Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags

						48

vitnað sem vott þess, ;ið Stageirítinn fari með hé-

góma, og bætir hann hér þó sjálfur við gagngjört:

»er þetta eigi skröksaga, heldur sannindi«. En —

hvernig fór? Þegar menn á hinum síðustu arum

aptur fóru að ramisaka uppsprettur Nílfljótsius,

fundu menn Pygmæa Aristotelis, og einmitt á þeim

stað, sem hann tiltekur (Livingstone, Stanley). Menn

höfðu gleymt, að Alexander mikli á herferðum sín-

um mun hafa g.jört út menn frá musteri Júpitcrs

Ammons í sunnanverðu Eygptalandi til þess að leita

að uppsprettu Nílar, og þeir sögðu fyrstir til Pyg-

mæanna. Svona er ekkert nýtt nndir sólinni! Þar

sem jafn sannleikselskaudi og nærfærinn hofundur

einsog   Aristoteles   á   i   hlut,   er   þvi    varlegra  að

rengja hann eigi að ósonnuðu.

Það er eðlilegt, að í lýðveldum, sérílagi þar

sem margir sátu dóma, einsog í Aþenuborg og víð-

ar á Grikklandi, þar var mikið undir mælsku og

málspeki komið; þar var áríðandi að hafa haga

túngu til að sannfæra, og mæla hughvarf. Enda

skapaðist fljótt hjá Grikkjum málspeki, og var þar

bæði kend og æfð, sem 0nnur list, í skólum hinna

svokölluðu rhetora. Sófistarnir voru eflaust lengra

komnir í þrætnismentinni (ipwnxif) þar enn annars-

staðar, og um málspekina sérilagi höfðu þeir Korax

og Þeodektes samið rit, sem Aristoteles vitnar til,

en sem nú eru týnd, að oðru enn því, sem hann

hefur eptir þeim í styttri rhetorik sinni, er stíluð er

til Alexanders mikla. Hann hefur sem sé einnig

samið aðra lengri; hann gat hvort sem er eigi

sleppt eða undanfellt neitt, sem mannshugurinn nær

yfir: — »AlIir   eru upp á vissan   máta   hluttakandi