VORÖLD Winnipeg, 1. Febrúar, 1918 ©LP, Útgáfunefnd: þ. þ. Þorsteinsstm, ritari SumarliSi Sveinson, féhirSir. Arngrímur Johnson, forseti Ritstjóri: Sig. Júl. Jóhannesson Skrifstofa: 482i/2 Main St., Rialto Block. Winnipeg Voröld. "Nóttlaus voraldar veröld þar sem víSsýniS skín." Stephan G. Stephansson Vestur-Islendingar:—Oft hefir því veris hreift aS þörf væri á nýju blaSi, frjálslyndu; hafa þær raddir orSis bæSi fleiri og háværari eftir því sem árin hafa liðið. Því hefir veriS haldiS fram af mörgum aS gömlu flokka- blöSin væri of háö og einhliSa og f jærri því aS geta talist frjáls- lynd eSa alþýSleg í orSsins réttu merkingu. UmræSufrelsi væri bar of takmarkaS og auSvaldsblær væri sjáanlegur og finnan- legur í framkomu þeirra. Sterkasta afliS í hverju þjósfélagi eru blöSin; þessvegna er heill hverrar þjóSar að allmiklu leyti undir því komin aS hún eigi víðsýn, heilbrigS, frjálslynd og andrík blöð, meS öBrum orSum aS í gegn um blöðin sjáist "Nóttlaus voraldar veröld, þar sem víSsýniS skín" Hugsunarháttur og sálarlif fólksins skapast aB miklu leyti af áhrifum blaSanna; þaðan fær þjóSin sína andlegu nær- ingu og er mikiS undir því komið aS sú næring sé holl og upp- byggjandi. Þeir sem að blaðaútgáfu vinna þurfa aS hafa fleira í huga en aS græða fé. ÞaS er áríSandi aS blöSin geti borið sið fjár- hagslega, en kóllun þeirra er miklu víðtækari en það og miklu háleitari. Ekkert blað hefir erindi til fólksins nema því aðeins að >aS komi í því skyni aS vinna eitthvert ákveSiS hlutverk sem • i yrði unnið án þess, og erindi "Voraldar" viljum vér skýra '"i fáu Iínum sem hér fylgja: .. "Voröld" verður óháS frjálslynt blaS í stjórnmálum. fylgir öllu því sem réttilega getur talist til sann þjóS- 'a eSa umbóta; þar á meðal fylgir hún eindregið stefnuskrá i»eírri er samþykt var á bændaþingi Vestur Canada 1917 (hinni svokólluðu bændastefnuskrá). 2. "Voröld" flytur fjölbreyttar fréttir almennis efnis, bæSi Jnnan lands og utan, héraðs fréttir, bæjarfréttir, o.s.frv. 3. "Voröld" flytur alþýðlegan bálk um búnað og mun reyna -5 vanda til hans eftir föngum, meS aðstoð ýmsra góðra manna 'gfróðra. 4. "Voröld" ætlar aS fylgja þeirri nýju stefnu aS vera pVki síSur blað Islendinga í Bandaríkjunum en í Canada; mun hún reyna aS kynna sér sem bezt öll mál þar sySra til þess aS geta rætt þau með sanngirni. 5. "Voróld" mun gera sér far um að efla sem bezt skilning og styrkja vináttubönd milli Islendinga austan hafs og vestan. 6. "Voröld" ætlar sér að stySja íslenzkar bókmentir og gera sitt ítrasta til viðhalds þjóðerni voru og tungu. 7. "Voröld" telur þaS mikils virSi að lögð sé rækt við hið andlega líf hinna ungu, og því hefir hún í fylgS meö sér ung- lingablað, sem kostað verSur kapps um að vanda. 8. "Voröld mun flytja fólki glaðar stundir og sýna því "sorgir" eftir því sem við ber. 9. "Voröld" fylgir engum trúmálaflokki, og leyfir ekki neinar deilur í þeim efnum. 