fiægðar en að
vera faðir einræðisherrans.
Guð og Trujillo.
Ferðamenn, sem koma til þessa
litla ríkis á hinni frjósömu hita-
beltisey, verða þess áþreifanlega
varir, að einvaldurinn þjáist ekki
af minnimáttarkennd. Hann hef-
ur breytt nafni höfuðborgarinnar
og nefnt hana eftir sjálfum sér.
Hún heitir nú Ciudad Trujillo
(Borgin Trujillo). Á þökum húsa
má sjá nafn hans letrað leiftrandi
neonljósum með dökkan hita-
beltishimininn að bakgrunrii. Þar
stendur Dios y Trujillo, Guð og
Trujillo. Sagt er, að upphrópun
þessi finnist einnig með öfugri
orðaröð: Trujillo og Guð.
Á sjúkrahúsi í höfuðborginni
er þessi áletrun: „Trujillo, vel
gerðarmaður landsins, veitir þér
heilsuna aftur.“ Á byggingu rík-
ishappdrættisins er stór mynd af
einvaldanum, og fyrir neðan
hana stendur: „Svo er hinum
snjalla velgerðamanni landsins
fyrir að þakka, að sérhver borg
ari hefur tækifæri til að vinna
auð fjár.“ Skemmtigarði einum
hefur hann gefið nafn elzta sonar
síns, en þann lét hann gera að
ofursta í hernum, þegar hann var
sjö ára gamall. Hector bróður
Sinn hefur hann látið skipa for-
seta. Sjálfur nefnist hann ekki
lengur hershöfðingi heldur alls-
herj arstj órnandi, generalissmus,
og það er hann, sem raunveru
lega hefur öll völd í landinu. -
Hann kallar sig tíðum el jefe.
foringjann, eða el benefactor,
velgerðamanninn.
Hvernig hefur svo þessi maður
orðið einvaldur yfir tveimur
milljónum manna?
Eftir að íbúar Santo Domingo
höfðu rekið Spánverja af hönd-
um sér í byrjun nítjándu aldar.
var landið sjálfstætt lýðveldi
nokkra áratugi. Dominikanska
lýðveldið er það almennt nefnt
enn í dag. En landið lenti í efna-
hagsörðugleikum, sem urðu und
irrót þess, að landið glataði að
lokum sjálfstæðinu. Amerískir
stórbankar náðu tökum á ríkis-
kassa hins smáa ríkis, og Amer
íkumenn tóku í sínar hendur alla
fjármálastjórn í Santo Domingo
Amerískt hemám.
Á meðan fyrri heimsstyrjöldin
stóð yfir gengu Ameríkumenn
skrefi lengra. Ríkisstjórn Banda-
ríkjanna fór þess á leit að fá full
yfirráð yfir lögreglu Santo Dom-
ingos, landher og flota. Þessu
var neitað, en þá voru sjóliða-
sveitir, hinir svonefndu skinn-
hálsar, sendar til Santo Domingo.
Amerísku sjóliðamir ráku ríkis-
stjórnina frá völdum og leystu
iingið upp. Næstu átta ár, 1916
til 1924, var landið hersetið af
amerísku herliði og amerískir
umboðsmenn önnuðust lands-
stjóm. Áður en her Ameríku-
manna kom til Santo Domingo
höfðu amerískir fjárbrallsmenn
náð undir sig helztu tekjulindum
landsins.
Á þeim tíma, sem herseta Am-
hans. En hæstiréttur ákvað, að
skipaðar skyldu nýjar, heiðar-
legar kjörnefndir. Dómssalurinn
var fullur af fólki, þegar birta
átti þessa niðurstöðu í réttinum.
Ritari hæstaréttar reis á fætur til
að lesa upp dóminn. En skyndi-
lega fór hönd hans, sem hélt á
skjölunum, að skjálfa. Aftan til
í salnum hafði birzt hópur manna
vopnaður léttum vélbyssum. —
Fólk þyrptist að útgöngudyrun-
um, dómararnir voru neyddir til
að víkja úr sætum sínum, og
dómurinn var aldrei lesinn upp.
Trujillo vann kosninguna.
Það voru amerísku hernáms-
yfirvöldin, sem veittu Trujillo
heiður og virðingu með því að
gera hann að æðsta yfirmanni
til New York, en þar gaf hann út
blað, sem mjög ákveðið gagn-
rýndi stjórn Trujillos. Lögreglan
fann greinilega bendingu um,
hverjir voru sekir um morðið, í
grein eftir Requena, sem ennþá
hafði ekki birzt. Grein þessi var
viðtal við þáverandi ræðismann
Santo Domingo í New York,
Felix Bernadino. í viðtalinu kom
það fram, að Bernadino hefði
hótað að skjóta Requena „undir
hvaða götuljósi New York-borg-
ar sem vera skal.“
Samúð Eisenhowers.
