Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags

						14

það óþekkjanlega óháða (absoluta), sem eigi hafi

nein viðskipti við hið hrída (relativa) (eða afskifti af

þvi?). Til hvers væri það þá! En — því er eigi

svo varið, enda er það eigi hugsunarrétt; því hið

háða getur eigi hugsast án þess óháða, og meira að

segja hið óháða eigi, án þess eitthvað annað sé því

háð; hvort miðast því við annað, og að svo miklu

leyti er hið óháða einnig »relativt«; allar tilmiðanir

stafa frá þvi, sem sinni fyrstu uppsprettu, og hið

»absoluta« hefur einmitt þau viðskipti við og af-

skipti af því »relatíva«, sem duga; því án þess væri

það háða eigi og gæti eigi verið til. Hið óháða er

einingin, talan, sem gefur núllunum er á eptir koma

gildi. Og þetta er meining Aristotelesar með að

kalla það hið fyrsta hreifanda, en engin afskipti

geta verið meiri enn þau, að koma olln, alheimin-

urn, í andlegan og líkamlegan máta á gáng, og

halda honum við á þessari rás, svo hann hvorki

standi kyrr, né forgángi.

Það er fullkunnugt, að fornir heimspekíngar

voru til löngu á uudan Kant og Schopenhauer (að

sumu leyti), sem staðfestu, að vér gætum ekkert

vitað um hlutanna sanna eðli, das Ding an sich;

bæði Herakleitos og Kratylos fóru því fram, að vér

aðeins skynjum, það sem er A yfirborði hlutanna,

það sem skilníngarvitin, eða vitin segja oss, en þau

segja sitt hvorum og sitt i hvert sinn um sama hlut-

inn; um hið stoðuga, hið óbreytilega í hlutunum vit-

um vér því ekkert; Herakleitos neitaði að mogulegt

væri, að fara optar enn einusinni yfir sömu ána,

því straumurinn mindaði jafnóðum nýtt vatn og nýj-

ar oldur, en Kratylos fór ennþá lengra, hann kvað

það vera ómogulegt, af S0mu ástæðu, að fara einu

sinni  yfir   snmu ána, og uppá síðkastið   hætti  hann