10. "Voröld" flytur sérstakan bálk um málefni kvenna og skorar sérstaklega á konur og stúlkur aS senda ritgerSir í hann. 11. "Voröld" flytur bálk um heilbrigSi og auk þess býður blaSið hverjum sem er aS ' spyrja spurninga viðvíkjandi heilbrigSi sem reynt verSur að svara eins ljóst og unt er. Um þaS hvort þörf sé á blaði eins og hér hefir veriS lýst, verður fólkiS aS dæma sjálft. Vér sem rásist höfum í útgáfu "Voraldar" höfum ákveðis að gefa út 2 eða 3 eintök til þess að vita hvernig því verSur tekið. Til þess að blaðið haldi ófram þarf þaS fljótra og almennra undirtekta. Menn hafa tekis aS sér starf fyrir þaS í öllum íslenzkum bygSum og byrja >aS um leiS og þetta eintak hefir göngu sína. Ve'rSur fólk beSiS aS styrkja þaS eftir mætti, bæSi meS áskriftum, fjárframlögum, og góSum orðum. Þegar þessi eintök hafa verið gefin út og undirtektir sézt er áformaS aS kaupa prentsmiðju og halda blaSinu áfram, ef svo vel gengur aS tiltækilegt þyki; verSi þaS ekki, þá verður öllu því fé sem safnað hefir veriS skilað aftur til hlutaðeigenda. Vér væntum þess að hugur fylgi svo máli manna að undir- tektirnar heimili áframhald, þvi vér trúum þv. staðfastlega að í hugsun Islendinga ríki ennþá "Nóttlaus voraldar veröld har sem víSsýnið skin." ijí iji iji Útgefendurnir. Stríðið. Ekkert blað hér í landi getur leitt strísið hjá sér eða látið það vera að tala um hermálin. Canada hefir verið í strísinu í þrjú ár og verður í því þangað til að friður hefir verið saminn, "Voröld" mun gera sitt til þess aS taka þátt í hermálum og ræða þau eins sannvizkusamlega og unt er. Um herskylduna verSur alls ekki rætt, hún er utkljáS mál og orðin aS lögum; mun þjósin að sjálfsögðu hlýða þeim eins og hverjum öSrum lögum. Það er aðallega tvent sem vér munum leggja sterka á- herzlu á í sambandi vis hermálin; í fyrsta lagi að Canada taki þátt í stríðinu þannig aS bandamönnum megi að sem mestu íiði verða og í öðru lagi að þátttaka vor verSi aS sem minstu tjóni og valdi sem minstum erfiðleikum heirrta fyrir. Bandamenn þurfa á mörgu að halda, en helzt er það: menn, vistir, vopn og flutningstæki. Bresti eitthvað af þessu þá er alt hitt litils virSi. Lög hafa þegar veris samin er nægja til þess aS senda mennina; hin atriðin eru því aðallega til umræðu. Vistirnar eru það sem'mest á ríður; þeirra þarfnast bandamenn umfram flest annað. Canada á í sér fólgnar svo miklar auðsuppsprett- ur aS vistir væru þar fáanlegar handa öllum heimi um langan tíma, ef nægur væri vinnukraftur til þess aS hagnýta þær. "Voröld" mun leggja sig fram til þess aS benda á aSferSir sem hagkvæmastar megi verða til framleiðslu í öllum greinum. Það er áríSandi um fram alt annað aS nota vinnukraftana í landinu sjólfu; en til þess þarf bæSi nákvæmni, sanngirni og vit. Það er undir notkun vinnukraftanna komið hvort oss hepnast að veita bandamönnum verulegt liS eSa eigi, og þaS er undir notkun vinnukraftanna komiS hvort vér líSum nauS heima fyrir eða ekki. En höndlun vinnukraftanna er vanda- mál. Þjóðin er þannis samsett aS á sérstakri lægni þarf að halda til þess aS ekki verSi hætt viS mistökum. Því almennari sem samvinnan verSur meSal borgara landsins því betra lið getum vér veitt bandamönnum, og því síður er hætt við tjóni eða vansæld heima fyrir. En varúð og sanngirni eru aðalatriSin í þessu efni. Allir borgarar þjóSarinnar sem trúir eru og hollir, verða að finna það að samvizkusamlega sé við þá breytt. Og meS því móti verSa þeir viljugir að leggja hönd á plóginn. Minnumst þess aS menn hafa hér mismunandi skoSanir; minnumst þess aS vér'höfum allir valis oss hér sameiginlegt heimili, þar sem vér ætlum oss aS lifa framvegis eins og bræSur. MikiS er undir því komið að vér gleymum ekki þessu bræð- ralagi, og höfum þaS fast í huga aS ef hver höndin er uppi gegn annari og engin samvinna tekst, þá verSur þátttaka