97 er enn til, svo að rannsókn á honum getur verið nokkurs konar lykill að gildi hennar og gefið bending um, hvernig þess konar sögur geta myndazt. — »Álfakrossinn« er nú eign Jónasar Jónssonar, Gottskálks- sonar, (móðurbróður mins), á Syðra-hóli i Kaupangssveit í Eyjafirðí, og hefur hann töluverðar mætur á eign þessari, þó líklega frekar fyrir það, að hann er gömul ættarfylgja, heldur en að hann hafi svo mjög irú á honum sökum ummæla þeirra, er í fyrstu vóru látin fylgja krossinum — því er sagan segir.1 Kr. H. Bmjaminsson. Framfærsla og sveitastjórn á þjóðveldistimanum. VÁTRYGGINGIN. Eitt af hinum þýðingarmestu varnarráðum gegn sveitarþyngslum eða til þess að afstýra fátækt manna var vátrygging á fjenaði og húsum, sem var lögboðin i hverju hreppsfjelagi2. Þessari vátrygging var þannig fyrir komið, að ibúar hvers hrepps mynduðu ábyrgðarfjelag fyrir sig, þannig að þeir ábyrgðust hver með öðrum þann skaða, er verða kynni. Ef nú einn af hreppsbúum varð fyrir skvndi- legu og óvæntu tjóni, þá gat hann krafizt skaðabóta hjá öllum hinum. Til þess að hvetja menn til varkárni, var þó svo á kveðið, að sá, sem fyrir tjóninu varð, jafnan skyldi bera háltan skaða sjáifur, en hinum helm- ingnum var jafnað niður eptir eignarhundruðum á alla aðra hreppsbúa. Þó mátti sá hluti skaðabótanna, er kom á hvern bónda, aldrei nema meiru en svo, að 6 álnir væru goldnar af hverju hundraði 6 álna aura, eða með öðrum orðum næmi i°/0 af eign manna. Ef svo vildi til, að fleiri menn biðu skaða á einum missirum, þá skyldi jafnt öllum bæta, til þess er 6 álnir væru goldnar af hundraði hverju. Ef þá eigi vannst 1 Herra Kr. H. Benjaminsson hefur sent oss »álfakrossinn« til sýnis og höf- um vjer fengið pórarinn málara porldksson til þess að teikna mynd þá af honum, er hjer með fylgir í tvöfaldri stærð. Krossinn er auðsjáanlega mjög gamall og stafar frá kaþólskri tíð, og hafa menn sjálfsagt horið hann á sjer sem verndargrip. Það er lítill róðukross úr silfri, með Kristsmynd báðum megin, sem nú er orðin mjög máð sökum slits. Snýr andlitsmyndin öðr- um megin meir til hægri, en hinum megin til vinstri. Þar sem krossinn þannig er merkilegur forngripur, væri vel gert af eigandanum að ánafna Forn- gripasafmnu hann eptir sinn dag. Ritstj. 2 Um vátrygging þessa hefur EIMR. áður (I, 45—47) flutt nokkru ýtarlegri grein, þar sem tilfærðir eru tveir staðir úr sjálfum lögunum. En ekki þótti þó hlýða, að sleppa að lýsa henni hjer, þar sem lýsing á henni á beinlínis heima, og er nauðsynleg, til þess að fá yfirlit yfir sveítamálin í heild sinni.
Beinir tenglar