Eimreiðin

						87

ur en hann varð liður í stórum hóp. Hjer kemur fram sálareig-

ind, sem sálarfræðingar seinni tíma hafa einkum vakið eptirtekt á,

sem sje hin undarlega hermihvöt, sem allir menn eru gæddir og

kemur einkarljóst fram hjá börnunum, en ræður reyndar miklu

alla æfi manns. I manngrúanum, þar sem einstaklingurinn og

manngildi hans svo að segja máist af, eins og áður er sagt, og

hverfur inn í múginn, verður hvöt þessi margfalt sterkari. Ef ein-

hver tekur upp á því að hrópa húrra, klappa höndum, hrópa »lifi

konungurinn« eða »niður með konunginn«, hafa hinir það á svip-

stundu eptir, hrifnir af hermihvöt sinni, og ef nokkrir fara að mynda

sig til, annaðhvort að votta einhverjum vini hollustu sína eða brjóta

rúður hjá óvini sínum, fylgja allir hinir aðrir einstaklingar í hópn-

um eins og sauðahjörð, enda þótt þeir hver um sig í einrúmi

mundu í mesta máta láta sjer slíkt athæfi miður lika.

Þá er enn hið þriðja atriði, sem telja má orsök til þess, að

sjerstakar eigindir myndast hjá múgnum; það er atriði, sem líf-

eðlisfræðis og sálarfræðis rannsóknir nýrri tíma hafa að vísu ekki

getað skýrt til hlítar, en þó veitt oss mikilvæga vitneskju um.

Þetta atriði er móttækileiki fyrir hinn svonefnda hugsanainnblást-

ur, sem er einkennilegur fyrir sálarlíf vort, og að miklu leyti

orsök til geðsnæmisins, er jeg minntist á.

Móttækileikinn fyrir áhrif frá öðrum, til að snúast að skoð-

unum og dó'mum. þeirra, hefur einkum gefið tilefni til nánari vís-

indalegra rannsókna, síðan tekið var að rannsaka hina svonefndu

dáleiðslu. Svo sem flestum lesendum mun kunnugt, má með því

að dáleiða menn, koma þeim i það ástand, að þeir missi algjörlega

meðvitundina um manngildi sitt, hlýði öllum skipunum dávalds-

ins og fremji verk, sem gagnstæð eru lyndiseinkunnum þeirra og

og venjum. Það hefur nú hins vegar komið í ljós, að menn

þurfa alis ekki að vera í dáleiðslu tií þess að vera móttækilegir

fyrir áhrif frá öðrum og láta leiðast af þeim; miklu fremur hefur

það komið fram við nánari rannsóknir, að mjög mikill þáttur af upp-

eldinu, ekki einungis á barnsaldrinum, heldur og langt fram eptir

aldri, er fólginn í slíkum siendurteknum áhrifum, sem ásamt hermi-

hvötinni ef til vill mynda blátt áfram lyndiseinkunnir manna og

hegðun, þótt því verði ekki neitað, að meðfæddir sálarhæfileikar

eigi og mikinn þátt í, hver niðurstaðan verður. Danskt barn er

svo að segja frá því það fæðist uppalið og menntað ti! að verða

Dani, barn, sem fæðist á Frakklandi,   til að verða Frakki,   og  þó