vor í her- málum bandamanna til lítilla nota en þjóS vorri heima fyrir til böls. En eins og áSur er framtekis er samvinnan undir sann- girni komin. Allir verða að láta sér skiljast það hvort sem þeir eru æSri eða lægri, aS hér á aS ríkja fullkominn jöfnuSur og skoSana frelsi jafnt fyrir alla. Enginn einn flokkur má beita þeim hnefarétti við annan að vilja varna honum máls um sameiginleg heillamál landsins. ÞaS er afar áríSandi aS allir láti hendur standa fram úr ermum, af hvaSa þjóðflokki sem þeir eru komnir, en þeir verða að fá sanngjörn vinnulaun og samvizkusamlega meðferð aS öllu leyti. Þetta er erfiðasta gátan í málum Canada nú sem stendur og til þess að ráða hana þarf á lipurð og sanngirni að halda. "Voröld" óskar eftir tillögum góðra manna og kvenna um það hver sé heppilegasta stefnan í því efni að hagnýta til full- nustu alla vinnukrafta landsins. Og þótt vér Islendingar höf- um hér fáu um að ráða, þá er það samt skylda vor sem annara þjóðbrota aS leggja vorn skerf þessari gátu til lausnar. íslendingar hafa tekiS hlutfallslega meiri þátt í stríðinu en nokkur annar þjósflokkur hér í landi að undanskildum ef til vill, þeim er flutt hafa hingað frá Bretlands eyjum. Þeir hafa sent fleiri sjálfboSa; þeir hafa safnaS meira fé í hina ýmsu hermála- og þjóðræknissjóSi, og "þeir hafa unniS meira hlut- fallslega fyrir- öll þjóðræknisfélög í sambandi við stríSiS. Þetta er auðsannað með hermálaskýrslum ef nauSsyn telst. Af þessu leisir þaS aS Islendingar geta frjálst úr flokki talaS þegar um hermálin er að ræða. Ein hlið málsins er það sem "Voröld" vildi sérstaklega ræða; það er meðferð heimkom- inna hermanna sem fatlaðir verða andlega og líkamlega aS einhverju leyti. Heill hópur slíkra manna hlýtur að koma aftur af vorum þjóðflokki, og væri þá vel ef vér gætum stutt að því að þeir þyrftu ekki að líða nauð, heldur mættu þeir eiga bjarta framtíð fyrir höndum þrátt fyrir fötlunina. "Voróld" vill taka höndum saman viS hin íslenzku blöSin í því að vinna þessu máli gagn á hvern þann hátt sem fram- kvæmarlegastur og hagkvæmastur mætti verða. ty ty iji Mishermi, Eg finn mig knúðan til þess aS leiSrétta mishermi sem birtist í Lögbergi viSvíkjandi burtför minni þaSan. Eg hafsi fengis sex vikna frí frá ritstjórn til þess aS geta ferSast um bygSir Islendinga fyrir kosningarnar og unnið þannig fyrir frjálslynda flokkinn. Þegar kosningarnar voru afstaðnar átti eg að sjálfsögðu að taka við ritstjórninni aftur. En þegar Bordenstjórnin hafði unnið var kallaS til fundar í stjórnarráði Lögbergs og var mér boðið að mæta á þeim fundi. Var eg þar spurSur hver yrSi stefna mín viS blaSiS gagnvart samsteypustjórninni, og var svar mitt þetta: Eg ætla að láta Lögberg flytja rétta og sanngjarna grein um kosningarnar eins og öll stjórnmálablöð eiga aS gera og eins og Lögberg hefir gjört eftir allar kosningar; eg ætla að skýra þar frá því að kosningarnar hafi ekki verið óhindraður dómur þjóðarinnar, heldur hafi þær unnist meS því að beita hinum nýju kosninga- lögum. Að því búnu mun eg láta stjórnina afskiftalausa, hvorki fylgja henni né andmæla fyrst um sinn, heldur sjá hvað setur. Þegar hún fer að starfa mun eg unna henni sammælis fyrir þaS sem hún kann vel aS gera en finna aS þeim gerSum hennar sem kunna að verða gagnstæöar hag þjóðarinnar." En þessi átefna þótti sumum nefndarmönnum ekki heppi- leg, sögðu