Eimreiðin

						84

þvíumlíkt, þá er engu líkara en hin sjerstaka lyndiseinkunn þeirra

og manngjörvi máist af eða hveríi, og þeir hverfi inn í hópinn;

það er eins og þeir missi hina persónulegu ábyrgðartilfinningu

og verði ópersónulegir liðir í hinum  ábyrgðarlausa  hóp.

Þetta er líka atriði, sem hefur vakið afarmikla athygli víða

um heim, og er það af góðum og gildum ástæðum, þar sem svo

mörg mikilsvarðandi málefni eru á vorum dögum lögð undir úr-

skurð múgsins. Slíkan múg eða margmenni má að nokkru leyti

skoða sem sjerstaka, lifandi veru, gædda sálareiginleikum, og eru

sumir þeirra hinir sömu og hjá einstökum mönnum, en aðrir eru

alveg sjerstakir fyrir múginn. Látum oss nú virða þessa sjerstöku

eiginleika nokkru nánar fyrir oss.

Fyrst og fremst teljum vjer eptirfylgjandi staðreynd, sem að

nokkru leyti liggur til grundvallar fyrir hinum öðrum einkenn-

um: Af hvaða tægi sem þeir einstaklingar eru, sem mynda hóp,

hve ólíkir sem þeir eru sín í milli, að því er snertir stöðu, lifn-

aðarhætti, starfa, lyndiseinkunn og gáfnafar, þá er það svo, að blátt

áfram af því, að þeir eru nú einu sinni komnir saman, þá ríkir

sami andi hjá þeim og gjörir það að verkum, að tilfmningar þeirra,

hugsanir og athafnir verða allt öðruvísi en tilfinningar, hugsanir

og athamir hvers einstaklings mundu verða, væri hann ekki með

í hópnum. Það eru til hugsanir og geðshræringar, sem aðeins

koma í ljós og brjótast út í verknað hjá einstaklingunum, þegar

þeir eru í annara manna hóp. Slíkur hópur eða múgur er eins-

konar stundarvera, mynduð af ýmislegum frumefhum, er um

stundarsakir renna saman í eitt; öldungis eins og frumhylfi þau,

sem lifandi líkami er samansettur af, sameinast og mynda veru,

gædda eiginleikum, sem eru gagnólíkir þeim, er hvert einstakt

frumhylfi hefur. Múgnum mætti líkja saman við efnablöndun;

efnafræðingurinn blandar saman ýmsum ósamkynja efnum, og úr

því verður ekki einföld blöndun, heldur myndast nýtt efni, með

allt öðrum einkennum, en efni þau, sem notuð voru.

Það er ofurauðvelt að sýna fram á, að hóp manna er allt

öðruvísi varið en einstökum manni; aptur á móti er það ekki

jafnauðvelt að sýna, hvernig á þessum mismun standi. Hjer er

þá fyrst þess að minnast, að sálarfræði seinni tíma hefur gjört þá

þýðingarmiklu uppgötvun, að skynsemi vor eða meðvitundarlíf og

hinn svonefndi frjálsi vilji er hvorki svo meðvita nje frjálst, sem

vjer hingaðtil höfum ætlað.   Hugsanir vorar og athafnir ákvarðast