Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags

						168

nýjum andlegum Ijósbrotum. Þar var ekkert brenn-

andi málefni, engin lýsandi hugsjón, ekkert fjarlægt

en þó laðandi takmark að keppa eftir. Þjóðin rorr-

aði kyrlát i ljósaskiftunum.

Það er margítrekuð reynzla í sögu þjóðanna, að

slík tímabil sem þetta var á íslandi eru bæði freist-

andi og um leið hagkvæmt leiksvið fyrir ofsa og

yfirgang einstakra óeyrðarseggja. Það er svo margt.

sem býr í haginn fyrir þá. Svo framarlega sern

þeir hafa eitthvað á að byggja og við að styðjast,

annaðhvort auð eða völd, þá líður sjaldan á löngu

áður smámennin og lítilmagnarnir mora fram í kring

um þá og í skjóli þeirra. Hvernig svo sem öðru

líður hafa smámennin nasasjón af þvi, að þar sem

auðurinn og völdin eru, þar er líka öruggastur stuðn-

ingurinn, þótt málstaðurinn sé ekki ætíð sem beztur,

og um leið, að hefðarskikkjan er sjaldan svo þétt,

að smjaðrið og íiærðin ekki komist inn um eitthvert

lykkjufallið. Þessum ísmeygilegu vopnum er þvi ó-

spart beitt þegar svo á stendur og æsa enn meira

otsann f óeyrðarseggjunum, sem þar á ofan hitta

svo örfá bönd fyrir sér, sem herða að þeim.

Sú varð og raunin á um þessar mundir að

því er Island snerti. Þá voru hér uppi ýmsir höfð-

ingjar, skapmenn miklir og stórbrotnir i lund. Vald-

svið hvers þeirra fyrir sig var reikult og lítt tak-

markað, lögin eins og hráblautt skinn, sem teygðist

bezt í höndum þess, er sterkastur var; auður var

satnaður fyrir á fáar hendur, en örbyrgð og eigna-

skortur almennur; drykkjuskapur og óhóf keyrði

fram úr öllu hjá þeim, er nokkurs voru megnugir,

en hinir lifðu við illa aðbúð. Þótt sumir meðal þess-

ara höfðingja væru ágætum gáfum gæddir, þá var

þó enginn á meðal þeirra, er mætti teljast andlegur