Árin, sem liðin eru frá lokum
síðari heimsstyrjaldarinnar, hef-
ur ríkt gott samkomulag milli
amerísku ríkisstjórnarinnar og
RAFAEL TRUJILLO —
glæpamaðurinn, sem stjómar í
Santo Domingo.
HROSSAÞJÚFUR
NJOSNARI -
EINVALDUR
Amerískt hernám lyfti honum í valdastól
eríkumanna stóð, var núverandi
einvaldur Rafael Trujillo, ungur
maður, á þrítugsaldri. Þá þegar
var hann samt nafnkunnur orð-
inn. Ásamt einum bræðra sinna
stundaði hann hesta- og naut-
gripaþjófnað og átti í stöðugum
útistöðum við lögregluna. Árið
1918 var hann dæmdur í sex
mánaða fangelsi fyrir fjársvik. —
En amerísku hernámsyfiirvöldin
höfðu not fyrir hann. Skömmu
eftir að hann losnaði úr fangels-
inu gerðist hann njósnari fyrir
amerísku sjóliðasveitirnar, sem
áttu í erfiðleikum með að halda
uppreisnargjömum íbúum og
andspyrnuhreyfingunni í skefj -
um. Hópnar vopnaðra frelsis-
unnenda börðust gegn amer-
íska hemum með öllum hugsan-
um ráðum.
Ameríkuménnimir kunnu að
meta njósnarstarfsemi Trujillos
og að launum hækkuðu þeir
hann fljótlega í tign og gerðu
hann að foringja í lögreglusveit-
um þeim, sem þeir höfðu komið
á fót. Fáum árum síðar, 1923,
skipuðu Kanarnir hann, þá 32
ára að aldri, hershöfðingja og
æðsta yfirmann alls herliðs
Santo Domingo. Árið 1930 komst
hann með aðstoð hersins til
æðstu valda og varð einvalds-
herra landsins.
Vélbyssur í dómssalnum.
Trujillo notaði forsetakosn-
ingar til að ná völdunum. Hon-
um hafði tekizt að sjá svo um,
að kjömefndir voru að meiri-
hluta skipaðar fylgismönnum
hersins. Annars væri hann kann-
ski ennþá aðeins tiltölulega lítt
þekktur hrossaþjófur.
Þegar Trujillo var kominn til
valda, tók hann að ofsækja and-
stæðinga sína. Hann lét varpa
þeim í fangelsi, pína og drepa. —
Þúsundir manna flýðu úr landi.
Margir læddust eftir þröngum
fjallvegum yfir landamærin til
nágrannaríkisins Haiti. Trujillo
krafðist að Haiti framseldi hina
pólitísku flóttamenn. Honum var
neitað og tók þá til hefndarráð-
stafana. Margir Haiti-menn
bjuggu í Santo Domingo. Eftir
skipun frá Trujillo var herirni
látinn smala þúsundum þeirra
saman í október 1937 og síðan
voru þeir drepnir. Flestir voru
felldir með vélbyssuskothríð. —
Tala hinna drepnu er talin hafa
verið 15—20 þúsund.
Bréf, sem aldrei kom til skila.
Amerískur prestur, faðir Bar-
nes, sem um þessar mundir
dvaldist í Santo Domingo, varð
skelfingu lostinn vegna fjölda-
morðsins. Hann skrifaði bréf til
systur sinnar í USA, og skýrði
frá því, sem fyrir augu hans hafði
borið. Bréfið kom aldrei til skila,
en stuttu síðar fannst presturinn
dauður. Hann hafði verið skot-
inn.
Síðar voru margir þeirra, sem
gagnrýndu einvaldann, myrtir,
bæði í Santo Domingo og erlend-
is. Árið 1952 var maður að nafni
Andres Requena myrtur í stiga í
East Side í New York. Hann
harfði flúið frá Santo Domingo
einvaldans á Haiti, þrátt fyrir
starfsemi glæpamanna hans inn-
an USA. Frá Washington hefur
hann fengið bæði siðferðilegan
og efnahagslegan styrk. Árið
1955 sagði Eisenhower við sendi-
herra Santo Domingo í USA:
„Hinn ákveðna vilji ríkisstjóm-
ar yðar til að vemda siðvenjur
hins frjálsa heims. . . . má reikna
með öflugum stuðningi frá ríkis-
stjóm USA.“
í amerísku blöðunum var
þeirri spurningu varpað fram,
hvort Eisenhower myndi telja
fjöldamorð Trujillos á 15.000
Haitibúum til „siðvenja hins
frjálsa heims“?
