Eimreiðin

						mundu fáir verða til að halda því fram, að þetta væri meðfætt;

væru höfð skipti á börnunum meðan þau væru kornung, mundi

danska barnið verða Frakki í hverja taug, með franskri hegðun,

frönskum skoðunum á því, hvað sæmilegt væri, franskri trú o. s.

frv.; og á hinn bóginn mundi það barn, sem alið yrði upp í Dan-

mörku, ekki verða franskt að öðru en því, að það hefði ef til vill

svart hár og væri skarpleitara að hliðarsýn.

Það væri hraparleg villa að ætla, að trúarbrögð fullþroska

manns, skoðanir hans á siðkenningum og þjóðmálum o. s. frv.

væru meðfæddar; þær hafa myndazt við þroskun hlutaðeiganda

og eru afleiðingar af þeim áhrifum, er skóli, heimili, kunningar,

dagblöð o. s. frv. hafa haft á hann; ef til vill er enginn sá mað-

ur, að hann hafi farið algjörlega á mis við slík áhrif, og ef vjer

athugum sjálfa oss með nokkru meiri skarpskyggni og gagnrýni,

mundum vjer skjótt verða þess áskynja, að skoðanir vorar eiga

allar rót sína að rekja til utanaðkomandi áhrifa, þótt vjer sjeum

drýldnir af því, að hafa aflað oss þeirra sjálfir með hugsun vorri

og reynslu. Það er svo sem enginn efi á því, að niðurstaðan yrði

allt önnur, ef maður lifði einn síns liðs, án þess að hafa umgengni

við aðra menn og verða fyrir áhrifum af þeim; en með þvi nú

að þetta getur ekki átt sjer stað, svo sem þjóðfjelagi voru er hátt-

að, þá komum vjer hjer aptur að hinu sama, sem vjer áður höf-

um minnzt á, að manninum er öðruvísi háttað, þegar hann er í

annara manna hóp, en þegar hann er einn síns liðs; og vjer get-

um skoðað þjóðfjelagið sem mannsöfnuð, hóp manna, þegar vjer

viðhöfum þetta orð í rúmri merkingu.

Látum oss nú samt sem áður halda oss við þá þýðingu í orð-

inu hópur, múgur, sem vjer áður höfum lagt í það. Það mun

þá við nokkurn veginn nákvæma athugun sýna sig, að maður,

sem um stund hefur verið í slíkum hóp eða múg, einkum ef

múgurinn er í uppnámi, kemst i líkt ástand og hinn dáleiddi, sem

verður viljalaust verkfæri í höndum dávaldsins, og stafar það af

hinum einkennilegu áhrifum, sem jeg hefi talað um. Og eins og

nokkrar sálareigindir eru útilokaðar hjá hinum dáleidda,' en aðrar

mega sín því meira, þannig er því og varið með einstaklinginn,

þegar hann er í manngrúa. Við hugsanainnblástur fær hann

ómótstæðilega hvöt til að fremja hitt eða þetta, og ákafinn og ástríð-

an verður enn þá ómótstæðilegri i múgnum, af því að þar hafa

menn innbyrðis hver áhrifáannan, og þeir einstaklingar í múgn-