Eimreiðin

						85

þvert á móti af fjöldamörgum áhrifum, sem vjer höfum enga með-

vitund um; þær athafnir vorar, sem vjer fremjum visvitandi, eru

runnar af ómeðvita rótum i sálariífi voru, er myndazt hafa við

áhrif þau, er uppeldi, ættgengi og önnur atvik hafa á hvern mann.

Ef vjer nú virðum nokkru nánar fyrir oss þá eiginleika, er

einkenna einhverja kynkvísl eða þjóð, sjest það skjótt, að eptir

því sem tímar hafa liðið fram, hafa þessir eiginleikar myndazt af

fjölda smááhrifa, af uppeldi og arfi frá forfeðrunum, og að kyn-

kvíslin, þjóðin hefur fengið ákveðna sjereinkunn — mjer liggur

við að segja — sjerstaka sál, sem er sameiginleg öllum einstakling-

um þjóðarinnar, og kemur i ljós í fjölda ómeðvita hugkvæmda og

athafna, sem vjer hyggjum að sprottnar sjeu af frjálsum vilja vor-

um. Á hinn bóginn höfum vjer auðvitað einnig sjerstaka eigin-

leika, og fremjum athafnir af ásettu ráði og frjálsum vilja, og það

þvi fremur, því betri menntun sem vjer höfum fengið. Hjer kem-

ur og sama tvískiptingin fram: annars vegar einstaklingarnir, sín á

milli einkar ólíkir, að því er menntun og andlegan þroska snertir,

hins vegar múgurinn, kynkvíslin, þjóðin með sínum eðlishvötum,

tilhneigingum, og tilfinningum, sem eru svo að segja sameigin-

legar öllum einstaklingum hennar, en koma ekki greinilega í ljós

hjá hvejrum um sig, meðan hann er einn síns liðs. Jafnvel þeir

þeir menn, er sakir sjerstakrar menntunar sinnar og meðfæddra

gáfna standa á hærra stigi andlegs þroska, t. d. listamaðurinn, vís-

indamaðurinn, eru varla að nokkrum mun ólíkir hinum öðrum

hluta þjóðarinnar i geðhreyfingum og tilfinningum; skoðanir þeirra

á trúarbrögðum, stjórnmálum, siðkenningum, það sem þeir að-

hyllast eða hafa óbeit á, í stuttu máli allt, sem til tilfinninganna

kemur, stendur sjaldan á hærra stigi, en almennt gjörist hjá þjóðinni.

Pað eru nú einmitt þessir almennu eiginleikar, almennu vegna

þess, að fiestir skaplegir menn hafa þá á liku stigi, sem gjöra það

að verkum, að fjelagsandi vaknar hjá mönnum, þegar þeir safnast

i hóp. Hinir sjerstöku eiginleikar eða eigindir einstaklinganna

mást af og manngildi þeirra hverfur; hið sjerstaka hverfur fyrir

hinu sameiginlega og nú ráða ómeðvita eigindir lögum og lofum.

Það er einmitt þessi samlagning almennra eiginda, er gjörir

það skiljanlegt, að múgur og margmenni getur aldrei innt af hendi

störf, er meiriháttar vitsmuni þarf til. — Þau úrslit almennra mála,

sem gjörð eru á samkomu atkvæðamikilla manna, er hver dreg-

ur sinn  taum,  standa  ekki   að  nokkru  ráði  framar  þeim  málsúr-