Eimreiðin

						102

2.    ef menn gáfu eigi matgjafk þeim mönnum, er þeim var skipt

að gefa;

3.    ef   menn   guldu   eigi   tíund   samkvæmt   framtali   og  fyrirmæl-

um laga;

4.    ef menn  greiddu   eigi  skaðabætur  þeim,   er  brunnið hafði hjá

eða orðið fyrir fjárskaða;

5.    ef menn ólu utanhreppsmenn;

6.    ef menn sóttu eigi hreppsfundi, þótt þeir vissu um þá;

7.    ef menn báru eigi hreppsfundarboð, er það kom til þeirra.

Gerði einhver hreppsmaður sig  sekan i einhverju af þessu,   skyldu

hreppstjórarnir eða sóknarmennirnir stefna honum um það til hreppa-

dóms á 7 nátta fresti, og sækja hann þar til að gera skyldu sina, og

gjalda vítigjald, matgjald, sektir o. s. frv. sem lög mæltu fyrir. Risi

málið út af matgjöfum, gat sá, er þiggja skyldi matgjafirnar, verið sókn-

araðili í stað hreppstjóra eða sóknarmanns. Að hreppadómi mátti og

sækja þá menn, »er að skipum áttu búðir« (og er þar átt við farmenn

eða verzlunarmenn, sem flestir munu hafa verið útlendingar), ef þeir

ólu utanhreppsmenn, göngumenn eða barnbærar konur, þó þær væru

hreppsmenn. Svo skyldi fara að allri sókn við skipamenn sem við

bændur, nema að dómstefnuna skyldi þá leggja að heimili sækjanda, en

ekki að búðum þeirra, er sóttir vóru. Sækjandi mátti þá og hafa svo

marga menn með sjer til dóms sem hann vildí, en verjandinn ekki

fieiri en 10, eins og annars var ákveðið, að hvor málsaðili mætti með

sjer hafa, er mál var sótt á hönd bændum.

ALDUR OG UPPTÖK SVEITASTJÓRNARSKIPUNARINNAR.

Framanskráð lýsing á framfærslu og sveitastjórn er algerlega byggð á

ákvæðum Grágásarlaga um þetta efni, og bera þau fyllilega með sjer,

að þau stafa frá kristni eins og þau nú liggja fyrir. Manni verður þá

fyrir að spyrja, hvort þessi ákvæði muni hafa fyrst verið sett eptir að

kristni var í lög tekin, eða menn hafi þegar í heiðni haft ákveðin lög

um framfærslu og sveitastjórn, en að áhrif kristninnar og kirkjunnar

hafi orðið þess valdandi, að ákvæðum laganna hafi verið breytt mjög

mikið, svo að þau þannig hafi fengið þá mynd, sem þau hafa í þjóð-

veldislögum þeim, sem til vor eru komin. Það er enginn hægðarleik-

ur að svara þessari spurningu, enda hafa verið mjög skiptar skoðanir

um þetta meðal þeirra fræðimanna, sem nokkuð hafa á það minnzt. Hinn

sænski ríkisskjalavörður Nordström (nú dáinn) var á þeirri skoðun,

að menn hefðu hefðu yfir höfuð á Norðurlöndum — og þá líka á Is-

landi — ekki haft neina framfærsluskyldu eða sett nein lög um það

fyrri en í kristni; en i heiðni hefði öllum verið fullkomlega heimilt að

losa sig við þurfandi ættingja með þvi að bera út börn og fyrirfara ör-