Eimreiðin

						90

fjelagsstjórn lof í lófa, sem ef til vill hver einstakur fjelagsmaður

álítur að gangi hneyksli næst, að Mta sitja að völdum; þessi dæmi,

er vjer hjer höfum tilfært, getur hver maður auðveldlega gengið úr

skugga um. Á dögum stjórnarbyltingarinnar miklu á Frakklandi,

sátu á »þjóðþinginu«, er vann svo mörg blóðug og órjettlát hermd-

arverk, vel menntaðir borgarar, er hver um sig var kunnur að

friðsemi og mannúð; en þegar þeir voru komnir í hóp og undir-

orpnir hinum undarlegu áhrifum, er vjer höfum minnzt á, hikuðu

þeir sjer, þrátt fyiir allt, ekki við að láta hálshöggva þá menn,

sem allir vissu að voru saklausir, eins og þeir, sjálfum sjer til

skaða, voru hver upp á móti öðrum og ljetu taka af lífi nokkra

af sínum eigin mönnum, þótt þeir hefðu sjálfir samþykkt, að þjóð-

þingsmenn skyldu vera friðhelgir.

En það er ekki aðeins í verknaðinum að einstaklingurinn

verður allur annar í múgnum, en þegar hann er einn síns liðs.

Áður en hann hefur misst sjálfstæði sitt, breytast hugmyndir hans

og tilfinningar, og þessi breyting er opt svo algjör, að hinn nízki

verður eyðsluseggur, efunarseggurinn trúaður, rjettlátur maður

bófi, löðurmennið hetja.

Það hefur verið sagt, og er opt sagt enn þá, að sannleikur-

inn sje fólginn í því, sem þjóðin þá og þá álíti gott og gilt; get-

um vjer nú samkvæmt þvi, sem sagt er hjer að framan, haldið

því fram, að »rödd þjóðarinnar sje rödd guðs« ?

Af því, sem hjer að framan er sagt, getum vjer dregið þá

ályktun, að maðurinn stendur ætíð á lægra stigi, að því er vits-

muni snertir, þegar hann er í múgnum, en þegar hann er einn.

Á hinn bóginn skal það játað, að múgurinn er ekki ætíð áfellis-

verður; það er allt undir því komið, hverju honum er blásið í

brjóst, og það nær engri átt, að skoða múginn sem flokk illræðis-

manna, eins og sumir höfundar hafa gjört. Að vísu getur múgur-

inn opt hegðað sjer glæpsamlega, en hann getur lika stundum

unnið afreksverk. Það er þrátt fyrir allt eitthvað mikilfenglegt í

þvi, að slikur múgur getur gengið í dauðann fyrir trúna eða ffelsið.

Eptir því sem sagt er hjer að framan, verðum vjer að álíta, að

honum sje þetta ósjálfrátt; hann vinnur þess konar hreystiverk

ósjálfrátt; en það eru þó þess háttar hreystiverk, sem mynda sög-

una. Eins og hvert annað atriði, er litur að hinu dularfulla sálar-

lífi manna, hefur og þessi skýring á því, hvernig einstaklingurinn

hverfur inn i múginn og nýjar lyndiseinkunnir myndast við  það,