Ameríska ríkisstjórnin hefur
árum saman veitt Trujillo geysi
mikla efnahagslega og hemaðar-
lega aðstoð. Árið 1955 afhenti
USA Santo Domingo 25 nýtízku
orrustuþotur. Ameríska viku-
blaðið Time vakti þá athygli á
því, að slíkt framlag til viðkom
andi smáríkja þýddi „mjög mik-
inn hernaðarstyrk“.
Stuðningur amerísku ríkis-
stjórnarinnar við Trujillo er án
alls efa af mjög nærtækum
ástæðum sprottinn. Santo Dom-
ingo er eitt þeirra landa í Mið-
og Suður-Ameríku, þar sem am-
erískum fjáraflamönnum leyfist
að safna hvað mestum gróða.
þessu litla ríki á Haiti eiga am-
erískir auðkýfingar fyrirtæki
sem eru metin á 150 milljón doll-
ara virði. Sykurframleiðslan er
þýðingarmesta framleiðslugrein
landsins, en yfir tveimur þriðju
hlutum hennar drottna tvö am
erísk stórfyrirtæki. — Stjóm
Trujillos leyfir ekki verkalýðsfé-
lög. Þar sem verkalýðsfélög eru
ekki, er auðvelt að halda laun-
unum niðri, og amerísku at-
vinnurekendurnir í Santo Dom-
ingo sjá sér aúðvitað hag í þess-
arri stjórnvizku einvaldans.
Hann vissi, hvað hann átti
á hættu.
12. marz 1956 var enn einn
glæpur framinn í New York, sem
bar merki Trujillos. Spánskur
prófessor, sem setzt hafði að í
New York, Jesus de Galindez,
hvarf gersamlega, eins og jörðin
hefði gleypt hann. Hann var
ósættanlegur andstæðingur
stjórnar Trujillos. Rannsóknir
lögreglunnar leiddu nokkurn
veginn í ljós, hvað gerzt hefði. Á
leið heim til sín frá Columhia-
háskólanum var prófessornum
rænt og hann að líkindum deyfð-
ur eða svæfður. Því næst var
honum ekið í bifreið að litlum,
afskekktum flugvelli á eynni
Long Island fyrir utan New
York. Lítil flugvél, sem útbúin
var með aukabenzíngeymi, hóf
sig á loft um miðnætti og tók
stefnu í suðurátt með prófessor-
inn innanborðs. Vélin hafði við-
komu á flugvelli í Florida til að
taka benzín. Síðan hélt ferðin
áfgram yfir hafið til Monte
Cristi-flugvallarins á norður-
strönd Santo Domingo, þar sem
Galindez var framseldur. Að öll-
um líkindum hefur harm verið
myrtur í Santo Domingo.
Ameríski flugmaðurinn, sem
stýrði vélinni, Gerald L. Murphy,
skýrði síðar nokkrum vinum og
unnustu sinni frá því, að hann
hefði haft Galindez innanborðs.
Stuttu síðar var Murphy myrtur
í Santo Domingo. Það var þaggað
niður í honum til eilífðar. Mað-
urinn, sem myrti hann, framdi
síðar sjálfsmorð í fangelsinu,
eftir því sem yfirvöldin í Santo
Domingo skýrSu frá. Ennþá eitt
vitni var horfið.
Ástæða Trujillosar til að ryðja
prófessor Jesus de Galindez úr
vegi var þessi: Það var almennt
vitað, að prófessorinn vann að
bók, sem fletti rækilega ofan af
stjórn Trujillos. Hann hafði dval
ið nokkur ár í Santo Domingo.
Galindez var vanur að segja,
að hann ætti stefnumót við þjóð
Santo Domingo-ríkis „á frelsis-
degi hennar“. Þann dag auðnað-
ist honum ekki að lifa. Prófes-
sorinn var kjarkmikill maður.
Hann vissi hvað hann átti á
hættu. í bústað hans fann lög-
reglan miða, sem á var ritað: „Ef
eg hverf, er þá seku að finna í
Santo Domingo."
Lögreglan hefur ekki getað
upplýst máhð til fulls. í skjölum
lögregiunnar í New York stend-
ur ennþá skrifað við nafn Gal-
indez „horfinn“.
En enda þótt Galindez sé að
öllum líkindum látinn, hefur
rödd hans heyrzt. Þremur mán-
uðum eftir hvarf hans kom bók
hans um Trujillo út í Chile. Bók-
in ákærir einvaldann fyrir 140
pólitísk morð. Fyrstu vikuna eft-
ir útkomu bókarinnar seldust
(Framhald á 4. síðu.)