þeir að blaðið yrði aS fylgja stjórninni að málum og urðu afleiðingarnar þær sem öllum eru ljósar. Þegar þetta er borið saman við umsögn ritstjórans í Lög- bergi 27. des. 1917, um burtför mina frá blaðinu kemur þaS dá- lítiS undarlega fyrir; hann kemst aS orði á þessa leið: "Eina viturlega ráðið verður að taka því með jafnaSargeði sem orðrS er, og stySja þessa stjórn í öllu því sem hún gerir vel. Þó á hinn bóginn að vér munum hlífðarlaust benda í yfir- sjónir hennar og galla. Og það er þessi stefna sem hefir skiliS stjórnarnefnd Lögbergs og Dr. Sig. Júl. Jóhannesson." Hér fer ritstjórinn meS rangt mál. Þetta var einmitt sú stefna sem eg kvaSst mundu fylgja, en stjórnendur blaSsins voru ekki ánægðir með hana. Þeir vildu fylgja Bordenstjórn- inni eindregiS; þó skal þess getis að mikilsvirtur maSur í nefnd- inni kvaS þessa stefnu einkar sanngjarna. As þetta sé nákvæmlega rétt hermt veit eg aS sumir nefnd- armennirnir eru nógu sanngjarnir til aS viSurkenna. Sig. Júl. Jóhanneseon Mustræn f)ttoó. Endur-undin úr Engla böndum af Þ. Þ. Þorsteinssyni. I. Sem fagurt blóm er fyrir augað ber, en fylgir þó ei ilmur neinn, svo eru hin fögru orS, sem mæta þér, en ekkert meina—kaldur steinn. —Dammapada'. II. Líttu niður á lægstu kjörin: líf þitt eigið dýrðlegt skín. Líttu upp til hæstrar hepni: helgrimm sýnast forlög þín. III. —Hitopodesa. ' II Yfirvinn reiSi meS góðsemi og greiða —alt hið illa meö öllu góðu. Sigraðu svíðinginn með gjöf —lygarann með sálar þinnar sannleik. —Mahabarata. IV. Menn unna ei því, sem auðveldlega næst en elska það og tigna, sem ei fæst. Á vetrum biðja um sól og sumaryl, á sumrum langa í frost og vetrarbyl. —Sanskrit. V. Líkt og uxi eldist sá, sem ekkert lærir: holdið vex, en heilinn enga hugsun nærir. —Dammapada. VI. Engin biðlund: engin trú og engin festa. —Múhameð ÞolinmæSin er bænin bezta. —Búdda. VII. Rógberi og snákur ins ramma eiturs, dauSi úr sem drýpur, báSir eiga og básir nota tungur sínar tvær. —Tamil. VIII. Á meSan syndin engan ávöxt ber, þó hyggur flóniS hunang sem þaS fær; en þegar syndin þroska fullum nær, þá sér það hversu grimmlegt gjaldið er. —Dammapada. IX. Eins augnabliks réttlæti betur bætir fár, en bæn í þúsund ár. —MúhameS. X. Sem bjargið þungt, sem bifast ei við brimsins kast, svo titra ei heldur hygnir menn viS hrós né last. —Dammapada. XII. Bros til þíns bróSur, er bezt-gefinn sjóSur. —Múhameð. XIII. Á eigin verkum upp og niður allir ganga, eins og hann sem hleSur veginn —hann, sem grefur brunn í jörSu. —Hitopodesa. XIV. Ef sigrast þú á sjálfum þér, þú sigrar meira en sá sem þúsund þúsundanna þvosi dreyra. —Dammapada. » XV. Maður veglyndur meSaumkvun sýnir illum, góðum—öllum. Vel hann veit aS á vorri jórð, breyskur er bróðir hver. —Ramayana. XVI. Á þessu er trúin Budda bygð: aS hreinsa eigið hjarta, svo hverfi iS illa—svarta, en öSlast lifsins alla dygS. Gautama. XVII. Treystu guSi, trúaS barniS mitt; -hnýttu samt viö hestasteininn hrossiS þitt —MúhameS. XVIII. Betri er speki björtum seva en gull í lófa lagt. W en- Þekking sönn, er það aS skilja ilt hvaS er og gott. XIX. -Cingalese —Hitopodesa. ÆSrast ei, þótt ei sé sæng þín altaf mjúk. —Cingalese Hamingja sönn, er heilbrigS sál í hraustum búk. —Hitopodesa. XX. Afturför er erfS í líkams öllum hlutum. Stunda frelsiS sálar sanna, sem er æSst í heimi manna. —Hinstu orð Gautama. ;!! a
Beinir tenglar