Eimreiðin

						89

um, er kynnu að vera nokkru sjálfstæðari, eru í of miklum minni-

hluta til þess, að þeir geti veitt straumnum viðnám; hið ýtrasta,

sem þeir kynnu að geta, er að veita straumnum i aðra stefnu,

með því að skjóta að mönnum nýrri hugsun; þannig er það al-

kunnugt, hvernig t. d. hnittyrði getur orðið til þess, að hamla

múgnum frá því að fremja grimmdarverk.

Það sem einkennir einstaklinginn, þegar hann er staddur í

múgnum, er þá þetta, að hann missir meðvitundina um mann-

gildi sjálfs sín, en ómeðvita eigindir múgsins fá yfirráðin, geðs-

hræringar annara hrifa geð hans og hann verður afarmóttæki-

legur fyrir hugsanainnblástur. Hann er ekki framar með sjálfum

sjer, en er orðinn viljalaus sjálfhreyfivjel. Það eitt, að hann er

orðinn einn hluti múgsins, gjörir það að verkum að hann hrapar

niður á lægra stig í menningarstiga mannkynsins. Meðan hann

var einn sjer var hann ef til viJl siðaður maður, í múgnum er

hann siðlaus hrotti, er aðeins breytir eptir fýsnum sínum. Hann

missir stjórnar á sjálfum sjer, verður æstur og ofsafenginn, en

stundum fyllist hann og eldmóði, og getur þá framið verk, er

virðast hreystiverk. Sakir þess hve auðveldlega orð, samlíkingar

og þvíumlikt, er ekki hefur nein áhrif á einstaklinginn, þegar hann

er einn sjer, hefur áhrif á hann, þegar hann er i þessu ástandi,

leiðist hann til að fremja verk, sem eru í ósamræmi við viðleitni

hans, venjur og lifnaðarhætti. I múgnum er einstaklingurinn sand-

korn með öðrum sandkornum, er vindurinn leikur sjer að.

Jeg bið menn að taka eptir því, að jeg hef hvergi í greinarstúf

þessum viðhaft hið niðrandi orð »skríll«, þegar jeg hef talað um

múginn. Það geta þeir andans gæðingar gjört, er firrast umgengni

við aðra menn og fá þvi ekki tækifæri til að sjá með eigin aug-

um, hvaða breyting verður á einstaklingnum, þegar hann kemur

í manngrúa. Látum oss ennfremur minnast þess, að þessi voða-

legi sannleiki á ekki aðeins heima um manngrúa, er þyrpist sam-

an á götum og torgum; öldungis hið sama sálar- og lífeðlislög-

mál ræður i kviðdómnum, þar sem ef til vill hver einstakur eið-

svarinn kviðdómandi er mótfallinn þeim dómi, sem þeir hafa fellt

í sameiningu; á þjóðþingum, þar sem lög og ályktanir eru sam-

þykktar, sem hver einstakur þingmaður fordæmir í hjarta sínu; á

kjörfundum, þar sem þingmaður er kosinn, sem reyndar enginn af

þeim kjósendum, sem viðstaddir eru, mundi kjósa, ættu þeir að

kjósa  hver  um  sig;   á aðalfundum,   þar  sem menn klappa þeirri