Eimreiðin

						§3

skoðanir á hverju því máli er fyrir kynni að koma og greiða

skyldi atkvæði um.

Vjer skulum vona að þeir tímar komi, að mennirnir verði

svo þroskaðir. Á þeim tímum verður aldrei hætt við því, að þing-

bundnar stjórnarskipanir og venjur verði vanbrúkaðar, og í raun

og veru verður þjóðin þá fyrst nægilega þroskað til þess að hafa

þeirra full not, og þá fyrst verður rödd þjóðarinnar rödd guðs, af

því að hún vill þá það eitt, sem satt er og rjettlátt.

Pví miður verður þess þó lengi að biða, að slíkri hugsjón

veitist framkvæmd, og sem stendur verðum vjer með kinnroða

að játa, að vjer erum harla langt frá takmarkinu. Urskurður

meirihlutans er ekki ætið vottur um óskir og vilja þjóðarinnar,

og þótt vjer getum ekki hiklaust fallizt á skoðanir þeirra stjórn-

málagarpa og heimspekinga, er sagt hafa, að »meirihlu,tinn hefði

ætíð rangt fyrir sjer«, verðum vjer þó að játa, að hugtök eins og

t. d. »almenningsálitið«, »rödd þjóðarinnar«, »dómur meirihlutans«

o. fl. eru jafnvel á vorum dögum blátt áfram staðlaus hremmiyrði

og hugarburðnr, sem vjer höfum nú einu sinni vanizt á að brúka,

trúa á, óttast og þrælka undir; jeg vil jafnvel leyfa mjer að segja,

að þessi hugtök sjeu sem stendur enn staðlausari en tröll og for-

ynjur, þótt þau veki engu minni ugg og hjátrú; en ef vjer at-

hugum þau frá sjónarmiði lífeðlisfræðinnar og sálarfræðinnar,

verður optast reyndin sú, að þetta eru vanþroska hugsmiðar, er

myndazt hafa i sjúkum heila, afieiðingar nokkurra einkennilegra

atriða í sálarlífi manna, einkum hermihvatarinnar, og móttækileika

fyrir hugsanainnblástur.

Pað er nú æltunarverk mitt i þessari grein, að færa stuttlega

sönnur á þetta frá sjónarmiði lífeðlisfræðinga, og þannig, ef til

vill, komast að þeirri niðurstöðu, að orðtakið: Vox populi, vox

dei sje með engu móti rjettmætt á vorum dögum, fremur en það

hefur verið það á umliðnum öldum, enda þótt vjer verðum stöðugt

að vona, að það megi öðlast fullt gildi í framtíðinni, þegar mann-

kynið hefur ndð svo miklum andlegum þroska, að menn verða

ekki einungis gæddir hlýjum fjelagsanda, heldur og verða rjettsýnir

og sjálfstæðir, með öðrum orðum hafa fengið sjálfstætt manngildi.

Flestir munu hafa tekið eptir því, að þvi nær ætíð verður stór

breyting á mönnum þegar þeir koma saman í hóp; ef til vill hafa

þeir hver um sig reynzt oss alúðlegir, friðsamir og rjettsýnir

menn; en þegar þeir svo koma saman á mannamót, aðalfund eða

6*