Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Eimreišin

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Eimreišin

						39
Mór og kol.
II.    Kol.
Pað er sannkölluð kolaöld, er vjer lifum á, ekki í þeim skilningi
að náttúran leggi óvanalega mikið upp af þessu þýðingarmikla efni, eins
og átti sjer stað á þvi tímabili i sögu hnattarins, er jarðfræðingar nefna
þessu nafni, heldur þvert á móti. Nú hafa mennirnir lært að færa sjer
þau auðæfi í nyt, er um svo langan aldur höfðu legið fjötruð í fylgsn-
um jarðarinnar; kolaeyðslan fer óðum vaxandi, og í meira en einum
skilningi er óhætt að fullyrða, að nútíminn fær sinn blæ af þessum
^svörtu gimsteinum«. Það eru kolin, er knýja eimskipin áfram á móti
vindi og sjó og láta eimlestirnar þjóta yfir löndin með geysihraða; á
kolunum byggist nærri allur hinn feiknamikli iðnaður nútímans. I stuttu
máli, það er kolunum að þakka, að verzlun og samgöngur hafa komizt
á sitt núverandi fullkomnunar stigf, ogf einnig" um steinkohn má með
rjettu segja, að þau sjeu  »afl þeirra hluta, er gjöra skal«.
Saga .Englands á þessari öld sýnir ef til vill flestu öðru betur þýð-
ingu steinkolanna. Arið 1801 vóru íbúar i sjálfu Englandi um 9 milj.;
nú búa i landinu yfir 29 milj. En nú er þess að gæta, að einmitt
um síðustu aldamót tóku Englendingar af alvöru að fást við námugröpt
og þá einkum og sjerílagi kolagröpt. En við námugröptinn styðst iðn-
aður Englendinga og heimsverzlun, og er því ekki ástæðulaust, að setja
þessa gífurlegu fólksfjölgun i samband við kolin.
Flestöll steinkolalög, er menn vita af, eru frá kolaöldinni og þykir
þvi víð eiga, að minnast lauslega á sítt hvað af því, er vísindín kunna
að segja frá þvi timabili i sögu jarðarinnar. Jarðsögunni hafa menn skipt
niður í frumtíð, fornöld, miðöld og nýjuöld, en hverjum þessara kafla er
svo skipt i smærri timabil og er kolatimabilið seint á fornöldinni. Eins
og sagnfræðingarnir byggja mannkynssöguna a fornum ritum, skjölum,
myntum o. s. frv., eins leitast náttúrufræðingarnir við, að komast eptir
sögu jarðarinnar á umliðnum tímum með því, að reyna að finna og
þýða þau vegsummerki, sem orðið hafa af rás viðburðanna. Pað, er
einkum kemur til greina, eru þær menjar, er lífið á jörðunni, dýr og
jurtir, hefur látið eptir sig; sjerilagi eru dýrin merkileg. Jarðlögin eru
eins og heljar-mikill kirkjugarður, sem hefur að geyma leifar þeirra jurta
og dýra, er lifað hafa og ekki algjörlega sundurliðazt eptir dauðann; en
þótt jarðfræðingunum smámsaman hafi tekizt að safna og lýsa um 100,000
tegundum af útdauðum dýrum, þá liggur i augum uppi, að það er aðeins
öriítill hluti þcirra dýra, er lifað hafa frá upphafi veraldar; sama er að
segja um jurtimar.
Geysimiklar breytingar hafa orðið á náttúrunni siðan á kolatima-
bilinu, enda er æðilangt liðið frá þeim tima; engin ráð eru til þess að
gizka á árafjöldann með neinni nákvæmni, en vist er um það, að tima-
lengdin skiptir miljónum ára. Á kolatímabilinu vóru ekki til nein spen-
dýr, fuglar eða skriðkvikindi (eins og t. a. m. krókódílar eða slöngur).
Æðstu hryggdýrin vóru hinir svonefndu brynhöfðar, mjög einkennileg
dýr,   er   að   sumum   einkennum   vóru  eins  og  skriðdýr,   en  að   öðrum
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80