38 arfyrirkomulagið rángt, og þar hefjast allar spill- ingar stjórnarfarsins; þá verður það harðstjórn, en ríkíð er samfélag frjdlsra manna, sem saman eru komnir af þeirri þörf, er liggur f mannlegu eðli, að lifa í félagsskap, einmiðt til þess að frjálsræðinu sé betur borgið, því þessi er meinfngin með, að mað- urinn er pólitíxkt dýr (?wov JcoXitueóv), og sérílagi er frelsið undirstaða frjálsveldis og lýðveldis. Nuhljóta í hverri borg annaðhvort einn, fáir eða margir að hafa hið æzta vald a hendi, en hvort sem það er einn, fáir eða margir, sem brúka valdið til almenn- íngsheilla, þá er stjórnarfarið rétt, en sé því beitt hvort sem er til hagsmuna fyrir hinn eiua, hina fáu eður hina morgu, þá er stjórnarfarið brotið. Með því móti verður einveldið að haiðstjóm, bestu mannastjórn að fáveldi, og frjdhborgara ntjórn (woXl- ¦zdiY að lýðveldi. Því harðstjórnin er einveldi í hag einvaldans, f'áveldið f hag hinna fáu og lýdveld- ið í hag þeim snauðu. Hvar sem völdin eru byggð á auð, hvort sem hinir fjáðu eru fieiri eða færii, þar er fáveldi, en hvar sem æzta valdið er hjá enum snauðu, þar er lýðveldi, »þegar lýðveldiðsveig- ir til fáveldio verður það beztumaniiastjórii, en er húu aptur hneigist að fjoldanum, skapast frjal^borg- araveldi (woXiTíía xaV s'eo-/7)v)«. Nú er svo ástatt, 1) Aristoteles nefnir ávallt þannig það stjórnarfar, sem hann setur efst, og sem hann lvsir svo, að þaS só lyð- veldi, er hneigist að bestu manna stjórn; skilst á bonum, að hann meini helzt stjórnarfar Aþenuborgar, einsog Sólon kom því fyrir, og einsog það var, áður enn þeir félagar, Perikles og Efíaltes sveigðu það meir í 1/ðveldisstefnuna, annar með því að r/ra vald Areiopagos-ráðsins, en hinn með því að á- kveða lyðnum daglaun fvrir að sækja þing og dóma. — Pol. II, 11, 4.
Beinir tenglar