Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags

						20

vtœrð, mergð (tveggja álna), hvilikt (hvítur, lærður)

siðmiðun (tvöfaldur, Mlfur, stærri, fyrri), hvar (fyr-

ir norðan), hvenœr (áðan, í fyrra) staða (situr, ligsr-

ur, stendur), ástand (klæddur, herklæddur) starf

(sker, brennir) liðan (er skorinn, brenndur); 2., Þ ý ð-

íngaþríttur (£p<r<]vöúx) um þýðingu hinna helztu

orða og husjminda, sera optast koma fyrir í hugs-

unarfræðinni, játun, neitun, andstæða, gagnstæða,

mögulegleiki, nauðsyn, o. fl. 3., Analytika I, ura

staðhæfíngar, skilgreiníngar og ályktir, hverjar séu

fyllileírar, hverjar ófullkomnar, o. fi. 4., Analytika

II. um röksemdaleiðsluna, um vissuna án sönnunar,

og um upphaf eða undirstoðu vissunnar (en »upp-

haf í hverju hugsunarformi er það, sem eigi álitst

verða sannað« (Analyt. II, 1, 9, 10), t. d. að sami

hluturinn getur eigi verið tvennt gagnstæðt; þetta

verður eigi sannað). »Rúrafræðíngurinn getur sann-

að, að horn þríhyrníngsins séu jöfn tveira réttura,

en hann getur eigi sannað að þríhyrníngurinn sé

til; þríhyrníngurinn verður að vera gefinn«. Þetta

kallar Aristoteles o.tzÍ?>s>1lz, en það er allt annað, en

það sem eptir honum er kallað »apodictiskt«. 5.,

sönnuna rlistin, dialektikin -rsTrcxá, sem Aristo-

teles kallar ij.sð-ooov, er í nýju málunum er orðið

»Methode«,   en   sem   réttara  er   að   kalla   aðalveg

gjörir eitthvaS eSa eitthvaS er gjört viS hann, aS hann er

svo e5a svo staddur, og í þeirri eSa þeirri stöðu. Málsgrein

kallar hann annars ávallt TupÓTao"'.?, (lat. propositio). »ÞaS

sem játandi eSa neitandi er sagt um eitthva5«, og því er

XpOTaffi? einnig fyrsti liSurinn í ályktuninni (præmissa).

OrSiS xaTTjyopLa þ/Sir stundum kæra, ákæra, en aldrei dóm;

þaS kemur af xaxá (um) og áyopsu'o (eg segi) og þ/Sir því

eðlilegast umsögn, þaS sem eg segi um hlutinn.